διχαλωτό πλατυκέριο platycerium bifurcatum

Πηγή:
Πανεπιστήμιο της Φλόριντα

Μετάφραση: Bolko

Με επισημάνσεις μέσα σε παρενθέσεις και προσαρμογές του κειμένου για το δικο μας κλίμα.

Ελαφοκέρατες φτέρες ή πλατυκέρια:
Κάποτε πολύ σπάνια, τα πλατυκέρια άρχισαν να γίνονται πιο διαδεδομένα. Μπορούν να αναπτυχθούν καλά στη νότια Ελλάδα, αρκεί κατά τις χαμηλές θερμοκρασίες να δέχονται κάποια προστασία, ενώ στις βορειότερες περιοχές θα πρέπει να προστατεύονται περισσότερο και στις πολύ κρύες ή ορεινές περιοχές θα πρέπι να διατηρουνται ως φυτά εσωτερικού χώρο για το ψυχρό μέρος του έτους.
Τα πλατυκέρια είναι μέλη της οικογένειας των πολυποδιιδών φτερών. Προς το παρόν αναγνωρίζονται 18 είδη μαζί με πολλές ποικιλίες και υβρίδια. Είναι τροπικά φυτά ιθαγεννή της Νοτιοανατολικής Ασίας, των Φιλιππινών, της Ινδονησίας, της Νέας Γουινέας, της Αυστραλίας, της Μαδαγασκάρης, της Αφρικής και της Αμερικής. Στο φυσικό τους περιβάλλον ζουν ως επίφυτα, συνήθως ευρισκόμενα να φύονται πάνω σε κορμούς δέντρων, κλαδιά ή βράχους. Οι τροπικές βροχές παρέχουν το απαραίτητο νερό και μεταφέρουν θρεπτικά συστατικά στην περιοχή των ριζών.
Οι φτέρες αυτές εκτιμώνται για τον αρκετά ποικίλο και ασυνήθιστο τρόπο ανάπτυξης. Το φυτό παράγει δύο διαφορετικούς τύπους φύλλων (ετεροφυλλία), στείρα ή βασικά και αναπαραγωγικά ή σποριόφυλλα. Τα βασικά φύλλα, συχνά αποκαλούμενα στείρα, είναι στρογγυλεμένα και παχυά φύλλα που αναπτύσσονται σ’επάλληλες στρώσεις και πιάνονται στην επιφάνεια όπου αναπτύσσεται το φυτό. Τα ανώτερα μέρη των στείρων φύλλων μπορεί να είναι διαιρεμένα σε λοβούς και στέκονται όρθια. Αυτή η όρθια μορφή συλλέγει αποτελεσματικά νερό, πεσμένα φύλλα και άλλη φυτική οργανική ύλη, η οποία αποσυντίθεται σιγά-σιγά, απελευθερώνοντας συστατικά απαραίτητα για την ανάπτυξη. Τα αναπαραγωγικά φύλλα, αποκαλούμενα επίσης γόνιμα φύλλα ή σποριόφυλλα, είναι ή όρθια ή κρεμαστά και μπορεί να διαιρούνται σε λοβούς ή ταινιοειδή τμήματα. Στην κάτω πλευρά τους φέρουν τα σποριαγγεία. Τα σποριαγγεία παράγουν τα σπόρια τα οποία, αν βλαστήσουν δημιουργούν (έμμεσα) νέα φυτά. Και τα στείρα και τα αναπαραγωγικά φύλλα καλύπτονται σε ποικίλους βαθμούς με μικρές αστεροειδείς τρίχες δίνοντάς τα μια ασιμωπή απόχρωση. Αυτές οι τρίχες παρέχουν κάποια προστασία από τα έντομα και διατηρούν την υγρασία.
Επιλογη, φροντίδα και καλλιέργεια:
Ποικιλίες:
Τα περισσότερα είδη πλατυκερίου ανατπυσσονται σε μέτριες προς θερμές κλιματολογικές συνθήκες εντούτοις η γνώση των ειδικών αναγκών του κάθε είδους παίζει σημαντικό ρόλο στην επιτυχημένη καλλιέργεια. Οι αρχάριοι συμβουλεύονται να ξεκινήσουν με τα πιο εύκολα είδη, τα οποία ίσως είναι διαθέσιμα και σε τοπικά φυτώρια. Όσο αρχίζεται να μαθαίνετε καλύτερα τις καλλιεργητικές ανάγκες και τη μορφή ανάπτυξης, μπορείτε ν’αρχίσετε ν’αποκτάτε τα πιο δύσκολα και ακριβά είδη. Μία μερική λίστα ειδών παρέχετε παρακάτω με ειδικές καλλιεργητικές πληροφορίες για το κάθε είδος και σημειώσεις για την ευκολία ή δυσκολία καλλιέργειας.
Platycerium bifurcatum: Το πιο διαδεδομένο καλλιεργούμενο είδος και επίσης το πιο εύκολο στην καλλιέργεια. Παράγει μεγάλο αριθμό ‘παραφυάδων’, δημιουργώντας τελικά ένα πολύ μεγάλο φυτό. Σκούρο πράσινο χρώμα. Ανθεκτικό ως τον 1 βαθμό C για βραχείες χρονικές περιόδους. Πολλές ποικιλίες είναι διαθέσιμες. Ιθαγεννές της Αυστραλίας και της Νέας Γουινέας.
P. veitschii: Ένα κοινό και εύκολο στην καλλιέργεια είδος με όρθια, ασιμωπά σποριόφυλλα. Παράγει παραφυάδες. Ημιανθεκτικό σε θερμοκρασία 1 βαθμού C και ελαφριές παγωνιές. Ένα ημιερημικό είδος της Αυστραλίας που χρειάζεται πολύ φως.
P. alcicorne (p. vassei): Είδος εύκολο στην καλλιέργεια με όρθια σποριόφυλλα, σκουροπράσινο. Τα στείρα φύλλα καφετιάζουν φυσικά. Παράγει παραφυάδες. Ημιανθεκτικό στους 4 βαθμούς C. Ιθαγεννές της Μαδαγασκάρης και της ανατολικής Αφρικής.
P. hillii: Εύκολο στην καλλιέργεια με ημιόρθια σκουροπράσινα σποριόφυλλα. Παράγει παραφυάδες. Ημιανθεκτικό στους 4 βαθμούς C. Αρκετές ποικιλίες είναι διαθέσιμες. Ιθαγεννές της Αυστραλίας και της Νέας Γουινέας.
P. stemaria: Δύσκολο στην καλλιέργεια, χρειάζεται θερμοκρασίες 26 βαθμών C και όχι κάτω από 10 C. Χρειάζεται υψηλή υγρασία και συχνό πότισμα. Ημιόρθια, μεγάλα σποριόφυλλα με ασιμωπό κάλυμμα τριχών όταν είναι μικρά. Παράγει παραφυάδες. Μεγάλο φυτό ιθαγεννές της τροπικής Αφρικής.
P. andinum: Μέτριας δυσκολίας. Αυτό το είδος των ξηρών δασών χρειάζεται καλό αερισμό, και το χώμα θα πρέπει να στεγνώνει ανάμεσα στα ποτίσματα. Τα φύλλα καλύπτονται με πυκνές ασιμωπές τρίχες. Παράγει παραφυάδες. Το μόνο είδος της Νότιας Αμερικής ειδικότερα των βουνών της Βολιβίας και του Περού. Θερμοκρασία 21-27 C, το ελάχιστο 15 C. Χρειάζεται λίγο φως.
P. elephantotis (p. angolense): Μέτρια δύσκολο. Ευδοκιμεί σε υψηλές θερμοκρασίες 26-32 βαθμούς C, ελάχιστο 15 βαθμοί C. Παράγει μεγάλα, αδιακλάδιστα σποριόφυλλα, σκουροπράσινο. Τα στείρα φύλλα καφετιάζουν το χειμώνα. Μεγάλη φτέρη ιθαγεννής της τροπικής Αφρικής.
P. grande: Δύσκολο στην καλλιέργεια. Αγαπά την υψηλή υγρασία, αλλά υπερποτίζεται εύκολα. Τα νεαρά φυτά παράγουν μόνο στείρα φύλλα. Τα σποριόφυλλα μισοπλαγιαστά, ανοιχτοπράσινου χρώματος. Δεν παράγει παραφυάδες. Ευαίσθητο υπό των 15 βαθμών. Μια μεγάλη φτέρη που εκτιμάται από τους συλλέκτες. Ιθαγεννής των Φιλιππίνών.
P. superbum: Δύσκολο στην καλλιέργεια. Παρόμοιο στην εμφάνιση με το P. grande όταν είναι νεαρό. Υπερποτίζεται εύκολα. Μεγάλα μισοπλαγιαστά σποριόφυλλα ανοιχτοπράσινου χρώματος. Δεν παράγει παραφυάδες. Ανθεκτικό στον 1 βαθμό C για βραχείες περιόδους, παρόλα αυτά δεν ανέχεται χαμηλές θερμοκρασίες για μεγάλο χρονικό διάστημα. Εκτιμάταια πό τους συλλέκτες. Ιθαγεννές της Αυστραλίας.
P. wandae: Δύσκολο στην καλλιέργεια είδος. Χρειάζεται υψηλή υγρασία, αλλά υπερποτίζεται εύκολα. Θερμοκρασίες 26-32 βαθμοί C, ελάχιστο 15 C. Πιθανόν το μεγαλύτερο πλατυκέριο. Ιθαγεννές της Νέας Γουινέας.

Τοποθέτηση:
Λόγω του σχετικά μεγάλου μεγέθους τους, τα πλατυκέρια σπάνια καλλιεργούνται σε γλάστρες εκτός όταν παράγονται ως μικρά φυτά προς πώληση σε φυτώρια. Η φυσική τους επιφυτική τάση ανάπτυξης τα κάνει κατάλληλα για δέσιμο σε πλάκες ξύλου, ίνες δενδρώδους φτέρης ή σηρμάτινα καλάθια. Για να τοποθετήσετε μια φτέρη σε μια πλάκα ξύλου ή ίνες δενδρώδους φτέρης, τοποθετήστε λίγες χούφτες οργανικού μέσου όπως τύρφης, κομπόστ ή πλούσιου χώματος ελαφρώς κάτω από το κέντρο. Δώστε του σχήμα ενός στρογγυλεμένου βουναλακιού και τοποθετήστε τη φτέρη έτσι ώστε τα στείρα φύλλα να βρίσκονται σ’επαφή με το υλικό. Χρησιμοποιήστε σήρμα (όχι χαλκό), πλαστικές λωρίδες ή νάυλον για να στερεώσετε τη φτέρη ΄σφιχτά στο βουναλάκι. Αν χρησιμοποιείται σηρμάτινο καλάθι, γεμίστε το με οργανικό μέσο και τοποθετήστε τη φτέρη με τα φύλλα επάνω ασφαλίζοντάς την στο μέσο. Κρεμάστε το καλάθι πλάγια. «Παραφυάδες’ (ομάδες φύλλων) θα εμφανιστούν τελικά από το πίσω μέρος και τις πλευρές του καλαθιού καλύπτοντάς το εντελώς.
Πότισμα:
Γενικά, αφήνετε το μέσο να στεγνώνει εντελώς ανάμεσα στα ποτίσματα. Αυτό ίσως είναι δύσκολο να το κρίνεται αφού τα εξώτερα στρώματα του μέσου μπορεί να φαίνονται ξηρά, αλλά τα εσώτερα στρώματα και τα βασικά φύλλα μπορεί να είναι κορεσμένα. Ίσως να είναι καλύτερο να περιμένετε μέχρι η φτέρη να μαραθεί ελαφρά πριν το πότισμα. Όταν ποτιστεί, θα επανέλθι γρήγορα, ενώ μια υπερποτισμένη φτέρη θα σαπίσει και θα πεθάνει. Γενικά, ποτίζετε κάθε εβδομάδα κατά τις ξηρές, ζεστές περιόδους του έτους, και λιγότερο κατά το χειμώνα και τις βροχερές εποχές. Τα παλαιότερα φυτά, αυτά με τις σπογγώδεις στρώσεις από παλιά στείρα φύλλα, ανέχονται την ξηρασία καλύτερα από λιγότερο ώριμα φυτά.
Λίπανση:
Ένα υδροδιαλυτό λίπασμα με αναλογία 1-1-1 (π.χ. 10-10-10, 20-20-20) προτείνεται. Τα πλατυκέρια μπορούν να λιπαίνονται κάθε μήνα κατά τους ζεστούς μήνες του έτους με τη μεγαλύτερη ανάπτυξη και μήνα παρά μήνα όταν η ανάπτυξη επιβραδύνεται. Η συχνότερη λίπανση είναι απαραίτητη μόνο όταν θέλετε έντονη ανάπτυξη. Μεγάλα ή ώριμα φυτά θα επιβιώσουν και θα ευδοκιμήσουν με μία ή δύο εφαρμογές το χρόνο λιπάσματος βραδείας αποδέσμευσης.
Φως:
Τα περισσότερα είδη πλατυκερίου ευδοκιμούν καλύτερα σε ημισκιαζόμενες συνθήκες. Το σπασμένο φώς κάτω από τη σκιά ενός δέντρου ή το έμμεσο φως σ’ένα μπαλκόνι είναι ιδανικό. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 600-2000 κηρία. Συνθήκες πολύ χαμηλού φωτός μειώνουν την ανάπτυξη των φτερών οι οποίες είναι πιο πιθανό να αποκτήσουν προβλήματα με ασθένειες και έντομα.
Θερμοκρασία:
Τα περισσότερα πλατυκέρια θεωρούνται ευαίσθητα ή ημιανθεκτικά στο κρύο και δε θ’ανεχθούν ψυχρές θερμοκρασίες. Υπάρχουν εξαιρέσεις, όπως το p. bifurcatum και το p. veitschii, τα οποία μπορούν ν’αντέξουν χαμηλές θερμοκρασίες ως τον 1 βαθμό C. Οι καλλιεργητές των πολύ νότιων περιοχών της Ελλάδας δε θα χρειαστεί να προστατεύουν συχνά τις φτέρες τους, επειδή αυτές που αναπτύσσονται έξω π.χ. κάτω από δέντρα είναι αρκετά προστατευμένες από μέτρια χαμηλές θερμοκρασίες μέσα στα μικροκλίματα που δημιουργούν αυτά. Εντούτοις, οι καλλιεργητές από τα περισσότερα μέρη της Ελλάδας θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι να φέρουν τις φτέρες τους μέσα: σ’ένα ζεστό γκαράζ, στο θερμοκήπιο ή στο σπίτι, όταν προβλέπονται θερμοκρασίες κοντά και κάτω από το 0.
Πολλαπλασιασμός:
Ο πολλαπλασιασμός του πλατυκερίου με σπόρια είναι αργός και δύσκολος και δεν είναι πρακτικός για τους περισσότερους καλλιεργητές. Παραφυάδες με τα ριζικά τους συστήματα μπορούν ν’αφαιρεθούν προσεκτικά από μεγάλες φτέρες και να επαναφυτευθούν. Τυλίξτε τις ρίζες σε υγρή τύρφη και μετά δέστε τη μπάλα των ριζών σ’ένα βουναλάκι. Τελικά το στείρο φύλλο θα ανοίξει και θα πιαστεί απ’την επιφάνεια του βουναλακιού.
Προβλήματα:
Οι φτέρες αυτές είναι αρκετά ανθεκτικές στα έντομα και τις ασθένειες. Όταν διατηρούνται πολύ υγρές, είναι επιρεπείς σ’ένα μύκητα που λέγεται ριζοκτονία (rhizoctonia sp). Αυτός ο μύκητας δημιουργεί μαύρες κυλίδες στα στείρα φύλλα οι οποίες μπορούν να εξαπλωθούν γρήγορα, να εισβάλουν στο σημείο ανάπτυξης και να σκοτώσουν το φυτό. Εάν εμφανιστούν συμπτώματα, μειώστε το πότισμα και την υγρασία για να επιβραδύνεται την εξάπλωση. Χημικά φάρμακα είναι διαθέσιμα και συνήθως αποτελεσματικά όταν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες.
Τα έντομα που θα πρέπει να ψάχνετε είναι τα κοκοειδή. Τα εντομοκτόνα είναι αποτελεσματικά εναντίον αυτών των εντόμων όμως μπορούν να κάψουν ή να παραμορφώσουν το φύλλωμα. Εντομοκτόνα μη βασισμένα σε έλαια είναι γενικά ασφαλέστερα για χρήση σ’αυτές τις φτέρες από αυτά που είναι βασισμένα σε έλαια. Άλλα ζώα όπως σαλιγκάρια και γυμνοσάλιαγκες μπορούν να γίνουν πρόβλημα, αλλά ελέγχονται εύκολα.

Σημειώσεις:
1. Από τα σπόρια δεν προέρχονται απευθείας τα νέα φυτά. Γι’αυτό έβαλα μέσα στην παρένθεση έμμεσα. Η μακροσκοπική φτέρη που βλέπουμε δεν είναι σεξουαλικός οργανισμός, άρα δεν μπορεί να κάνει εγγενή αναπαραγωγή. Είναι το σποριόφυτο το οποίο παράγει απλοειδή σπόρια με μείωση. Τα σπόρια βλαστάνουν σε απλοειδή γαμετόφυτα τα οποία παράγουν τους γαμέτες (σπέρμα και ωάρια) που ενώνονται και δημιουργούν ένα διπλοειδές σποριόφυτο. Αυτό συμβαίνει σ’όλα τα φυτά, απλά στα ανώτερα σπερματόφυτα ο κύκλος αυτός έχει σμικρυνθεί και απλοποιηθεί δίνοντάς μας την εντύπωση ότι η γύρη και τα ωάρια είναι μέρη του γονικού φυτού.
2. Οι ‘παραφυάδες’ αυτών των φτερών δεν είναι πραγματικές παραφυάδες. Έχουμε συνηθίσει από τα σπερματόφυτα ότι το φυτό είναι ένας κάθετος άξονας με τη ρίζα κάτω και το βλαστό με τα φύλλα πάνω και ότι βγαίνει δίπλα είναι παραφυάδα. Αυτό μπορεί να ισχύει για μερικά ριζωματώδη ανθοφόρα φυτά, αλλά η κατασκευή της φτέρης είναι διαφορετική. Οι ‘παραφυάδες’ είναι απλά περιοχές του συνεχούς ριζώματος που φέρουν συστάδες φύλλων. Άλλες φτέρες έχουν τα φύλλα τους οργανωμένα έτσι και άλλες τα βγάζουν μοναχικά ανά διαστήματα. Δεν υπάρχει κάποιο πραγματικό κέντρο.
platycerium bifurcatum
με πληροφορίες και για την αναπαραγωγή με σπόρια.

Ενημέρωση 29/11/2012: Πριν λίγες μέρες απέκτησα κι εγώ ένα Platycerium bifurcatum. Είναι σε μια μικρή γλάστρα κι ακόμα είναι μικρό, χωρίς αναπαραγωγικά φύλλα. Θα πρέπει να το μεταφυτεύσω ή να το δέσω πάνω σε μια επιφάνεια σύντομα. Επίσης βρήκα μια πολύ καλή σελίδα ενός ολλανδικής καταγωγής Νοτιοαφρικανού για τις φτέρες αυτού του γένους
εδώ.

Ενημέρωση 10/12/2012: Την προηγούμενη βδομάδα μεταφύτευσα τη φτέρη σε μια ρηχή γλάστρα, φτιάχνοντας εγώ το ειδικό χώμα της ανακατεύοντας ελαφρύ χώμα και σπασμένο φλοιό κυπαρισσιού που απέσπασα από ένα μεγάλο δέντρο.

Η φτέρη στο νέο της περιβάλλον.

Ενημέρωση 25/9/2013: Το χειμώνα μετά τη μεταφύτευση λοιπόν η φτέρη έπαθε ένα μικρό σοκ, και όχι μόνο δεν έδειχνε σημεία ανάπτυξης, αλλά και αρκετά απ’τα μεγάλα της φύλλα άρχισαν να ξεραίνονται στις άκρες τους. Η στασιμότητα αυτή παρέμεινε μέχρι τα τέλη του Απριλίου, όταν άρχισε να βγάζει δειλά-δειλά το πρώτο της νέο φύλλο, οπότε καταχάρηκα όταν κατάλαβα πως θα ζήσει και θα μεγαλώσει κι άλλο. Η μεγαλύτερη ανάπτυξη έγινε ωστόσο το καλοκαίρι, με πολλά νέα φύλλα, κάποια εκ των οποίων αρκετά μεγάλων διαστάσεων, η οποία συνεχίζεται ακόμα. Όπως θα προσέξετε, τα νέα φύλλα είναι ανοιχτότερα και πιο χνουδωτά απ’τα παλιά, τα οποία έχουν σχεδόν χάσει το χνούδι τους. Μερικά απ’τα παλιότερα φύλλα έχουν ξεραθεί όπως γίνεται φυσιολογικά, ενώ άλλα αρχίζουν σιγά-σιγά να ξεραίνονται. Τα ξερά φύλλα δε θα πρέπει να αποκόπτονται απ’το φυτό, αφού με τη συσσώρευσή τους δημιουργούν το χαρακτηριστικό καλάθι αυτής της επιφυτικής φτέρης, που συγκρατεί νερό και οργανικά υπολείμματα που λιπαίνουν το φυτό, και όσο περισσότερα, τόσο μεγαλύτερη σε ηλικία φαίνετα η φτέρη.

Η φτέρη 25/9/2013.

Advertisements