καρποί μανδραγόρα

Ένα άλλο σημαντικό βότανο που χρησιμοποιείθηκε εκτεταμένα στην ιατρική και στη μαγεία τα παλαιότερα χρόνια.

Περιγραφή:

Ανήκει στην οικογένεια των σολανίδων όπως πολλά άλλα παραισθησιογόνα φυτά που περιέχουν τροπανικά αλκαλοειδή, όπως η ντατούρα και η μπελαντόνα, αλλά και φαγώσιμα όπως οι πιπεριές, οι ντομάτες, οι πατάτες και οι μελιτζάνες. Σ’αυτήν την οικογένεια ανήκει επίσης η πετούνια και ο καπνός. Το είδος με την πιο διαδεδομένη χρήση ήταν ο mandragora officinarum (μανδραγόρας των γιατρών). Υπάρχουν άλλα τρία είδη. Είναι ένα φυτό πολυετές, ποώδες. Η ρίζα του είναι πολύ μεγάλη, μακριά που κατεβαίνει στο έδαφος 50-120 εκατοστά. Έχει ένα καφέ σκούρο περίβλημα απ’έξω και είναι άσπρη στο εσωτερικό. Η ρίζα μπορεί να διακλαδίζεται σε δύο ή σε τρία μέρη και να αποκτά κάπως το σχήμα του ανθρώπου ή των γενητικών οργάνων του. Αυτός είναι ο λόγος που το φυτό  θεωρήθηκε ότι είχε μαγικές ικανότητες. Ο βλαστός δεν ξεχωρίζει από τη ρίζα και από αυτών βγαίνουν μερικά σκουροπράσινα, μεγάλα φύλλα, 30 εκατοστά σε μήκος και 10 σε πλάτος με μυτερό άκρο και κυματιστή περιφέρεια, που μοιάζουν με τα φύλλα του καπνού. Τα άνθη του εμφανίζονται σε ξεχωριστούς βλαστούς το κάθε ένα, στο κέντρο του φυτού. Έχουν κιτρινοπράσινα πέταλα και έχουν μοβ σέπαλα. Σωληνοειδή, με συνενωμένα 5 πέταλα, 3 εκατοστά σε ύψος και 5 σε πλάτος. Ακολουθούνται από έναν επίμηκη ή σχεδον στρογγυλό καρπό, κιτρινωπό με μυρωδιά μήλου, γεμάτο σπόρους. Το χειμώνα χάνει το υπέργειο τμήμα του. Τα φύλλα μόλις εμφανίζονται είναι όρθια, αλλά αργότερα στην ανάπτυξη παίρνουν μία οριζόντια θέση.

Περιβάλλον:

Το είδος προέρχεται από την ανατολική μεσόγειο, αλλά έχει εξαπλωθεί σε όλη τη Νότια Ευρώπη, τη Βόρια Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Υπάρχει είδος που ζει στα Ιμαλάια. Αναπτύσσεται σε ξερές, βραχώδεις περιοχές με αμμώδες και καλά αποστραγγιζόμενο χώμα.

Ιστορία & χρήσεις:

Το φυτό αυτό από την απότατη αρχαιότητα ως το τέλος του Μεσαίωνα, αλλά και αργότερα, θεωρήθηκε ότι είχε μαγικές ιδιότητες και πολλοί μύθοι και δεισιδαιμονίες αναπτύχθηκαν γύρω από αυτό. Στην Αρχαία Αίγυπτο εθεωρείτο ότι αύξανε τη γονιμότητα, και ότι είχε αφροδισιακές ιδιότητες. Αναφέρεται και στην Αγία Γραφή ως φάρμακο γονιμότητας. Η Ραχήλ απελπισμένη που δεν έκανε παιδιά με τον Ιακώβ, κατέφυγε στο μανδραγόρα για να γεννήσει τον Ιωσήφ.

Και οι Αρχαίοι Ελληνες γνώριζαν τις ιδιότητές του. Ο Διοσκουρίδης ανέφερε στα έργα του ότι είχε αναλγητικές και υπνωτικές ιδιότητες και ο Θεόφραστος ως επουλωτικό των πληγών, ως αναλγητικό και ως υπνωτικό. Ο Πλίνιος, ο οποίος άντλησε μάλλον τις πληροφορίες του από ελληνικές πηγές, τον ανέφερε ως αναισθητικό και ως αναλγητικό. Στην Ελλάδα επίσης ο μανδραγόρας χρησιμοποιήθηκε από τις γυναίκες για να κάνουν αρσενικά παιδιά και από αυτή τη χρήση πήρε και ένα από τα ονόματά του «σερνικοβότανο». Εκτός όμως από τις φαρμακευτικές, του είχαν αποδοθεί και πολλές μαγικές ιδιότητες. Από την αρχαία εποχή είχε συνδεθεί λόγω του σχήματος της ρίζας με ανθρώπινο σώμα που βρίσκεται κάτω από τη γη, με χθόνιους δαίμονες. Γι’αυτό το λόγο, λαμβάνονταν αυστηρά μέτρα για το ξερίζωμα του φυτού. Πρώτα ο άνθρωπος που θα τον έβγαζε χάραζε στο χώμα τρεις κύκλους με το ξήφος και μετά έδενε στο φυτό έναν πεινασμένο σκύλο. Ο άνθρωπος δεν έπρεπε ποτέ να τον ξεριζώσει ο ίδιος, γιατί αυτό θα μπορούσε να αποβεί μοιραίο. Πιστευόταν ότι ο μανδραγόρας, ως χθόνιο πνεύμα, όταν ξεριζωνόταν έβγαζε ένα τρομερό ουρλιαχτό που προκαλούσε θάνατο ή τρέλα σ’όποιον τον άκουγε. Ο άνθρωπος έφευγε πιο μακριά και πετούσε ένα κομμμάτι κρέας. Ο σκύλος, προσπαθώντας να το φτάσει, τραβούσε τη ρίζα έξω από το χώμα. Μετά ο μανδραγόρας μπορούσε να χρησιμοποιηθεί. Ο σκύλος μετά από αυτή τη διαδικασία έπρεπε να πεθάνει, γιατί πιστευόταν ότι οι χθόνιοι δαίμονες ζητούσαν ως αντάλλαγμα μία ζωή για τη ζωή του μανδραγόρα που πήρε ο άνθρωπος. Αυτή η μεσαιωνική παράδοση, είχε της ρίζες της στην αρχαιότητα.

Στην εποχή του Μεσαίωνα είχαν αποδοθεί στο μανδραγόρα και άλλες πολλές μαγικές ιδιότητες. Ως φυλαχτό πιστευόταν ότι προστάτευε τον κάτοχο από οποιοδήποτε όπλο, κακά μάγια και πονηρά πνεύματα, έφερνε καλή τύχη, πλούτο (πίστευαν ότι πολλαπλασίαζε τα χρήματα που άφηναν δίπλα του) και ερωτική επιθυμία. Φυσικά, πολλοί τσαρλατάνοι, εκμεταλλευόμενοι την πίστη του φτωχού λαού στις μαγείες, πουλούσαν φυλαχτά σε σχήμα ανθρώπου, τα οποία μπορεί να ήταν φτιαγμένα και από άλλες ρίζες. Εντούτοις, το φυτό δεν έπαψε να συνδέεται με το κακό. Ήταν συστατικό σε φίλτρα μαγισσών. Εθεωρείτο ευνοούμενο του σατανά και των δαιμόνων και ένα από τα ονόματά του ήταν «μήλο του σατανά», το οποίο προκαλούσε τρέλα σε όποιον το έτρωγε. Ακόμα, υπήρχε και η πίστη ότι ο μανδραγόρας πλάστηκε με το ίδιο χώμα από το οποίο πλάστηκε ο Αδάμ. Μία άλλη πεποίθηση ήταν ότι οι πιο δυνατοί μανδραγόρες φύτρωναν σε μέρη όπου έπεσε σπέρμα κρεμασμένων εγκληματιών. Σήμερα πλέον όλες αυτές οι παράλογες δεισιδαιμονίες και οι μύθοι γύρω από το μανδραγόρα έχουν ξεχαστεί.

Ιατρικές χρήσεις:

Ως ιατρικό βότανο ο μανδραγόρας έχει σχεδόν σταματήσει να χρησιμοποιείται σήμερα. Το φυτό είναι πολύ επικίνδυνο και όπως οι συγγενείς του, η ντατούρα και η μπελαντόνα, περιέχει επικίνδυνα τροπανικά αλκαλοειδή (ατροπίνη, σκοπολαμίνη, υοσκυαμίνη) και μανδραγορίνη. Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν όλα τα μέρη του φυτού για θεραπευτικούς σκοπούς. Χρησιμοποιούνταν ως αναλγητικό, εμετικό, δυνατό καθαρτικό, ηρεμιστικό, υπνωτικό, εμηναγωγό, αντιφλεγμονώδες και παραισθησιογόνο. Υπάρχουν πολλά άλλα με λιγότερες παρενέργειες φάρμακα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντί του επικίνδυνου μανδραγόρα.

καλλιέργεια και πολλαπλασιασμός:

Ο μανδραγόρας είναι ανθεκτικός σε σχεδόν όλα τα εύκρατα κλίματα. Προτιμά ένα ελαφρύ, βαθύ χώμα, αφού οι ρίζες του φτάνουν πολύ κάτω. Δεν θα ευδοκιμήσει σε ένα έδαφος υπερβολικά ασβεστώδες ή πετρώδες. Εάν το χώμα είναι πολύ υγρό το χειμώνα, οι ρίζες θα σαπίσουν. Πολλαπλασιάζεται με σπόρους οι οποίοι πρέπει να σπαρθούν σε βαθιά σχετικά δοχεία ή, καλύτερα, ο καθένας σ’ένα γλαστράκι ξεχωριστά. Θα πρέπει να ποτίζονται καλά και όταν φτάσουν σ’ένα καλό μέγεθος θα πρέπει να μεταφυτευθούν σε μεγαλύτερες γλάστρες ή στον κήπο με απόσταση μεταξύ τους 60 εκατοστών. Συλλέγονται οι ρίζες μετά από 2-3 χρόνια ανάπτυξης.

Χρήση ως παραισθησιογόνο – ναρκωτικό:

Χρησιμοποιείται πολύ σπάνια λόγω των απρόβλεπτων αποτελεσμάτων, των τοξικών παρενεργειών του και τον κίνδυνο υπερβολικής δόσης, η οποία μπορεί να αποβεί μοιραία.

Χρήσιμες ιστοσελίδες – πηγές:

μαγικές χρήσεις
Δεν είμαι σίγουρος ότι τώρα λειτουργεί ο παραπάνω σύνδεσμος.

εθνοβοτανικές χρήσεις

άρθρο για το μανδραγόρα

άρθρο της βικιπαίδειας

άρθρο της αγγλικής wikipedia

παραδοσιακές και φαρμακευτικές χρήσεις

ενότητα για το μανδραγόρα στο Erowid

Advertisements