Μην πειράζετε τα φυτά σας συχνά: θα γίνουν κοντά και χοντρά

Οτίτλος του άρθρου δεν είναι μια παράλογη ασυνάρτητη πρόταση, είναι κάτι που έχει επιστημονική βάση και κάτι απαραίτητο για τη ζωή των φυτών. Όπως όλοι οι ζώντες οργανισμοί, έτσι και τα φυτά αντιδρούν στα εξωτερικά ερεθίσματα του περιβάλλοντός τους και κανονίζουν την ανάπτυξη και τις λειτουργίες τους βάσει αυτών. Μπορεί να μην αντιδρούν τόσο γρήγορα όσο τα ζώα, αν κι εδώ πάλι έχουμε εξαιρέσεις, αφού δε χρειάζεται να μετακινηθούν για να εκπληρώσουν τις ανάγκες τους, αλλά πάλι αντιδρούν αποτελεσματικότατα στο άμεσο περιβάλλον τους, εκεί δηλαδή που διαδραματίζεται όλη τους η ύπαρξη. Ένα απλό παράδειγμα είναι η στροφή ενός βλαστού από μια λιγότερο φωτεινή θέση στο φως. Φυσικά τα φυτά δεν αντιδρούν μόνο έτσι, αλλά ποικιλοτρόπως και συνθετότερα, ανάλογα με τις εξωτερικές συνθήκες και την κατάσταση του φυτού.

Κάποιες απ’αυτές τις προσαρμογές είναι και οι διάφορες μορφογενέσεις, οι αλλαγές δηλαδή στη μορφή ενός φυτού ανάλογα με τις περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως φωτομορφογένεση (μορφογένεση ως αντίδραση σε φως), θιγμομορφογένεση (μορφογένεση ως αντίδραση σε μηχανικά ερεθίσματα) κ.ά. Από τα παραπάνω η
θιγμομορφογένεση
μας ενδιαφέρει.
Χάρη σ’αυτή την ικανότητα τα φυτά μπορούν να προσαρμόζουν την ανάπτυξή τους για ν’ανθίστανταιπερισσότερο τα μηχανικά ερεθίσματα όπως ο άνεμος, οι έντονες βροχιές, τα ζώα που περνούν, και οι μετακινήσεις και το άγγιγμα σστην περίπτωση που τα καλλιεργούμε. Η έκθεση σε τέτοια ερεθίσματά αναγκάζει τα φυτά να μειώνουν την επιμήκυνση των βλαστών τους και ν’αυξάνουν το πάχος τους, επίσης μειώνουν το μέγεθος των φύλλων τους ενώ αυξάνουν το πάχος τους και την ανθεκτικότητά τους. Σε σχέση δηλαδή με “απείραχτα” φυτά, τα “ταραγμένα” είναι συνήθως κοντότερα, παχύτερα και τραχύτερα. Αυτό θα το καταλάβετε εύκολα αν παρατηρήσετε τις διαφορές ενός φυτού που ζει στο ελεγχόμενο περιβάλλον του θερμοκηπίου μ’ένα ίδιο που ζει έξω. Το πρώτο θα είναι ψηλότερο αλλά λεπτότερο και θα μοιάζει πιο ευαίσθητο, ενώ το δεύτερο θα φαίνεται “κανονικό”.

Στο θέμα των αρνητικών επιπτώσεων της θιγμομορφογένεσης έχω να σας πω πολλά σύμφωνα με τη δική μου εμπειρία. Έχοντας μειωμένη όραση, διακρίνω με μεγάλη προσπάθεια ή και καθόλου τις μικροαλλαγές στα σημεία ανάπτυξης των φυτών κι έτσι τα πιάνω για να το καταλάβω. Όντας επίσης κάπως ψυχαναγκαστικός, μπορεί να κάνω αυτό το πράγμα αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της μέρας, εντείνοντας έτσι άθελά μου τ’αποτελέσματα της θιγμομορφογένεσης. Έτσι μπορεί νά’χω τουλίπες με κοντά, σκληρά, αλλ’ευλύγιστα φύλλα, δυόσμο και βασιλικό με μικρά φύλλα και πυκνούς βλαστούς (αυτό ίσως ακόμα επιδή τα μαζεύω συχνά), φασκόμηλο με μικρά φύλλα, φραουλιές με κοντά και σκληρά φύλλα, πολυκόμπι με κοντούς κεντρικούς βλαστούς αλλά δυσανάλογα μακριούς πλευρικούς, ραπανάκια και ηλιόσπορους με σκληρές κοτυληδώνες και πρώτα φύλλα κ.ά. Το φαινόμενο αυτό είναι περισσότερο έντονο σε νεοαποκτηθέντα ή νεαρά φυτά, σε φυτά που θεωρώ πολύτιμα ή είδη σπάνια κι εξωτικά, γι’αυτά δηλαδή που αγχώνομαι περισσότερο, ενώ σ’αυτά που ξέρω ότι πάνε καλά ή τα θεωρώ πολύ ευαίσθητα για να τα πιάσω (σπάνια η δεύτερη περιπτωση) δεν παρατηρώ μεγάλες αλλαγές. Ακόμα η θιγμομορφογένεση παρατήρησα ότι περιορίζεται στο σημείο που πλήττεται περισσότερο, για παράδειγμα η μεριά του δυόσμου την οποία τρίβω περισσότερο περνόντας ή ταράζω για να μοσχομυρίσει έχει πυκνότερα και μικρότερα φύλλα από την άλη. Τέλος τα μαλακά κι ευλύγιστα φυτά είναι ευαισθητότερα σε τέτοιες αλλαγές απ’ό,τι τα παχύφυτα ή τα σκληρότερα είδη γενικότερα. Παρόλα αυτά δομές που έχουν ήδη σχηματιστεί και είναι κανονισμένο να ξετιλυχθούν ή να επιμηκυνθούν, π.χ. τα νεαρά φύλλα του γιούκα ή της μπανανιάς δε μου φαίνεται να επηρεάζονται πολύ. Το δίδαγμα απ’αυτό είναι: εάν πιάνουμε τα φυτά μας συχνά, θα τους επηρεάσουμε τη μορφή και την ανάπτυξη. Αυτό μπορεί να είναι είτε θετικό είτε αρνητικό, ανάλογα με το σκοπό του καθενός. Για μένα είναι συνήθως αρνητικό, αλλά κάποτε έχει και θετικά αποτελέσματα.

Και με την αναφορά των θετικών αποτελεσμάτων δε θα πρέπει να παραλείψω τις θετικές επιδράσεις της θιγμομορφογένσης. Εάν η συγκεκριμένιδιότητα δεν προσέφερε στον οργανισμό μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης, δε θα είχε εξελιχθεί άλλωστε. Η θιγμομορφογένεση, πέρα από τα γενικά και προφανή θετικά της, είναι για παράδειγμα απαραίτητη για την ενδυνάμωση των βλαστών των δέντρων στον άνεμο, γι’αυτό θα πρέπει να στηρίζουμε τα δέντρα μόνο αν είναι αναγκαίο και πάλι χαλαρά. Αυτό θα το καταλάβετε αν παρατηρήσετε δύο δέντρα ίδιου είδους και ηλικίας, το ένα στηριγμένο και το άλλο όχι. Το στηριγμένο θά’χει λεπτότερο και ασθενέστερο κορμό από το άλλο, που θα είναι χοντρότερο και σταθερότερο. Επομένως όταν στηρίζουμε τα δέντρα δεν τα προστατεύουμε από τον άνεμο όπως νομίζουμε, αντιθέτως τα κάνουμε ευπαθέστερα όταν κάποτε θα τα αφήσουμε μόνα τους. Τα φυτά επίσης θα πρέπει να εκτίθενται σε μηχανικά ερεθίσματα ως προπροσαρμογή όταν πρόκειται να μετακινηθούν από εσωτερικό χώρο έξω, αλλιώς η πιθανότητα να σπάσουν από οποιαδήποτε αιτία είναι μεγαλύτερη.

Η βράχυνση και η πύκνωση των φυτών δεν προκαλούνται πάντοτε από θιγμομορφογένεση. Και η φωτομορφογένση μπορεί να παίξει ρόλο. Αν για παράδειγμα ένα φυτό βρίσκεται σε μέρος με χαμηλό φωτισμό κι έχει κάνει λεπτό και μακρύ βλαστό με μεγάλλα κι αραιά φύλλα ως αντίδραση, όταν εκτεθεί έξω στον ήλιο και προσαρμοστεί, θα παρατηρηθεί να έχει μειωμένη επιμήκυνση, πυκνότερη δομή, μικρότερα φύλλα με χοντρή επιδερμίδα κ.ά. Αυτό είναι αποτέλεσμα της αύξησης της ποσότητας του φωτός. Υπάρχουν ωστόσο διαφορές: στη φωτομορφογένεση για παράδειγμα επηρεάζεται η ποσότητα της χλωροφύλης και η διάταξη των χλωροπλαστών, ενώ στη θιμμμομορφογένεση αυτά δε θα επηρεαστούν, μπορεί όμως να επιηρεαστεί η ελαστικότητα ή η αντοχή των ιστών του φυτού.

Διασαφηνιστική σημείωση: Η θιγμομορφογένεση διαφέρει από το
θιγμοτροπισμό,
ο οποίος είναι η ανάπτυξη ενός φυτού προς ή από ένα μηχανικό ερέθισμα, ενώ η θιγμομορφογένεση είναι μια προσαρμογή και δεν έχει κατεύθυνση. Η περιέλιξη των ελίκων του αμπελιού σε επαφή με κάποιο στήριγμα είναι παράδειγμα θιγμοτροπισμού. Οι γρήγορες κινήσεις κάποιων φυτών προκαλούμενες από επαφή με κάτι λέγονται θιγμοναστίες και δεν έχουν κατεύθυνση, π.χ. το κλείσιμο της παγίδας της διωναίας (σαρκοφάγου φυτού) ή το μάζεμα των φύλλων της μιμόζας.

Τέλος έχω να παραθέσω μια
ενδιαφέρουσα επιστημονική διαπίστωση.
Κατά την έρευνά τους οι επιστήμονες σ’ένα φυσικό οικοσύστημα, παρατήρησαν αλλαγές στα φυτά που επισκέπτονταν συχνότερα σε σχέση μ’άλλα. Ειδικότερα παρατηρήθηκε η επίπτωση της επίσκεψης στην ευπάθεια των φυτών στα έντομα. Από τα 6 είδη της μελέτης, το ένα παρουσίασε μεγαλύτερη ευπάθεια από τις τακτικές επισκέψεις, τα δύο μειωμένη, ενώ τα υπόλοιπα τρία δεν επηρεάστηκαν. Πιθανόν η θιγμομορφογένεση να προκαλεί πολύ λεπτότερες, ακόμα ανεπαρκώς μελετημένες αλλαγές στη φυσιολογία των φυτών.

Μυκόριζες: αφανείς αλλά απαραίτητοι σύμμαχοι των φυτών

Τα φυτά δεν εξελίσσονταν μόνα τους τα τελευταία 420 εκατομμύρια και παραπάνω χρόνια, από τότε δηλαδή που πρωτοαποίκησαν την ξηρά. Έφεραν και φέρουν πάνω τους μικρούς κι αφανείς συμμάχουςοι οπο΄πιοι ωστόσο τα έχουν ωφελήσει ποικιλοτρόπως και χωρίς αυτούς ίσως η επιτυχία τους στη στεριά ήταν περιορισμένη.

Όπως πολλοί οργανισμοί δημιουργούν συμβιώσεις μ’άλλους, σχέσεις δηλαδή που τυχαίνει να είναι θετικές και για τα δύο μέρη, π.χ. τα βακτήρια του εντέρου μας ή άλλων ζώων ή οι λειχήνες (συμβίωση άλγους με μύκητα), έτσι και τα φυτά έχουν κάνει διάφορες συμβιώσεις με διάφορους οργανισμούς. Η πιο διαδεδομένη και η αρχαιότερη αυτών είναι οι μυκόριζες ή μυκητόριζες, συμβίωση μυκήτων με τις ρίζες των φυτών, οι οποίες τά’χουν ωφελήσει σημαντικά. Οι πρώτες μυκόριζες χρονολογύνται στο κάτω Δεβόνιο 420000000 χρόνια πριν στο Rhynie Chert, ένα τελειότατα διατηρημένο οικοσύστημα με τους οργανισμούς απολιθωμένους στο κυτταρικό επίπεδο, όπου μυκόριζες βρέθηκαν στα ριζώματα προαγγειωδών και αγγειωδών φυτών όπως το αγλαόφυτο
(Aglaophyton).
Πέρα από την ύπαρξη αυτών των συμβιώσεων στα αγγειώδη φυτά και στους κοντινότερους συγγενείς τους, έχουν ανακαλυφθεί
αλληλεπιδράσεις μεταξύ μυκήτων και βρύων,
οι οποίες μπορεί να είναι παρασιτικές, ουδέτερες, αλλά μπορεί και συμβιωτικές, επεκτείνοντας ίσως στην τελευταία περίπτωση την ιστορία των μυκοριζών ακόμα παλαίοτερα στην ιστορία των φυτών. Σήμερα περίπου το 95% των οικογενειών ή το 80% των ειδών των φυτών δημιουργούν μυκόριζες.

Όπως όλες οι συμβιώσεις, έτσι και η μυκοριζική σχέση είναι ουσιαστικά μια σχέση ανταλλαγής οφελών. Το φυτό παρέχει στο μύκητα έτοιμους υδατάνθρακες (τροφή) από τη φωτοσύνθεση, ενώ ο μύκητας παρέχει στο φυτό περισσότερο νερό και θρεπτικά συστατικά, χάρη στη μεγάλη επιφάνεια του δικτύου των υφών του κι άρα στη μεγαλύτερη απορροφητική του ικανότητα, προσφέροντάς του επάρκεια σε θρεπτικά συστατικά και κάνοντάς το ανθεκτικότερο στην ξηρασία. Επίσης οι μύκητες προσλαμβάνουν πολύ ευκολότερα το φώσφορο σε αλκαλικά εδάφη απ’ό,τι τα φυτά, ενώ σε περίπτωση που αποσυνθέτουν οργανική ύλη παρέχουν στο φυτό μεγάλες ποσότητες θρεπτικών συστατικών από πηγές που δε θά’ταν διαθέσιμες στο φυτό αλλιώς. Τέλος συχνά δρουν προστατευτικά ενάντια στους παθογόνους μικροοργανισμούς ανταγωνιζόμενοι μ’αυτούς. Τα παραπάνω οφέλη δεν είναι μικρά για τα φυτά, κι αυτό εξηγεί καλά τη διατήρηση κι εξέλιξη αυτής της σχέσεις για τόσα εκατομμύρια χρόνια.

Εντούτοις κάποτε οι μυκοριζικοί μύκητες μπορούν να επιβαρύνουν το φυτό, ενώ στην αντίθετη περίπτωση ορισμένα φυτά δε φωτοσυνθέτουν, αλλά τρέφονται παρασιτώντας στους μύκητες, είναι δηλαδή μυκοετερότροφα, όπως κάποιες ορχιδέες κι όλες τους στα πρώτα στάδια της ζωής τους, διάφορα άλλα ανθοφόρα φυτά, κάποια βρύα και τα γαμετόφυτα ορισμένων λυκόφυτων και ψιλοτόφυτων.

Μέσα σε τόσα εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης είναι αναμενόμενο η σχέση αυτή νά’χει πάρει διάφορες μορφές. Οι νεαρές ρίζες των φυτών συχνά εκρίνουν ουσίες που προσελκύουν ή προκαλούν τη βλάστηση τέτοιων μυκήτων κοντά τους, ώστε να επιτευχθεί η σχέση. Οι μύκητες αυτοί μπορούν να αποικήσουν μόνο το φλοιό νεαρών ρίζών, άρα οι παλαιότερες και ξυλώδεις δε συμμετέχουν σ’αυτήν τη διαδικασία. Ο συνηθέστεροςν και προγονικός τρόπος ένωσης είναι ενδομυκοριζικά ή με κυστοειδείς δενδροειδής μυκόριζες, οι υφές του μύκητα δηλαδή διαπερνούν το κυτταρικό τοίχωμα περιτυλίγοντας την κυτταρική μεμβράνη του φυτικού κυτάρου ως κύστεις ή διακλαδιστά, δεντροειδώς. Αυτές οι σχέσεις παρατηρήθηκαν στο δεβόνιο οικοσύστημα, κι αυτές παραμένουν σε σχεδόν όλες της ομάδες των φυτών. Τέτοιες σχέσεις δημιουργούν μόνο μύκητες της συνομοταξίας των σφαιρομυκωτών (Glomeromycota).
Οι εκτομυκόριζες είναι μια παραλλαγή στην οποία οι υφές του μύκητα περιβάλλλουν εξωτερικά χωρίς συνήθως να εισβάλουν στο κύτταρο. Αυτή η μορφή έχει εξελιχθει στα πευκοειδή κωνοφόρα, στο γένος του γνήτου (Gnetum), καθώς και σε πολλά ανθοφόρα φυτά, κυρίως ξυλώδη, όπως οξιές και τριανταφυλλιές. Εδώ οι μύκητες μπορούν να προέρχονται από διάφορες συνομοταξίες, ενώ κάποιοι είναι γνωστοί όπως οι αμανίτες,ν π.χ.
Amanita muscaria
ή οι πανάκριβες τρούφες.
Τέλος υπάρχουν και κάποιες πιο εξειδικευμένες μυκοριζικές σχέσεις, όπως οι ερεικοειδείς μυκόριζες στα ερεικοειδή φυτά και οι ορχεοειδείς στις ορχιδέες, που είναι κι αυτές εκτομυκοριζικές.

Δεν εξαρτώνται όλα τα φυτά εξίσου απ’αυτές τις σχέσεις. Κάποια δε μπορούν να επιβιώσουν χωρίς αυτές, όπως οι οφιογλωσσοειδής φτέρες, πολλά μπορούν να ζήσουν και χωρίς αυτές, όπως πολλά κοινά φυτά καθώς και είδη ξηρών, κρύων ή υγρών περιοχών, ενώ άλλα σχηματίζουν σπάνια ή ποτέ αυτές τις συμβιώσεις, όπως οι εξελιγμένες λεπτοσποριαγγειακές φτέρες και τα λαχανοειδή φυτά. Επίσης τα υδρόβια είδη και τα επίφυτα τείνουν σπανιότερα νά’χουν τέτοιες σχέσεις. Συνήθως όσα χερσαία φυτά δεν έχουν μυκόριζες έχουν εξελίξει πυκνό ριζικό σύστημα με μακριά ριζικά τριχίδια για να βελτιώσουν την απορροφητική τους ικανότητα. Μία ενδιαφέρουσα επερίπτωση που βρήκα είναι αυτή των συγκεντρωμένων ριζών
cluster roots,
κυρίως σε φυτά της οικογένειας των πρωτεοειδών που ενδημεί στο Νότιο Ημισφαίριο, τα φυτά της οποίας με πολύ λεπτές και πυκνές ρίζες κοντά στην επιφάνεια του εδάφους προσπαθούν ν’απορροφήσουν όσα θρεπτικά συστατικά υπάρχουν στο άγονο έδαφος όπου συνήθως φήυονται.

Οι ρίζες με τέτοιες σχέσεις δε διαφέρουν στο γυμνό μάτι απ’αυτές που δεν έχουν, ωστόσο σε συγκεκριμένα είδη μπορεί να υπάρχουν κάποιες τροποποιημένες περιοχές, όπως μέρη με πεπαχυμένο φλοιό.

Χθες είχα βρει μια πολύ καλή σελίδα με πληροφορίες, για τη φύση, τις μορφές και την εξέλιξη αυτών των συμβιώσεων, αλλά σήμερα είδα προς απογοήτευσή μου ότι δε λειτουργούσε. Όταν ξανανέβει θα βάλω το σύνδεσμο. Προς το παρόν αρκεί
το άρθρο της αγγλικής wikipedia.

Το άγονο χώμα σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να εμβολιαστεί με μυκόριζες κοντά στα φυτά για την καλύτερη ανάπτυξή τους. Υπάρχουν πολλά τέτοια προϊόντα στο εμπόριο. Συνήθως όμως αυτός ο εμβολιασμός δε χρειάζεται, απλώς μπορεί να τον προωθούν οι εταιρείες σε καλλιεργητές με οικολογική συνείδηση για να πουλήσουν. Μια τέτοια εταιρεία που διαθέτει τέτοια προιόντα
εδώ.
Η καλλιέργεια της τρούφας γίνεται επίσης με εμβολιασμό δενδρυλλίων με το συγκεκριμένο είδος μυκοριζικού μύκητα.

Πέρα απ’τις μυκόριζες, τα φυτά έχουν συνάψει κι άλλες συμβιώσεις όπως ενδοφυτικούς μύκητες που τα προσφέρουν αμυντικές ουσίες και προαστασία από παθογόνους, ή με αζωτοδεσμευτικά βακτήρια στις ρίζες τους για σταθερή δέσμευση του ατμοσφαιρικου αζώτου σε διαθέσιμες μορ΄φες σε άγονα εδάφη.

Ποια θρεπτικά στοιχεία χρειάζονται τα φυτά;

Πηγή:
Καλλιεργώ

Ποιά θρεπτικά στοιχεία χρειάζονται τα φυτά;
Δημοσιεύθηκε από: ilias Λαχανικά-Κηπευτικά-Κήπος

Τα φυτά είτε μεγαλώνουν στο χωράφι είτε μεγαλώνουν σε γλάστρες, χρησιμοποιούν ανόργανα ορυκτά για τη διατροφή τους. Για τη δημιουργία των ανόργανων ορυκτών στο χώμα συμβάλουν σύνθετες διαδικασίες που περιλαμβάνουν τη φυσική φθορά των πετρωμάτων, την αποσύνθεση οργανικής ύλης, ζώα και οργανισμούς και μικροβιακή δραστηριότητα. Οι ρίζες απορροφούν τα θρεπτικά ανόργανα συστατικά ως ιόντα διαλυμένα στο νερό. Πολλοί είναι οι παράμετροι που επηρεάζουν την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών από τα φυτά. Τα ιόντα μπορεί να είναι άμεσα διαθέσιμα στις ρίζες των φυτών, ή μπορεί να είναι προσδεδεμένα σε άλλα στοιχεία, ή στο ίδιο το έδαφος. Έδαφος με υψηλό pH (αλκαλικό) ή με χαμηλό pH (όξινο) έχει ως αποτέλεσμα τα ανόργανα ορυκτά θρεπτικά συστατικά να μην είναι διαθέσιμα στα φυτά.

Γονιμότητα ή Θρέψη
Ο όρος “γονιμότητα” αναφέρεται στη φυσική ικανότητα του εδάφους να παρέχει θρεπτικά συστατικά στα φυτά, στις αναγκαίες ποσότητες και αναλογίες. Ο όρος “θρέψη”, αναφέρεται στα αλληλοσυνδεόμενα βήματα μέσω των οποίων ένας ζωντανός οργανισμός αφομοιώνει την τροφή και τη χρησιμοποιεί για να αναπτυχθεί. Προηγούμενα, όταν αναφερόμασταν στην ανάπτυξη των φυτών, σκεφτόμασταν τη γονιμότητα του εδάφους ή πόσο λίπασμα θα έπρεπε να προστεθεί ώστε να αυξηθούν οι αντίστοιχες ποσότητες των ανόργανων ορυκτών. Τα περισσότερα λιπάσματα αναπτύχθηκαν ώστε να αντιμετωπίζουν ελλείψεις ανόργανων ορυκτών στο χώμα. Η χρήση μιγμάτων από χώματα, η έντονη έρευνα σε μίγματα θρεπτικών συστατικών και στην υδροπονική, αλλά και οι εξελίξεις στην ανάλυση του ιστού των φυτών, μας έχουν οδηγήσει σε καλύτερη κατανόηση της διαδικασίας θρέψης των φυτών. Η θρέψη των φυτών είναι ένας όρος που λαμβάνει υπόψη του την αλληλεξάρτηση ανάμεσα στα ανόργανα θρεπτικά συστατικά στο χώμα ή σε καλλιέργειες χωρίς χώμα (υδροπονική) και το ρόλο τους στην ανάπτυξη των φυτών. Αυτή η αλληλεξάρτηση περιλαμβάνει μία σύνθετη ισορροπία ορυκτών θρεπτικών συστατικών που είναι ουσιώδη και άλλων που είναι ευεργετικά για τη βέλτιστη ανάπτυξη των φυτών.

Ουσιώδη vs ευεργετικά στοιχεία
Ο όρος ουσιώδες ορυκτό στοιχείο (ή ορυκτό θρεπτικό) προτάθηκε από τους Arnon και Stout το 1939. Συμπέραναν ότι θα πρέπει να πληρούνται τρία κριτήρια για να θεωρηθεί ένα στοιχείο ως ουσιώδες. Τα κριτήρια είναι:

•Ένα φυτό δε θα μπορεί να ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του αν λείπει αυτό το θρεπτικό στοιχείο.
•Η λειτουργία του στοιχείου δε θα πρέπει να είναι αντικαταστάσιμη από άλλο ορυκτό στοιχείο.
•Το στοιχείο θα πρέπει να σχετίζεται άμεσα με το μεταβολισμό του φυτού.
Αυτά τα κριτήρια είναι βασικές κατευθυντήριες γραμμές, αλλά αποκλείουν τα ευεργετικά ορυκτά στοιχεία.
Τα ευεργετικά στοιχεία είναι αυτά που μπορούν να αντισταθμίσουν τα τοξικά αποτελέσματα άλλων στοιχείων ή μπορούν να αντικαταστήσουν ορυκτά θρεπτικά συστατικά σε άλλες λιγότερο συγκεκριμένες λειτουργίες όπως η οσμωτική πίεση.

Η παράληψη των ευεργετικών στοιχείων στην εμπορική παραγωγή και καλλιέργεια, μπορεί να σημαίνει ότι τα φυτά δεν αναπτύσσονται όσο πραγματικά μπορούν, αλλά μόνο σε ένα επίπεδο που εξασφαλίζει τη συντήρησή τους. Σε αυτό το άρθρο, θα αναφερθούμε τόσο στα ουσιώδη, όσο και στα ευεργετικά στοιχεία για τα φυτά.

Ποιά είναι τα ορυκτά στοιχεία;
Υπάρχουν 20 ορυκτά στοιχεία που είναι ωφέλιμα για την ανάπτυξη των φυτών.
O άνθρακας (C) το υδρογόνο (H) και το οξυγόνο (O), παρέχονται από τον αέρα και το νερό. Τα φυτά χρειάζονται σε μεγάλες ποσότητες τα έξι μακρο-θρεπτικά στοιχεία άζωτο (N), φώσφορος (P), κάλιο (K), ασβέστιο (Ca), μαγνήσιο (Mg) και θείο (S). Τα υπόλοιπα θρεπτικά στοιχεία (μικρο-θρεπτικά στοιχεία) χρειάζονται σε μικρές ποσότητες από τα φυτά. Τα μικρο-θρεπτικά στοιχεία είναι: βόριο (B), χλώριο (Cl), χαλκός (Cu), σίδηρος (Fe), μαγγάνιο (Mn), νάτριο (Na), ψευδάργυρος (Zn), μολυβδαίνιο (Mo) και νικέλιο (Ni). Στα ευεργετικά ορυκτά στοιχεία περιλαμβάνονται το πυρίτιο (Si) και το κοβάλτιο (Co).

Τα ευεργετικά στοιχεία μπορεί να είναι χρήσιμα μόνο για ορισμένα φυτά και όχι για όλα. Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε ουσιώδη και ευεργετικά στοιχεία είναι συχνά δύσκολος για κάποια από αυτά. Για παράδειγμα, το κοβάλτιο είναι ουσιώδες στα όσπρια για την πρόσληψη αζώτου. Το κοβάλτιο επίσης μπορεί να αναστείλει δημιουργία αιθυλενίου (Samimy, 1978) και να επεκτείνει τη ζωή των κομμένων τριαντάφυλλων (Venkatarayappa et al., 1980). Το πυρίτιο, συσσωρευόμενο στα τοιχώματα των κυττάρων, έχει βρεθεί ότι βελτιώνει την ανθεκτικότητα στη ζέστη και την ξηρασία και αυξάνει την αντίσταση στα έντομα και τις μυκητιακές προσβολές. Επίσης το πυρίτιο, ενεργώντας ως ευεργετικό στοιχείο, μπορεί να βοηθήσει στην αντιστάθμιση τοξικών επιπέδων του μαγγανίου, του σιδήρου, του φωσφόρου, του αλουμινίου, αλλά και στην έλλειψη ψευδαργύρου.

Μια πιο ολιστική προσέγγιση στη θρέψη των φυτών, δε θα περιοριζόταν στα θρεπτικά στοιχεία που είναι ουσιώδη για την επιβίωση, αλλά θα περιελάμβανε ορυκτά θρεπτικά στοιχεία που είναι ευεργετικά για τη βέλτιστη ανάπτυξη.

Τα ορυκτά στοιχεία στην παραγωγή των φυτών
Μέχρι το 1960, η χρήση χώματος στα θερμοκήπια ήταν κοινή πρακτική. Σήμερα, μόνο λίγοι παραγωγοί χρησιμοποιούν ακόμη χώμα. Ο μεγάλος όγκος της παραγωγής γίνεται με μείγματα που δεν περιέχουν χώμα. Τα μείγματα που δεν περιέχουν χώμα θα πρέπει να παρέχουν υποστήριξη στα φυτά, αερισμό, θρεπτικά στοιχεία και διατήρηση της υγρασίας, ότι δηλαδή κάνει το χώμα, με διαφορετική όμως προσθήκη λιπασμάτων και θρεπτικών στοιχείων. Πολλά μείγματα χωμάτων περιέχουν ασβέστιο, μαγνήσιο, φώσφορο, θείο, άζωτο, κάλιο και κάποια μικρο-θρεπτικά, ενσωματωμένα σε αυτά ως λίπασμα. Παρ’ όλα αυτά, κατά τη διάρκεια της παραγωγής θα πρέπει να προστίθενται άζωτο και κάλιο. Η δυσκολία στη σωστή και ομοιογενή ανάμιξη των θρεπτικών συστατικών, μπορεί να οδηγήσει σε ανομοιόμορφης απόδοσης καλλιέργειες ή ακόμη και σε συγκεντρώσεις τοξικού επιπέδου σε ορισμένα σημεία.

Τα μείγματα χωμάτων που χρειάζονται την επιπλέον προσθήκη από τον αγρότη, μίκρο και μάκρο θρεπτικών στοιχείων με τη μορφή υγρών διαλυμάτων, παρέχουν καλύτερο έλεγχο της καλλιέργειας στον αγρότη. Για να επιτύχει τη βέλτιστη παραγωγή, ο καλλιεργητής μπορεί να ρυθμίσει τα θρεπτικά στοιχεία ώστε να αντισταθμίσει τις όποιες επιδράσεις από το περιβάλλον. Η απορρόφηση των ιόντων των ορυκτών θρεπτικών στοιχείων, εξαρτάται από μία σειρά από παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των καιρικών συνθηκών. Αυτές οι παράμετροι περιλαμβάνουν την ικανότητα ολικής ανταλλαγής κατιόντων ( cation exchange capacity – CEC), το pH (δείτε το άρθρο σχετικά με το pH) και την ολική αλκαλικότητα του νερού που χρησιμοποιείται για την άρδευση.

Ικανότητα Ολικής Ανταλλαγής Κατιόντων ή CEC
Η ικανότητα ολικής ανταλλαγής κατιόντων, αναφέρεται στην ικανότητα του αναπτυσσόμενου μέσου να κρατά ανταλλάξιμα ορυκτά στοιχεία μέσα στη δομή του. Τα κατιόντα περιλαμβάνουν άζωτο αμμωνίου, κάλιο, ασβέστιο, μαγνήσιο, σίδηρο, μαγγάνιο, ψευδάργυρο και χαλκό. Η τύρφη σφάγνων και τα μείγματα που περιέχουν φλοιούς δέντρων, πριονίδι και άλλα οργανικά υλικά, όλα έχουν το ίδιο επίπεδο ικανότητας ολικής ανταλλαγής κατιόντων.

pH. Τι σημαίνει;
Δείτε το σχετικό άρθρο στο kalliergo.gr σχετικά με το pH.

Οι περισσότερες καλλιέργειες, χρειάζονται το pH του εδάφους να είναι μεταξύ 5,5 και 6,2 ή με άλλα λόγια ελαφρά όξινο. Σε αυτά τα επίπεδα pH, εμφανίζεται η μέγιστη διαθεσιμότητα των ουσιωδών θρεπτικών στοιχείων προς τα φυτά. Αυξομειώσεις του pH, ή μεγαλύτερες ή χαμηλότερες τιμές του pH του χώματος οδηγούν σε αναποτελεσματική απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων ή ακόμη και σε τοξικότητα.

Τα στοιχεία για πλήρη θρέψη των φυτών
Ακολουθεί ένας σύντομος οδηγός για το ρόλο των ουσιωδών και ευεργετικών ορυκτών θρεπτικών συστατικών που είναι σημαντικά για την ανάπτυξη. Η έλλειψη κάποιων από αυτά, θα έχει ως αποτέλεσμα τη μη φυσιολογική ανάπτυξη των φυτών, συμπτώματα έλλειψης ή αδυναμία αναπαραγωγής.

Μακροθρεπτικά στοιχεία
Άζωτο
Το άζωτο είναι κύριο συστατικό των πρωτεϊνών, των ορμονών, της χλωροφύλλης, των βιταμινών, των ενζύμων που είναι απαραίτητα για τη ζωή των φυτών. Ο μεταβολισμός του αζώτου είναι ουσιαστικός για την ανάπτυξη των μίσχων και των φύλλων (ανάπτυξη λαχανικών). Το υπερβολικό άζωτο μπορεί να καθυστερήσει την ανάπτυξη των ανθών και των καρπών. Η έλλειψη του αζώτου μπορεί να μειώσει την παραγωγή, να οδηγήσει σε κιτρίνισμα των φύλλων και να καθυστερήσει την ανάπτυξη.
Πηγές αζώτου για τα φυτά
Κοπριά, ουρία (ούρα υγιών ανθρώπων), ψυχανθή που ανακατεύονται με το χώμα πριν ανθίσουν (π.χ. φακή, κουκιά), κομπόστ, λιπάσματα (οργανικά και ανόργανα)

Φώσφορος
Ο φώσφορος είναι απαραίτητος για τη βλάστηση των σπόρων, τη φωτοσύνθεση, τη δημιουργία πρωτεϊνών και σχεδόν σε ότι έχει να κάνει με την ανάπτυξη και το μεταβολισμό των φυτών. Ο φώσφορος είναι απαραίτητος για τη δημιουργία των ανθών και των φρούτων. Οι χαμηλές τιμές pH στο έδαφος (<4), έχουν ως αποτέλεσμα ο φώσφορος να εγκλωβίζεται στα οργανικά στοιχεία του εδάφους. Τα συμπτώματα της έλλειψης φωσφόρου είναι μοβ χρώμα στους μίσχους και τα φύλλα, καθυστερημένη ωριμότητα και ανάπτυξη. Οι σοδειές των φρούτων και των λουλουδιών είναι μικρές. Πρόωρη πτώση των φρούτων και των λουλουδιών. Ο φώσφορος θα πρέπει να εφαρμόζεται κοντά στις ρίζες των φυτών ώστε να μπορέσει το φυτό να τον αξιοποιήσει. Μεγάλες ποσότητες φωσφόρου χωρίς επαρκή επίπεδα ψευδαργύρου, μπορούν να οδηγήσουν σε έλλειψη ψευδαργύρου.
Πηγές φωσφόρου για τα φυτά
Οστεάλευρα, ιχθυάλευρα, ορυκτό φωσφορικό άλας, κομπόστ, κοπριά.

Κάλιο
Το κάλιο είναι απαραίτητο για το σχηματισμό σακχάρων, αμύλων, υδατανθράκων, σύνθεση πρωτεϊνών και κυτταρική διαίρεση στις ρίζες και σε άλλα μέρη του φυτού. Βοηθά στην προσαρμογή της ισορροπίας του νερού, βελτιώνει την ακαμψία των μίσχων και την ανθεκτικότητα στο κρύο, βελτιωμένη γεύση και χρώμα στα φρούτα και τα λαχανικά, αυξάνει την περιεκτικότητα σε έλαια στα φρούτα και είναι σημαντικό για τα λαχανικά στα οποία τρώμε τα φύλλα. Η έλλειψη καλίου έχει ως αποτέλεσμα χαμηλή παραγωγή, κυρτωμένα φύλλα με στίγματα, ή φύλλα με όψη καμένου.
Πηγές καλίου για τα φυτά
Κομπόστ, στάχτη από ξύλα, φυκάλευρο, χλωριούχο κάλιο, θεϊκό κάλιο, σκόνη γρανίτη

Θείο
Το θείο είναι δομικό συστατικό των αμινοξέων, των πρωτεϊνών, των βιταμινών και των ενζύμων και είναι απαραίτητο για την παραγωγή χλωροφύλλης. Επηρεάζει τη γεύση σε πολλά λαχανικά. Η έλλειψη θείου γίνεται ορατή στα φύλλα που αποκτούν ανοικτό πράσινο χρώμα. Το θείο χάνεται από το έδαφος με την έκπλυση και θα πρέπει να προστίθεται με τη χρήση βελτιωτικών. Δεν αποκλείεται και το νερό που χρησιμοποιείται για το πότισμα να περιέχει θείο και να αναπληρώνει αυτό που χάνεται από το έδαφος με την έκπλυση.
Πηγές θείου για τα φυτά
Γύψος, λιπάσματα που περιέχουν τη λέξη 'sulfate'

Μαγνήσιο
Το μαγνήσιο είναι κρίσιμο δομικό συστατικό του μορίου της χλωροφύλλης και είναι απαραίτητο για τη λειτουργία των ενζύμων του φυτού ώστε να παράγουν υδατάνθρακες, σάκχαρα και λίπη. Χρησιμοποιείται για τη δημιουργία των φρούτων και των ξηρών καρπών. Είναι ουσιώδες για τη βλάστηση των σπόρων. Τα φυτά που πάσχουν από έλλειψη μαγνησίου εμφανίζονται χλωρωτικά, εμφανίζουν κιτρινίσματα ανάμεσα στις φλέβες των παλαιότερων φύλλων και μπορεί να πέφτουν και τα φύλλα τους. Το μαγνήσιο εκπλύνεται με το πότισμα και θα πρέπει να προστίθεται με βελτιωτικά. Μπορεί να εφαρμοστεί και με τη μορφή σπρέι απευθείας στα φύλλα.
Πηγές μαγνήσιου για τα φυτά
Sul-Po-Mag, ασβεστιτικός ασβεστόλιθος, δολομιτικός ασβεστόλιθος, άλας του Epsom, υδατοδιαλυτά μείγματα ιχνοστοιχείων

Ασβέστιο
Το ασβέστιο ενεργοποιεί τα ένζυμα, είναι δομικό στοιχείο της κυτταρικής μεμβράνης, επηρεάζει την κίνηση του νερού στα κύτταρα και είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη των κυττάρων και τη διαίρεσή τους. Κάποια φυτά πρέπει να έχουν ασβέστιο για να απορροφήσουν άζωτο και άλλα ορυκτά. Το ασβέστιο εκπλύνεται εύκολα κατά το πότισμα. Το ασβέστιο, από τη στιγμή που θα αποτεθεί στον ιστό των φυτών δεν μετακινείται, άρα θα πρέπει να υπάρχει συνεχής τροφοδοσία με ασβέστιο ώστε να υπάρχει ανάπτυξη. Η έλλειψη ασβεστίου οδηγεί σε διακοπή της ανάπτυξης των μίσχων, των λουλουδιών και των ριζών. Ανάμεσα στα συμπτώματα της έλλειψης ασβεστίου είναι η μειωμένη ανάπτυξη, μαύρες κηλίδες στα φύλλα και τα φρούτα. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί και κιτρίνισμα των άκρων των φύλλων.
Πηγές ασβεστίου για τα φυτά
Γύψος, Soft-rock phosphate (colloidal phosphate ), ασβεστόλιθος, άλας του Epsom

Μικροθρεπτικά στοιχεία
Σίδηρος
Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για πολλές από τις λειτουργίες των ενζύμων και δρα ως καταλύτης για τη σύνθεση της χλωροφύλλης. Είναι ουσιώδης για τα νεαρά αναπτυσσόμενα μέρη των φυτών. Συμπτώματα της έλλειψης σιδήρου είναι τα χλωμά νέα φύλλα που στη συνέχεια κιτρινίζουν. Ο σίδηρος εκπλύνεται από το έδαφος με το πότισμα και συγκρατείται στα κατώτερα στρώματα του εδάφους. Αν το pH του εδάφους είναι υψηλό (αλκαλικό έδαφος), τότε ο σίδηρος δε μπορεί να απορροφηθεί από τα φυτά. Στα αλκαλικά εδάφη μπορεί να υπάρχει πληθώρα σιδήρου, αλλά αυτός να μην είναι απορροφήσιμος από τα φυτά. Η εφαρμογή ενός όξινου βελτιωτικού υγρού που περιέχει χηλικό σίδηρο μπορεί να διορθώσει το πρόβλημα.
Πηγές σιδήρου για τα φυτά
Χηλικός σίδηρος, θειϊκός σίδηρος, οξείδια του σιδήρου, υδατοδιαλυτά μείγματα ιχνοστοιχείων

Μαγγάνιο
Το μαγγάνιο εμπλέκεται στη δραστηριότητα των ενζύμων για τη φωτοσύνθεση, την αναπνοή και το μεταβολισμό του αζώτου. Η έλλειψη μαγγανίου μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση στα νεαρά φύλλα ενός δικτύου από πράσινες φλέβες σε ανοικτό πράσινο υπόβαθρο. Το σύμπτωμα αυτό είναι παρόμοιο με την έλλειψη σιδήρου. Σε προχωρημένα στάδια έλλειψης μαγγανίου, τα ανοιχτόχρωμα μέρη του φυτού γίνονται λευκά και τα φύλλα πέφτουν. Μπορεί να εμφανιστούν καφέ, μαύρες ή γκρίζες κηλίδες δίπλα στις φλέβες. Σε ουδέτερα ή αλκαλικά εδάφη, τα φυτά συχνά εμφανίζουν συμπτώματα έλλειψης μαγγανίου. Σε όξινα εδάφη, το μαγγάνιο μπορεί να υπάρχει σε τέτοια περιεκτικότητα που καθίσταται τοξικό για τα φυτά.
Πηγές μαγγανίου για τα φυτά
Υδατοδιαλυτά μείγματα ιχνοστοιχείων

Βόριο
Το βόριο είναι απαραίτητο για το σχηματισμό της κυτταρικής μεμβράνης, την ακεραιότητα της μεμβράνης, την απορρόφηση ασβεστίου και μπορεί να βοηθήσει στην κυκλοφορία των σακχάρων. Το βόριο επηρεάζει τουλάχιστον 16 λειτουργίες στα φυτά. Αυτές οι λειτουργίες περιλαμβάνουν την άνθιση, τη βλάστηση της γύρης, την παραγωγή φρούτων, τη διαίρεση των κυττάρων, τη κίνηση των ορμονών και τη κυκλοφορία του νερού. Το βόριο πρέπει να είναι διαθέσιμο καθ όλη τη διάρκεια της ζωής του φυτού. Δε μετατοπίζεται και εκπλύνεται εύκολα από τα εδάφη. Η έλλειψη βορίου σκοτώνει τους τερματικούς οφθαλμούς. Τα φύλλα είναι παχιά, κυρτά και εύθραυστα. Τα φρούτα, οι κόνδυλοι και οι ρίζες χάνουν το χρώμα τους, εμφανίζουν ρωγμές και είναι διάστικτα με καφέ κηλίδες.
Πηγές βορίου για τα φυτά
Υδατοδιαλυτά μείγματα ιχνοστοιχείων, βόρακας, βορικό οξύ, τετραβορικό νάτριο, υγρό βόριο

Ψευδάργυρος
Ο ψευδάργυροςείναι ένα συστατικό των ενζύμων ή λειτουργικός συμπαράγοντας ενός μεγάλου αριθμού ενζύμων συμπεριλαμβανομένων των αυξίνων (φυτικές αυξητικές ορμόνες). Ο ψευδάργυρος είναι σημαντικός για το μεταβολισμό των υδατανθράκων, τη σύνθεση των πρωτεϊνών και τη μεσογονάτια επιμήκυνση (ανάπτυξη μίσχων). Τα φυτά που πάσχουν από έλλειψη ψευδαργύρου έχουν διάστικτα φύλλα με ανομοιόμορφα χλωρωτικές περιοχές. Η έλλειψη ψευδαργύρου, οδηγεί σε έλλειψη σιδήρου οπότε τα φυτά παρουσιάζουν και τα συμπτώματα της έλλειψης σιδήρου. Η έλλειψη ψευδαργύρου εμφανίζεται σε διαβρωμένα εδάφη και είναι λιγότερο διαθέσιμος σε τιμές pH από 5,5 έως 7,0. Το χαμήλωμα του pH κάνει περισσότερο διαθέσιμο τον ψευδάργυρο, σε βαθμό που μπορεί να καταστεί τοξικός για το φυτό.
Πηγές ψευδάργυρου για τα φυτά
Υδατοδιαλυτά μείγματα ιχνοστοιχείων, φυκάλευρα

Χαλκός
Ο χαλκός συγκεντρώνεται στις ρίζες των φυτών και παίζει ρόλο στο μεταβολισμό του αζώτου. Είναι συστατικό διαφόρων ενζύμων και μπορεί να είναι μέρος των συστημάτων των ενζύμων που χρησιμοποιούν υδατάνθρακες και πρωτεΐνες. Η έλλειψη χαλκού έχει ως αποτέλεσμα το θάνατο των νέων άκρων και την ανάπτυξη καφέ κηλίδων στα τερματικά φύλλα. Ο χαλκός δεσμεύεται έντονα στην οργανική ύλη και μπορεί να υπάρχει έλλειψη ακόμη και σε εδάφη με πολλά οργανικά στοιχεία. Δύσκολα χάνεται από το έδαφος, αλλά συχνά μπορεί απλά να μην είναι διαθέσιμος. Ο χαλκός σε μεγάλες αναλογίες, μπορεί να αποβεί τοξικός.
Πηγές χαλκού για τα φυτά
Υδατοδιαλυτά μείγματα ιχνοστοιχείων, θεϊικός χαλκός

Μολυβδαίνιο
Το μολυβδαίνιο είναι δομικό συστατικό των ενζύμων που μειώνουν τα νιτρικά σε αμμωνία. Χωρίς το μολυβδαίνιο, μπλοκάρεται η σύνθεση των πρωτεϊνών και σταματά η ανάπτυξη των φυτών. Τα βακτήρια του κόνδυλου της ρίζας (αζωτοβακτήρια – βακτήρια που δεσμεύουν το άζωτο) χρειάζονται επίσης το μολυβδαίνιο. Εάν υπάρχει έλλειψη μολυβδαινίου μπορεί η σπόροι να μην αναπτυχθούν πλήρως και μπορεί να εμφανιστεί έλλειψη αζώτου. Συμπτώματα της έλλειψης μολυβδαινίου είναι τα χλωμά φύλλα με άκρα που στρέφουν προς τα μέσα.
Πηγές μολυβδαίνιου για τα φυτά
Υδατοδιαλυτά μείγματα ιχνοστοιχείων, κομπόστ

Χλώριο
Το χλώριο εμπλέκεται στην όσμωση (η κίνηση νερού ή διαλυτών ουσιών στα κύτταρα), την ιονική ισορροπία που είναι απαραίτητη στα φυτά για να πάρουν θρεπτικά ορυκτά στοιχεία και στη φωτοσύνθεση. Τα συμπτώματα της έλλειψης χλωρίου περιλαμβάνουν μαρασμό, κοντόχοντρες ρίζες, χλώρωση και μπρουτζίνωμα. Οι οσμές σε κάποια φυτά μπορεί να μειωθούν. Το χλωρίδιο, η ιοντική μορφή του χλωρίου που χρησιμοποιείται από τα φυτά βρίσκεται συνήθως σε διαλυτές μορφές και χάνεται με την έκπλυση. Αν τα επίπεδα του χλωρίου είναι υψηλά, κάποια φυτά μπορεί να εμφανίζουν σημάδια τοξικότητας.
Πηγές χλωρίου για τα φυτά
Κομπόστ, το νερό της πόλης που είναι χλωριωμένο

Νικέλιο
Το νικέλιο κέρδισε πρόσφατα τον χαρακτηρισμό ως ουσιώδες στοιχείο για τα φυτά, σύμφωνα με το Agricultural Research Service Plant, Soil and Nutrition Laboratory στην Ιθάκη της Νέας Υόρκης (http://www.ars.usda.gov/main/site_main.htm?modecode=19-07-05-05). Χρειάζεται ώστε το ένζυμο ουρεάση να διασπάσει την ουρία και να απελευθερώσει το άζωτο σε μία αξιοποιήσιμη μορφή για τα φυτά. Το νικέλιο χρειάζεται και για την απορρόφηση του σιδήρου. Οι σπόροι χρειάζονται το νικέλιο για να βλαστήσουν. Τα φυτά που μεγαλώνουν χωρίς επιπλέον νικέλιο, θα εμφανίζουν συμπτώματα έλλειψης όταν φτάσουν στο στάδιο της ωρίμανσης και της παραγωγής καρπών. Εάν υπάρχει έλλειψη νικελίου, τα φυτά δε θα παράγουν σπόρους που είναι βιώσιμοι.
Πηγές νικελίου για τα φυτά
Δε βρήκα κάτι σχετικό

Νάτριο
Το νάτριο εμπλέκεται στην οσμωτική (κίνηση υγρών) και ιονική ισορροπία στα φυτά.
Πηγές νατρίου για τα φυτά
Κομπόστ, κοπριά

Κοβάλτιο
Το κοβάλτιο χρειάζεται στη δέσμευση του αζώτου στα ψυχανθή και στα οζίδια των ριζών των μη ψυχανθών φυτών. Η ανάγκη για κοβάλτιο είναι μεγαλύτερη για τη δέσμευση του αζώτου από ότι για τη θρέψη με αμμώνιο. Η έλλειψη κοβαλτίου οδηγεί σε έλλειψη νατρίου και εμφανίζει τα συμπτώματα της έλλειψης νατρίου.

Πυρίτιο
Το πυρίτιο βρίσκεται ως συστατικό των κυτταρικών μεμβρανών. Τα φυτά που έχουν πρόσβαση σε διαλύσιμο πυρίτιο, παράγουν δυνατότερες και ανθεκτικότερες κυτταρικές μεμβράνες, με αποτέλεσμα να δημιουργούν μία φυσική ασπίδα στα είναι πιο ανθεκτικά στα μυζητικά έντομα. Επίσης αυξάνει η ανθεκτικότητα του φυτού στη ζέστη και τη ξηρασία. Ο ψεκασμός των φύλλων με πυρίτιο, αποδείχτηκε επίσης ωφέλιμος καθώς μείωσε τον πληθυσμό των αφίδων. Δοκιμές επίσης έδειξαν ότι το πυρίτιο εναποτίθεται από τα φυτά στα σημεία μίας μόλυνσης από μύκητα ώστε να πολεμήσει την διείσδυση των κυτταρικών μεμβρανών από τον επιτιθέμενο μύκητα. Θετικά αποτελέσματα του πυριτίου στα φυτά είναι η ενδυνάμωση των μίσχων και η πρόληψη ή καταστολή της τοξικότητας από σίδηρο ή μαγγάνιο. Το πυρίτιο, δε χαρακτηρίζεται ως ουσιώδες στοιχείο για τα φυτά, αλλά μπορεί να είναι επωφελές σε πολλά από αυτά.

Πηγές
WHAT IS PLANT NUTRITION?
Plant nutrition – Wikipedia, the free encyclopedia

Βρήκα επίσης και τη μελέτη για τα ωφέλη του πυριτίου:
εδώ.

Είχαμε λίγες μετακινήσεις, τώρα όλα καλά. Αναμένετε όμως μειωμένο ρυθμό δημοσιεύσεων.

Από χθες το βράδυ είμαι στο χωριό μου, τους Πύργους Κοζάνης. Ήρθα μαζί με τα
κουνέλια
μετά από ένα λίγο μεγάλο ταξίδι – μέσο Βόλου για να δω και τα παιδάκια του θείου μου, μένω Θεσσαλονίκη. Τα παιδάκια ενθουσιάστηκαν με τα κουνελάκια και τα έπαιζαν σε σημείο να τα ζαλίσουν. Ευτυχώς αυτό κράτησε για λίγο και τώρα έχουν την ηρεμία και την ασφάλειά τους. Συμπέρασμα: μην αφήνετε μικρά παιδάκια για πολύ χρόνο μαζί με ζωάκια γιατί τα ζωάκια κινδυνεύουν.
Σήμερα επίσης ήταν μέρα με ταξίδι, αφού έφυγα στη Νάουσα για μια βαύτιση. Παρεμπιπτόντως σήμερα στη Νάουσα γίνονταν διάφορες εκδηλώσεις, όπως η πολυαναμενόμενη επίσκεψη του
Μίκη Θεοδωράκι
– όταν είχε πάει παλαιότερα, μια ομάδα ακροδεξιών τον υποδέχτηκε όχι και τόσο φιλικά. Με πέτρες~ – και η πανελήνια συγκέντρωση των πολιτικών προσφύγων που γίνεται κάθε χρόνο στον Άγιο Νικόλαο.

Η σύνδεση στο Διαδίκτυο από εδώ είναι τηλεφωνική, επομένως πολύ αργή. Αυτό σημαίνει ότι δε θα μπορώ τόσο εύκολα ν’ανεβάζω πολλά θέματα στο ιστολόγιο, ούτε και πολλές εικονες κι άλλα αρχεία. Επίσης δε μπορώ να μένω και πολύ ώρα συνδεδεμένος, επειδή το τηλέφωνο χρεώνει. Για ένα διάστημα πέρσι το καλοκαίρι το πρόβλημα αυτό είχε λυθεί αγοράζοντας κάρτα κινητού για σύνδεση, αλλά κι αυτό δε συμφέρει και πολύ. Τα χρήματα εξαντούνται γρήγορα και χρειάζεται πάλι ανανέωση. Δεν ξέρω όμως, μπορεί ν’αγοράσω αργότερα το καλοκαίρι. Αναμένετε λοιπόν λιγότερες δημοσιεύσεις, θα προσπαθώ 1 τη μέρα, μπορεί ο ρυθμός αυτός όμως λίγο να μεταβάλλεται.
Αντί λοιπόν να περνάω τόσο χρόνο στο
Διαδίκτυο, έχω αποφασίσει, τελικά, να διαβάσω μερικά λογοτεχνικά βιβλία. Αυτό το είχα αποφασίσει κάπως από την αρχή του καλοκαιριού, αλλά μετά άλλαξα γνώμη και ασχολήθηκα με την ανάπτυξη του ιστολογίου, ενώ μετέθεσα το διάβασμα για όταν έρθω εδώ. Έχω επίσης τώρα περισσότερο χρόνο να ετοιμάσω κιάρθρα που αφορούν σκέψεις μου.
Εκτός απ’το διάβασμα, έχω να κάνω και κάποιες συλλεκτικές δουλειές. Έχω να πάρω μερικά φυτά για τη συλλογή μου. Στο μυαλό μου έχω το μελισσόχορτο (Melissa officinalis), ένα φαρμακευτικό, το αρχαίο και μοναδικό πολυκόμπι (equisetum telmatea, λιγότερο προτιμώ Equisetum arvens), αν και μπορεί αυτό να το πάρω στο τέλος του καλοκαιριού, και μπραγκμάνσια (Bragmansia), φυτό συγγενικό της
δατούρας.
Ήδη έχω μαζέψει σπόρους παπαρούνας, την οποία θα εντάξω στα συνήθη μονοετή που καλλιεργώ.

Από εδώ θα φύγω στις 8 Ιουλίου, γιατί την επόμενη μέρα φεύγω για Ιταλία για ένα πρόγραμμα σχετικά με πληροφορική και νέες τεχνολογίες που γίνεται εκεί. Επιστρέφω 16. Μετά το πρόγραμμα δεν είναι ακόμα σαφές.
Αυτά έχω να πω.

Κουνέλια με φυτά δεν πάνε μαζί

κράσσουλα καταφαγωμένη. Το φυτό ήταν πολύ πυκνότερο πριν. Το κόψιμο στο κλαδί αριστερά είναι παλιότερο και δεν έχει σχέση με το κουνέλι.

φύλλωμα του ιππέαστρου (hippeastrum) με κάποιες καταστροφές

Αυτή η πιπεριά φαγώθηκε ως τον κορμό.

Οι παραπάνω φωτογραφίες δείχνουν το μέγεθος της καταστροφής που προκάλεσε η μικρή
Λίμπο,
όταν βρέθηκε έξω στο μπαλκόνι. Πριν
γεννήσει
την είχα μετακινήσει έξω στο μπαλκόνι για να έχει ησυχία. Μετά εξακολούθησα να την έχω εκεί. Την πρώτη μέρα δεν έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα φυτά που την περιτριγύριζαν, αλλά σιγά-σιγά, όταν άρχισε να δοκιμάζει και να καταλαβαίνει ότι τρώγονται, βοσκούσε κανονικά. Αρχικά ανέβαζα τα αγαπημένα της είδη πάνω στο τραπέζι για να μην μπορεί να τα βρει όταν την έβγαζα έξω απ’το κλουβί, αλλά ένα απόγευμα τη βρήκα πάνω στο τραπέζι του μπαλκονιού να τρώει. Είπα “Δε γίνεται αυτό, θα πρέπει να πάρω μέτρα”. Έψαχνα για ένα διάστημα μανιωδώς στο Διαδίκτυο για να βρω λύσεις και βρήκα. Πιστεύοντας όμως ότι αν ρίξω κάτι μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά το γάλα της, δεν έριχνα για λίγες μέρες, με αποτέλεσμα να φάει απ’όλα. Έφαγε 2 πιπεριές ως τον κορμό, μια πετούνια, πολύ από την κράσσουλα (crassula ovata), σχεδόν όλο το πολυκόμπι (equisetum arvens), ένα πολύ αρχαίο φυτό, λίγα φύλλα και φλοιό από το
γίνκγο,
ένα εξίσου αρχαίο και ξεχωριστό είδος, λίγο φλοιό από ένα
γιούκα,
αρκετό
βασιλικό,
και λίγο φύλλωμα από το
ιππέαστρο
(hippeastrum). Παρατήρησα ότι κάποια φυτά τα προτιμά περισσότερο από άλλα, π.χ. τις πιπεριές αντί της κράσσουλας. Δεν άγγιξε επίσης καθόλου φυτά που είχαν έντονη οσμή ή γεύση όπως το θυμάρι και το φασκόμηλο. Παρόλο που αρκετά απ’αυτά που έφαγε (πολυκόμπι, πετούνια κ.ά.) θεωρούνται τοξικά, δεν παρατήρησα κάποια αρνητική επίδραση. Ίσως, ως φυτοφάγο ζώο που είναι, κι άρα τρώει μεγάλη ποσότητα για να καλύψει τις ανάγκες του, έχει εξελιχθεί να μην επηρεάζετε από αραιή κατανάλωση μικρών ή μετρίων ποσοτήτων τοξικών φυτών.
Τελικά αγανακτησμένος εφάρμοσα τα μέτρα μου. Έφτιαξα μείγμα από νερό και μαύρο πιπέρι και το ψέκασα στα φυτά. Από τότε δεν τά έχει ξαναφάει. Μπορεί να πηγαίνει κοντά, να τα μυρίζει, να τ’ακουμπάει, αλλά δεν τα τρώει. Ξαναρίχνω το μείγμα μετά από ισχυρό άνεμο ή βροχή. Άλλες αποτελεσματικές απωθητικές ουσίες που βρήκα είναι το κόκκινο πιπέρι, το σκόρδο, το θειάφι, το αβγό, οι τρίχες από σαρκοφάγο ζώο όπως σκύλου ή γάτας, τα περιεχόμενα του κουτιού αφόδευσης της γάτας, το αιματάλευρο και το οστεάλευρο.
Συμπέρασμα: Ποτέ μην κρατάτε θύτη και θήραμα μαζί στον ίδιο χώρο (αυτό μπορεί να παραπέμπει περισσότερο σε σαρκοφάγα, αλλά την ίδια σχέση έχουν και τα φυτοφάγα με τα φυτά), εκτός κι αν λάβετε προστατευτικά μέτρα.
Έκτακτη ενημέρωση 12/6/2011: Το πιπέρι τελικά δεν έχει και τόσο διαρκή δράση. Ή φεύγει εύκολα απ’τα φυτά ή το συνηθίζει σιγά-σιγά. Τώρα έχει κόψει τις κορυφές από τις δύο καινούργιες πιπεριές που φύτεψα. Έχει καταμασήσει τον κορμό από την κράσσουλα, έχει ξεφλουδίσει μεγάλο μέρος του κορμού του γίνκγο, έχει φάει μια πετούνια κι ένα άλυσσο.

καταστροφή στο φλοιό του γίνκγο

Μετά απ’αυτήν τη φωτογραφία, η καταστροφή συνεχίστηκε. Ξεφλούδισε ακόμα μεγαλύτερο μέρος του κορμού. Το πολύ ανησυχητικό είναι ότι αν ένα δέντρο ξεφλουδιστεί εντελός, θα πεθάνει, επειδή τα σάκχαρα που δημιουργούνται στα φύλλα από τη φωτοσύθεση δε θα μπορούν να κατέβουν στις ρίζες για να τις θρέψουν. Αν και υπάρχει τρόπος αποκατάστασης, είναι κάτι δύσκολο. Το δέντρο μπορεί να επανέλθει από μόνο του αν δεν έχει κοπεί όλος ο φλοιός περιμετρικά ή αν βγάλει παραφυάδες από τη βάση. Στην περίπτωση του γίνκγο δεν έχει κοπεί όλος ο φλοιός. Επίσης οι πληγές σ’ένα γίνκγο επουλώνονται πολύ δύσκολα, κι αυτό μπορεί να καθυστερήσει την ίασή του.
Σκέφτομαι τώρα σοβαρά να δώσω τη Λίμπο σε κάποιον άλλον. Αυτό, το ότι δηλαδή τρώει τα φυτά δεν είναι όμως ο κύριος λόγος.
Έκτακτη ενημέρωση ίδια μέρα: Η καταστροφή συνεχίστηκε. Σ’ένα σημείο ο φλοιός έφυγε όλος. Τώρα το μέρος οου φυτού πάνω απ’το σημείο αυτό θα ξεραθεί σίγουρα. Φοβάμαι ότι θα πεθάνει όλο το δέντρο τελικά. Υπάρχει όμως η πιθανότητα να πετάξει νέους βλαστούς απ’τη βάση. Στεναχωρήθηκα και θύμωσα συγχρόνως, γιατί ήταν ένα από τα πολυτιμότερα φυτά που είχα.

ο κορμός του γίνκγο κατεστραμμένος

Συμπέρασμα: Κουνέλια με φυτα΄δεν πάνε μαζί, ακόμα κι αν ληφθούν τ’απαραίτητα μέτρα. Τώρα είναι πλέον σίγουρο ότι θα φύγει το κουνέλι.
Ενημέρωση 19/6/2011: Οι καταστροφές συνεχίστηκαν λίγο ακόμα. Πριν λίγες μέρες, ενώ πρόσεχα τη Λίμπο μην πάει να φάει κάτι όσο την είχα έξω, έκανα το λάθος να φύγω για λίγο και μόλις γύρισα είδα ότι από την κράσσουλα είχε αφήσει μόνο τον κορμό. Δεν τρώει τόσο από το συγκεκριμένο φυτό, όσο το χρησιμοποιεί για ν’ασκείται στη μάσηση. Έφαγε επίσης λίγο φασκόμηλο! Από τότε η Λίμπο βγαίνει έξω πάντοτε υπό αυστηρή επιτήρηση και για λίγα μόνο λεπτά.

Παλαιοβοτανική σελίδα του Ολλανδού συλλέκτη Χανς με πολλές πληροφορίες

άνθος κυκαδιοειδούς: Έχει εξελιχθεί ανεξάρτητα από τα ανθοφόρα φυτά. μεσοζωικό

βλαστοί καλαμίτη λιθανθρακοφόρος-πέρμιος

ανακαταασκευή λεπιδόδενδρου

κώνος λεπιδόδενδρου λιθανθρακοφόρος

ρύνια, ένα από τα πιο πρωτόγονα αγγειώδη φυτά κατώτερο δεβόνιο

Αυτή η σελίδα, που δημιουργήθηκε από το Χανς Στεουρ (Hans Steur) από το Έλεκομ (Ellecom) της Ολλανδίας περιέχει χρήσιμες πληροφορίες για την εξέλιξη και την ιστορία των φυτών, κυρίως αυτών του παλαιοζωικού αιώνα, τα πιο ενδιαφέροντα. Ο Χανς ασχολείται με την παλαιοβοτανική, αλλά δεν αναφέρει πουθενά στη σελίδα του αν είναι κάποιος επιστήμονας καθηγητής πανεπιστημίου ή απλά ασχολείται ερασιτεχνικά, αλλά όπως φαίνεται, είναι. Είναι συλλέκτης απολιθωμάτων, έχει ταξιδέψει σε διάφορα μέρη της Ευρώπης, ακόμα και σε εγκαταλελειμμένα ορυχία, για να μαζέψει απολιθώματα φυτών αλλά και μικρών ζώων. Στη σελίδα του έχει ανεβάσει καθαρές και λεπτομερείς φωτογραφίες και πληροφορίες για πολλά από αυτά τα απολιθώματα. Επειδή έχει σχέσεις με επιστήμονες και άλλους συλέκτες μπόρεσε να επισκεφθεί πιο εύκολα τις λιγότερο προσβάσιμες περιοχές και να πάρει πιο σπάνια απολιθώματα από αυτούς, τα οποία επίσης παρουσιάζονται στη σελίδα, κάποια εκ των οποίων δεν ανήκουν στη δική του συλλογή. Η σελίδα έχει επίσης φωτογραφίες και πληροφορίες για διάφορα ασπόνδυλα και ανακατασκευές μεγάλων εξαφανισμένων δέντρων και των πρώτων φυτών, λίγες σελίδες για πιο πρόσφατα (μεσοζωικά και καινοζωικά) απολιθώματα και άρθρα.
Επισκεφθείτε 

την αγγλική έκδοση.

Ενημέρωση 25/5/2012: Πριν τρεις μήνες περίπου του στείλαμε ένα ιμέιλ για να τον ρωτήσουμε αν γίνεται να μας στείλει μερικά απολιθώματα, κι επίσης του δώσαμε τοποθεσίες στην Ελλάδα που μπορεί να βρει. Όπως μας είπε, είναι συλλέκτης και δε δίνει τίποτα απ’τα απολιθώματά του, και ίσως σκοπεύει νά’ρθει εδώ, αν και δε συνηθίζει να ταξιδεύει πολύ μακριά.

Ύστερη δεβόνια τοποθεσία στην Αμερική

Πριν από περίπου 361000000 χρόνια, στην τότε ήπειρο Ευραμερική ή Λαυρωσία, υπήρχε ένας πεδινός ποταμός. Η ήπειρος βρισκόταν κοντά στον ισημερινό και το κλίμα ήταν τροπικό. Ο ποταμός αυτός πλημμύριζε περιοδικά και δημιουργούσε προσορεινές λίμνες και βάλτους. Γύρω από τον ποταμό υπήρχαν δάση αρχαιοφτέρης, ενός ψηλού προγυμνόσπερμου δέντρου. Το άλλο πιο κοινό φυτό ήταν το ρακόφυτο, μία προτόγονη ξυλώδεις φτέρη μαι ακανόνιστη ανάπτυξη που φύτρωνε παντού. Υπήρχαν και άλα φυτά όπως λυκόφυτα και ψηλά και ποώδη είδη, άλλες φτέρες και τα πρώτα γυμνόσπερμα. Επίσης, υπήρχαν και πολλά χερσαία αρθρόποδα όπως μυριάποδα, σκορπιοί, απτερύγωτα έντομα και τριγωνοταρβίδια. Μέσα στον ποταμό και στις λιμνούλες ζούσαν πολλά ψάρια, όπως πλακόδερμοι με πλακωτό κεφάλι και θώρακα, ακανθώδεις ιχθύες, κάποιοι μικροί καρχαρίες, ο λιμνόμις ένα μικρό ακτινοπτερύγιο ψάρι σε πολύ μεγάλους αριθμούς και σαρκοπτερύγιοι. Από τους σαρκοπτερύγιους υπήρχαν πολλά είδη. Υπήρχαν ψάρια μέχρι 4 μέτρα, αλλά και μικρά ψάρια κανονικού μεγέθους. Επίσης, από τους σαρκοπτερύγιους εξελίχθηκαν τα αμφίβια. Τέτοια υπήρχαν πολλά σ’εκείνον τον ποταμό. Είχαν εμφάνιση σαλαμάνδρας με πολλά όμως στοιχεία ψαριού. Όλα αυτά βρέθηκαν απολιθωμένα σε έναν γεωλογικό σχηματισμό από ψαμμίτη και άργιλο, το “red hill” “κόκκινος λόφος” στις Η.Π.Α. Εκεί βρέθηκαν πολλά απολιθώματα από τους τότε οργανισμούς. Όμως τα πιο σημαντικά είναι τα απολιθώματα των αμφιβίων, τα οποία βρέθηκαν σχετικά σε καλή κατάσταση, αλλά και απολιθώματα σαρκοπτερυγίων. Αυτά μας δίνουν αρκετές πληροφορίες για την εξέλιξη των πρώτων σπονδυλωτών της στεριάς.

Η σελίδα:

εδώ.

Περιέχει πολλές πληροφορίες για την τοποθεσία, την γεωλογική της σύνθεση, υποθέσεις για το κλίμα και τη γεωγραφία κατά τη Δεβόνια εποχή, περιγραφές και πληροφορίες για τους οργανισμούς που ζούσαν εκεί και πληροφορίες για σημαντικά γεγονότα που έγιναν σε εκίνη την εποχή, όπως η εξέλιξη των αμφιβίων, η ανάπτυξη της φυτοφαγίας, τη μεγάλη εξαφάνιση στο τέλος της Δεβόνιας περιόδου και άλλα ενδιαφέροντα.