καλλιστήμονας

Η χλωρίδα της Αυστραλίας αποτελεί ειδική περίπτωση, όπως άλλωστε οτιδήποτε βρίσκεται στην Αυστραλία. Παρουσιάζει μεγάλο βαθμό ενδημισμού, περίπου το 85% των ειδών είναι ενδημικά, ενώ τα υπόλοιπα είτε είναι ενδημικά στις γειτονικές περιοχές (Νέα Ζηλανδία, Νέα Γουινέα, Νέα Καληδωνία, Ινδονησία και πιο μακριά, Φιλιππίνες, Νοτιοανατολική Ασία και Ιαπωνία) είτε είναι εισαγόμενα από την Ευρώπη ή από άλλες περιοχές. Σήμερα, περίπου το 11% της χλωρίδας της ηπείρου αποτελείται από εισαγόμενα είδη. Περιλαμβάνει περίπου 20000 είδη αγγειωδών φυτών, 14000 μη αγγειωδών φυτών, 250000 μυκήτων και 3000 λειχηνών. Έχει αρκετά στοιχεία της χλωρίδας της Γκοντβάνας, της μεγάλης νότιας υπερηπείρου η οποία υπήρξε πριν τη διάσπασή της σε Ινδία, Αφρικοαραβία, Νότια Αμερική, Ζηλανδία, Αυστραλία και ανταρκτική. Η διάσπαση αυτή άρχισε κατά την Κρητιδική περίοδο, επομένως μερικά φυτά της Αυστραλίας είναι αρκετά αρχαία. Σε επίπεδο τάξεων και οικογενείών φαίνεται παρόμοια με τη χλωρίδα άλλων περιοχών του κόσμου, αλλά κάτω από τις οικογένειες τα γένη και τα είδη είναι συνήθως διαφορετικά. Κάποιες οικογένειες λείπουν από την Αυστραλία, ενώ 9 οικογένειες είναι ενδημικές σ’αυτήν την ήπειρο. Υπάρχει ποικιλία λυκόφυτων, φτερών και δενδρωδών φτερών, κωνοφόρων, κυκαδόφυτων και αγγειωδών φυτών όπως ακαίες, ευκάλυπτοι, μελανολεύκες, καλλιστήμονες, μπάνξιες, γκρεβίλιες και άλλα προτεοειδή, φοίνικες, μονοκοτυλίδωνα χόρτα κ.ά. Αρκετά από τα είδη είναι αρκετά αρχαία, όπως η βολλέμια την οποία είχα καλύψει σε προηγούμενο θέμα, άλλα πάλι, αν και ανήκουν στις ίδιες οικογένειες με φυτά άλλων περιοχών, έχουν εξελιχθεί διαφορετικά από ότι σε άλλες περιοχές. Πολλά είδη έχουν προσαρμοστεί στις ξηρές συνθήκες και στις συχνές φωτιές της Αυστραλίας και αρκετά στην έλλειψη φωσφόρου στο έδαφος. Ως προσαρμογή στο ιδιαίτερο κλίμα έχουν αναπτύξει σκληρό φύλλωμα, διατήρηση των σπόρων σε ξηρό καρπό ο οποίος θα ανοίξει μόνο μετά από φωτιά ή το θάνατο του φυτού, λιγνοκόνδυλους, δύσκαυστο ξύλο ή και εύφλεκτα έλαια κ.ά. Υπάρχουν διάφοροι τύποι βλάστησης ανάλογα με την περιοχή, όπως τροπικά δάση, υγρά εύκρατα δάση, ανοιχτά δάση ευκαλύπτων, θαμνότοποι με ευκάλυπτους και ακακίες, ρεικότοποι, χορτολίβαδα, πυκνά δάση με αναρριχητικά και αλπικές περιοχές. Στις πιο ξηρές περιοχές όπου μπορεί να ευδοκιμήσει κάποια βλάστηση, συναντώνται λίγα γένη χόρτου, όπως η τριωδία, πολύ ανθεκτικά στην ξηρασία που καλύπτουν μεγάλες περιοχές.
Με την άφιξη των Αβοριγίνων πριν περίπου 50000-60000 χρόνια πριν, η σύνθεση της χλωρίδας άλαξε. Οι Αβορίγινες άναβαν συνεχώς επιτηδευμένες φωτιές για να αλλάξουν την κατανομή της βλάστησης και να δημιουργήσουν χορτολίβαδο όπου θα μπορούσαν να έρθουν ζώα που έτρωγαν όπως τα καγκουρώ. Αυτή η πρακτική άλλαξε εντελώς την κατανομή της βλάστησης, ευνοόντας τα είδη προσαρμοσμένα για φωτιά και μειώνοντας την εξάπλωσση των μη προσαρμοσμένων φυτών. Τα πυκνά δάση με τα πολλά αναρριχητικά που στήριζαν ποικλία είδη ζώων, σήμερα έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Μετά την άφιξη των Ευρωπαίων το 16ο αι. λόγω της χρήσης της γης για καλλιέργειες και βοσκή και της εισαγωγής, κατά λάθος ή επίτηδες, ξένων φυτών, περίπου 61 είδη γηγενών φυτών εξαφανίστηκαν, ενώ άλλα 1200 σήμερα απειλούνται. Παρόλα τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την προστασία του περιβάλλοντος, το πρόβλημα με τα εισαγόμενα είδη σε οποιαδήποτε απομονωμένη περιοχή είναι πολύ δύσκολο να λυθεί οριστικά.
Πολλά αυστραλιανά φυτά έχουν χρησιμοποιηθεί ιστορικά από τους Αβορίγινες ως τροφή, δομικά υλικά ή φάρμακο. Μερικά δέντρα χρησιμοποιούνται ως ξυλεία. Λίγα είδη, όπως η μακαντάμια και η τετραγώνια καλλιεργούνται σε μεγάλη κλίμακα ως τροφή. Άλλα τέλος, είδη καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά στην Αυστραλία και σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Έχω βρει κάποιες σελίδες για τα αυστραλιανά φυτά και την καλλιέργειά τους:
εδώ,
εδώ,
εδώ,
εδώ,
εδώ,
εδώ
και
εδώ.
Τα περισσότερα από τα φυτά πιθανόν να μην είναι εύκολα διαθέσιμα στην Ελλάδα ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα εκτός Αυστραλίας. Δεν ξέρω ποιά είδη βρίσκονται πιο εύκολα και ποιά είναι σχεδό αδύνατο να τα βρεις. Κάποια είδη είναι αρκετά γνωστά και διαδεδομένα, όπως ο καλλιστήμονας και ο ευκάλυπτος, ενώ άλλα είναι σπανιότερα. Θα χρειαστεί πολύ ψάξιμο για τα πιο σπάνια είδη.

Advertisements