dracunculus vulgaris φιδόχορτο ή δρακοντιά

Το φιδόχορτο ή δρακοντιά ή δρακόντι, επιστ. ον. dracunculus vulgaris (κοινός δρακάκος) είναι ένα κοινό μονοκοτυλήδωνο φυτό της οικογένειας των αροϊδών και της υποοικογένειας των αροειδών. Είναι ενδημικό της Ελλάδας και των υπόλοιπων Βαλκανίων, των νησιών του Αιγαίου, της Κρήτης και της νοτιοδυτικής Τουρκίας. Πληθυσμοί της Ιταλίας, της Ιβηρικής χερσονήσου και της β. Αφρικής προέρχονται πιθανόν από παλιές εισαγωγές. Έχει επίσης εισαχθεί και στις ΗΠΑ.
Το φυτό προτιμά πλούσιο και υγρό χώμα, αν και μπορεί να βρεθεί και σε πιο ξερές περιοχές. Συνήθως συναντάται σε ημισκιερά μέρη με βλάστηση ή σε ακαλλιέργητες περιοχές. Είναι πολυετές και κονδυλώδες και εξαπλώνεται αναπτύσσοντας υπόγεια νέους κονδύλους. Αργά το χειμώνα ή νωρίς την άνοιξη (εξαρτάται από το κλίμα της περιοχής) από τους υπόγειους κονδύλους αναπτύσσονται ψευδοβλαστοί με 2-4 φύλλα. Ο ψευδοβλαστός αποτελείται από τις συμπτυγμένες βάσεις των φύλλων, δίνοντας την εντύπωση ενός πραγματικού βλαστού. Είναι χοντροί και υποστηρίζουν το φυτό και την ταξιανθία του χωρίς ανάγκη πρόσθετης στήριξης και έχουν ύψος 50-150 εκ. Ανοιχτοπράσινοι-ανοιχτόγκριζοπράσινοι με πολλά σκούρα μοβ σημεία. Τα φύλλα είναι σύνθετα μήκους 45 εκ. με νεφροειδές σχήμα και με 7-19 επίμηκοι λογχοειδή φυλλάρια χρώματος σκουροπράσινου φέροντας συχνά άσπρες γραμμές, γυαλιστερά και με κυματιστές άκρες. Τα φύλλα συνήθως ξεραίνονται κατά την ανθοφορία.
Το φυτό ανθίζει συνήθως Απρίλιο-Μάιο, αλλά αυτό εξαρτάται από το ιδιαίτερο κλίμα κάθε περιοχής. Τα άνθη είναι οργανωμένα σε σπάδικα χρώματος πολύ σκούρου καφέ που μπορεί να φτάσει σε ύψος τα 135 εκ. Η ταξιανθία περιβάλλεται από ένα σκούρο μοβ βράκτιο φύλλο, τη σπάθη, η οποία μπορεί να φτάσει σε ύψος τα 125 εκ. η οποία στο εσωτερικό της σχηματίζει διογκωμένο θάλαμο όπου βρίσκονται τα άνθη του σπάδικα. Τα περισσότερα φυτά εντούτοις δεν σχηματίζουν τόσο μεγάλες ταξιανθίες και ένα αρκετά σύνηθες ύψος είναι 40-50 εκατοστά. Η ταξιανθία του σπάδικα που περιβάλλεται από σπάθη είναι κοινό χαρακτηριστικό όλης της οικογένειας. Ο σπάδικας μέσα στη σπάθη μοιάζει λίγο με κρυμμένο φίδι ή δράκο, εξού και η ονομασία του φυτού.
Παρόλα αυτά, μεταξύ των διαφόρων πληθυσμών του είδους αυτού παρουσιάζεται αρκετή ποικιλομορφία στη μορφή των φύλλων, της ταξιανθίας, στο χρώμα της κορυφής του σπάδικα και της σπάθης, στο ύψος κ.ά.
Τα άνθη του φυτού αυτού, όπως και σε πολλά άλλα μέλη της οικογένειας του, εκλύουν μία μυρωδιά πτώματος για να προσελκήσουν μύγες και άλλα πτωματοφάγα έντομα ως επικονιαστές. Η μυρωδιά αυτή διαρκεί για 1-2 ημέρες. Τα άνθη επίσης, όπως και σε άλλα αροειδή είναι θερμογόνα, δηλαδή μπορούν να αυξήσουν τη θερμοκρασία τους πάνω από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος ανεβάζοντας το μεταβολισμό τους, έτσι διασκορπίζουν τη μυρωδιά αποτελεσματικότερα και μιμούνται καλύτερα ένα αποσυντιθέμενο πτώμα. Οι επικονιαστές εισέρχονται στο σωλήνα της σπάθης κατεβαίνοντας από την κορυφή του σπάδικα.
Υπάρχουν δύο μορφές ανθέων στο σπάδικα, τα θηλυκά τα οποία βρίσκονται στο κατώτερο μέρος και τα αρσενικά τα οποία βρίσκονται στο ανώτερο μέρος του σπάδικα. Τα άνθη στην κορυφή είναι στήρα και τροποποιημένα σε αγκάθια. Και τα θηλυκά και τα αρσενικά άνθη είναι διατεταγμένα σε δακτυλίους γύρω από το βλαστό του σπάδικα. Τα αρσενικά χωρίζονται από τα θηλυκά από μια γυμνή περιοχή ή με στήρα θηλυκά άνθη.
Οι μύγες προσελκυσμένες από τη μυρωδιά κατεβαίνουν μέσα στη σπάθη και παγιδεύονται εκεί για μία μέρα, όχι από τρίχες όπως σε άλλους αροιδες, αλλά από τη λεία επιφάνεια όπου δεν μπορούν να σκαρφαλώσουν. Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής τους περπατούν πάνω στα θηλυκά στίγματα ψάχνοντας για τροφή, σκονίζοντάς τα με γύρη από προηγούμενες παγιδεύσεις. Την επόμενη μέρα οι ανθήρες των αρσενικών ανθέων ανοίγουν, η σπάθη μαραίνεται και οι μύγες απελευθερώνονται σκονισμένες για να συνεχίσουν το ρόλο τους ως επικονιαστές σε άλλα φυτά.
Η ταξικαρπία αποτελείται από περίπου 60-80 ράγες με λίγους σπόρους η κάθε μία, που κάποιες φορές περιβάλλονται από τα ξεραμένα υπολοίματα της σπάθης. Οι ράγες έχουν σχήμα ανάποδου αχλαδιού, 1-3 εκ. σε μήκος, πορτοκαλοκόκκινες όταν είναι ώριμες. Οι σπόροι είναι συμπιεσμένοι σφαιροειδείς, διαμέτρου 3-4 χιλιοστών, γκριζοκαφέ, με ρητιδωτή επιφάνεια.
Το φυτό πολλαπλασιάζεται με σπόρους και νέους κονδύλους. Οι καρπίες μετά από κάποιο χρόνο πέφτουν κάτω και οι σπόροι μεταφέρονται με το νερό και τα έντομα σε νέες περιοχές. Ο κύκλος του φυτού θα επαναλειφθεί και πάλι την επόμενη άνοιξη.
Το φυτό είναι τοξικό και τα περισσότερα ζώα δεν το τρώνε. Η κύρια τοξίνη που περιέχει είναι η αροίνη η οποία όμως είναι ασταθείς και καταστρέφεται με την αποξήρανση ή το βρασμό.
Το φυτό αυτό γενικά δε χρησιμοποιείται εκτεταμένα από τον άνθρωπο. Από τον κόνδυλό του, μετά από βράσιμο, μπορεί να εξαχθεί άμυλο το οποίο μπορεί να χρησιμοποιειθεί σε περίπτωση ελλειψης τροφίμων. Στις Βαλεαρίδες νήσους χρησιμοποιείται μαζί με ρίζα ασφόδελου για την παραγωγή αλευριού. Η φαρμακευτική του χρήση είναι σπάνια και δεν έχει μελετηθεί πολύ. Χρησιμοποιούνται η ρίζα (κόνδυλος) και τα φύλλα. Τα υπόγεια μέρη συλλέγονται την άνοιξη ή το φθινόπωρο, ενώ τα φύλλα την άνοιξη. Υποτίθεται ότι έχει αποχρεμπτικές, αντιασθματικές, στυπτικές και καθαρτικές ιδιότητες. Ως σκόνη σε κατάπλασμα χρησιμοποιείται επίσης εξωτερικά για την καταπολέμηση των ρευματισμών και της ορχίτιδας. Παρόμοιες ιδιότητες έχουν και συγγενικά είδη.
Ως καλωπιστικό, λόγω της μυρωδιάς του δεν είναι ευρέως διαδεδομένο. Το φυτό ευδοκιμεί σε διάφορα κλίματα, με κατώτατη ανεκτή θερμοκρασία τους -23 βαθμούς Κελσίου. Οι κόνδυλοι φυτεύονται το φθινόπωρο σε απόσταση 45-60 εκ. μεταξύ τους. Μπορεί να αναπτυχθεί σε ηλιόλουστη ή ημισκιερή θέση, σε πλούσιο, υγρό χώμα, με ph 6.6-7.5 και καλή αποστράγγιση. Δε χρειάζεται ιδιαίτερη φροντίδα. Μπορεί να αναπτυχθεί και σε δοχεία. Ο πολλαπλασιασμός του γίνεται συνήθως με κονδύλους και πιο σπάνια με σπόρους. Ένας μικρός κόνδυλος μπορεί να μην ανθίσει την πρώτη χρονιά.
Στο χωριό μου (Πύργοι Κοζάνης) είναι αρκετά κοινό κυρίως σε υγρά μέρη όπως κοντά στο ποτάμι. Το μόνο όμως μέρος του που έχω βρει είναι η ταξικαρπία, γιατί κατά την περίοδο ανθοφορίας συνήθως δεν βρίσκομαι εκεί για να το παρατηρήσω.
Πηγές και ιστοσελίδες:
πληροφορίεςπληροφορίες από το matzoynia.blogspot.com
άρθρο της αγγλικής wikipedia
φιδόχορτα στην Κρήτηκαλλιέργειακαλλιέργεια 2