Πρόσφατα νέα μου και το “Εγέρθιτι!”

Δεν ήταν δυνατόν αυτές τις μέρες να δημοσιεύσω κάτι στο Ιστολόγιο. Ο κύριος λόγος είναι ότι διαβάζω πολύ αυτό το διάστημα προετοιμαζόμενος για τις τελικές εξετάσεις. Δε λέω πανελλήνιες διότι τα άτομα με αναπηρία έχουν το δικαίωμα να περάσουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με ποσοστό 5% δίνοντας μόνο τις ενδοσχολικές. Επίσης για δύο μέρες δεν είχα Διαδικτυακή σύνδεση, διότι το τηλεφωνικό καλώδιο κόπηκε απ’τη Λίμπο την κουνελού κι έτσι έπρεπε να βρω και να δοκιμάσω άλλα καλώδια. Αν κι αυτά λειτουργούσαν μια χαρά, υπήρξε πρόβλημα με το router – δεν ξέρω τι ακριβώς έγινε και απορρυθμίστηκε – κι έπρεπε να καλέσω τεχνικό για να λυθει γρήγορα κι αποτελεσματικά το πρόβλημα. Το πρόβλημα αποκαταστάθηκε χθες το απόγευμα, όμως λόγω διαβασμάτων, λόγω άλλων αναζητήσεων στο google κι αλλού, και της έλευσης δύο μικρών παιδιών (τα ξαδερφάκια μου ο ένας ο Γιωργάκης 4, η άλλη η Ευγενούλα 5)
έχουν μεγαλώσει τα μπλουπάκια,
δεν είχα ως πρώτη πρωτερεότητα να γράψω κάτι καινούργιο εδώ. Άλλωστε το μυαλό μου δεν ήταν πλήρως προετοιμασμένο για κάτι τέτοιο. Όταν νιώθω άγχος και πίεση εξαιτίας αυστηρού χρονοδιαγράμματος, δεν ξέρω γιατί αλλά το μυαλό μου πιέζεται, κι ακόμα κι αν έχω αρκετό διαθέσιμο χρόνο, δε λειτουργώ τόσο καλά όσο αν ήμουν ελεύθερος.

Η δραστηριότητα στην οποία περιοριζόμουν ήταν η συλλογή όλων των παράξενων λέξεων-κλειδιών, που θα δημοσιευθούν σε λίγες μέρες, και η απάντηση στα λιγοστά σχόλια που είχα. Βρήκα ωστόσο τα πολυσυζητημένα βίντεο της Χρυσής Αυγής

Και η απάντηση… ο κόσμος θα πρέπει να μάθει να πειθαρχεί!

Κάπως υπερβολικό; Πού είμαστε, στη χούντα ή στη ναζιστική Γερμανία; Μήπως ήταν λίγο παραπάνω από έντονο αυτό, προς ακραίο; Το κόμμα ωστόσο την επόμενη μέρα απάντησε πως Ήταν κάτι σωστό. Είναι κάτι που θα μας μείνει.

Παρόλα αυτά, η Χρυσή Αυγή δε διαφημίζεται ως νεοναζιστικό ή φασιστικό κόμμα. Στην πραγματικότητα στις θέσεις της δεν κάνει καν αναφορά σε μη δημοκρατικές απόψεις ή πρακτικές. Μπορεί κάποιες από τις θέσεις της να είναι πράγματι ακραίες, άλλες κάπως δυσεφάρμοστες κι άλλες πιο ρεαλιστικές, δεν γίνεται πουθενά όμως λόγος για τα παραπάνω. Αυτό θα μας οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι οι ακραίες και κάποτε βίβαιες πράξεις ορισμένων μελών του κόμματος δε συμφωνούν με τις επίσημες διακηρύξεις του, όμως εγώ δε μπορώ να είμαι 100% σίγουρος ότι δεν καθοδηγούνται μυστικά από σημαντικά μέλη. Πηγαίνοντας στη σελίδα τους για να δώσω το σύνδεσμο προς το κείμενο των θέσεών τους, είδα πως πλέον η σελίδα δεν ισχύει. Έπεσε θύμα ηλεκρτονικής τρομοκρατίας;

Φέτος ήταν η πρώτη χρονιά που συμμετείχα σ’αυτήν την υποτιθέμενα ανώτατη διαδικασία του δημοκρατικού πολιτεύματος – τις εκλογές. Πλέον, τυπικά τουλάχιστον, θεωρούμε Έλλην Πολίτης και θεωρητικά πάλι, έχω ισότιμα δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις κι ευθύνες με τα υπόλοιπα ενήλικα μέλη της χώρας μου. Στις εκλογές λοιπόν αυτές φυσικά δεν ψήφισα κανένα από τα μεγάλα κόμματα. Ούτε όμως κάποιο ακραίο. Στην πραγματικότητα δεν ήμουν προετοιμασμένος για να ψηφίσω κάτι συγκεκριμένο. Κανονικά θά’πρεπε να καθίσω με ήρεμο μυαλό και να βρω να διαβάσω τις θέσεις των κομμάτων διαφόρων προσανατολισμών λεπτομερώς, ώστε να γνωρίζω επακριβώς κι όχι γενικά και αόριστα τι πρεσβεύει το καθένα κι αν με εκφράζει και προασπίζει το συμφέρον μου, άμεσο ή και πιο μελλοντικό. Έτσι, εφόσον δεν είχα πλήρη άποψη, ψήφισα απλά συμβολικά ένα κόμμα που δεν επρόκειτο να πάρει σημαν τική θέση. Στην πραγματικότητα δεν επιδίωκε να πάρει σημαντική θέση.

Όσον αφορά τα υπόλοιπα πράγματα, όλα πάνε καλά, εάν εξαιρέσουμε μια απώλεια κουνελιού. Το ένα παιδάκι της Λίμπο ξαφνικά πριν τρεις μέρες παρουσίασε απότομα το βράδυ καταρροή, δύσπνοια, την επόμενη μέρα τα συμπτώματα χειροτέρευσαν με λίγα μαλακά κόπρανα (όχι ακριβώς διάρροια), και χθες τελικά πέθανε με διάρροια και δύσπνοια. Είχαμε ήδη κλείσει ραντεβού για τον κτηνίατρο από προχθές για χθές, όμως δεν το προλάβαμε. Τουλάχιστον όμως νά’βλεπε τι πάθηση έχει κι αν κινδυνεύουν τ’άλλα κουνελάκια. Φυσικά το άρρωστο κουνελάκι ήταν απομονωμένο απ’τα υπόλοιπα. Απροσδόκητα σήμερα γέννησε η Λίμπο μου 5!

Στη φυτική συλλογη μου προστέθηκε μια αραουκάρια της Νήσου Νόρφολκ (Araucaria heterophylla), την οποία είχα παραγγείλει από ανθοπωλείο πριντο Πάσχα. Το κωνοφοράκι είναι μικρό και υγειές, όμως θα δούμε πώς θα τα πάει φέτος μετά τη μεταφύτευσκαι το αυτόματο πότισμα που θα ξαναμπει για το καλοκαίρι. Σήμερα επίσης επισκέφθηκα την ανθοέκθεση με τα παιδάκια, που βρίσκεται στο χώρο της Έκθεσης της Θεσσαλονίκης, όχι στο Πάρκο του Ηρακλειώτη για όσους ψάχνουν, απ’όπου σχεδίαζα να πάρω κάποια φυτά, κυριότερα ν’αναπληρώσω το σαρκοφάγο της συλλογής μου, τη διωναία (Dionaia muscipula), το οποίο είχε καταστραφει πέρσι από επανειλημμένες πτώσεις του από τον αέρα. Προσδοκούσα κι άλλα σπάνια είδη, αλλά τίποτα το ιδιαίτερο, πέρα από λίγα
γίνκγο (Ginkgo biloba),
που όμως η συλλογή μου περιέχει τέτοιο. Έψαχνα για εφέδρα, πολυκόμπι, μη μου άπτου, Echinopsis pachanoi, κ.ά. Τίποτα. Κι εδώ έχω να σημειώσω το πιο απαράδεκτο, ότι οι κάκτοι δεν ονοματίζονται με ταμπελίτσες. Κανονικά κάθε ξεχωριστή μορφή αποτελεί ξεχωριστό είδος ή ποικιλία και θά’πρεπε να σημαίνεται υποχρεωτικά κατά τη γνώμη μου. Όμως κανέναν δεν τον ενδιαφέρει, αρκεί να είναι κάκτος. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να υπήρχαν σπάνια εθνοβοτανικά είδη όπως E. pachanoi ή Lophophora williamsii, αλλ’έτσι δε μπόρεσα να τα εντοπίσω. Το μόνο που έλεγε χωρίς υπερβολή ήταν ότι… το αγκάθι του κάκτου απορροφά την ακτινοβολία από τον υπολογιστή!

Σήμερα με τα παιδάκια πήγαμε επίσης στο ζωολογικό κήπο. Αυτό που έχω να σημειώσω κι από εκεί είναι μερικά νέα εκθέματα που μπήκαν, το ένα είναι με νεροχελώνες (όχι στο σπίτι των ερπετών, έξω), και το άλλο, το πιο ωραίο, με κουνέλια. Υπάρχουν πάνω από 50 κουνέλια διαφόρων χρωμάτων και σχημάτων σε μια αρκετά μεγάλη περιφραγμένη έκταση, όπου έχουν σκάψει τις δικές τους τρύπες που μένουν. Κατάφερα να ακουμπήσω και να ταΐσω με χορταράκι ένα, ένα μεγάλο στρουμπουλό άσπρο με μαλλιαρό κεφάλι και έντονο μαύρο γύρω απ’τα μάτια. Και τα δύο εκθέματα από μπροστά ειχαν όμορφες στερεές προσόψεις με γυάλινα παράθυρα, απ’όπου θα μπορεί κάποιος να βλέπει χωρίς να βλάπτει τα ζώα, π.χ. ένα παιδί να ρίξει κάτι μέσα ή κάποιος ασυνείδητος να πετάξει κάτι επικίνδυνο ή τοξικό. πίσω όμως, στα κουνέλια τουλάχιστον, υπήρχε συρματόπλεγμα, αν και το μέρος ήταν πιο δυσπρόσιτο. Πάλι το μεγαλύτερο μέρος ήταν επιπλέον προστατευμένο με ψιλό δίκτυ, η μόνη περιοχή με σκέτο συρματόπλεγμα ήταν κοντά στην πρόσοψη.

Κατά τ’άλλα δεν υπάρχει καμία αλλαγή στο γενικό σχέδιο. Θα συνεχίζω να διαβάζω μέχρι το τέλος των εξετάσεων, κι έπειτα θα οργανώσω το πρόγραμμα ανάλογα με την κατάστασή μου και τα γεγονότα που θά’χω μετά.

Τα έως τώρα ανθεκτικότατα κουνέλια μολύνθηκαν με πριόν!

Φέτος έγινε μια συνταρακτική επιστημονική ανακάλυψη που μας υπενθυμίζει πως δε θα πρέπει να είμαστε σίγουροι για τίποτα, και ιδίως για τη μεταδοσιμότητα των πιο επικίνδυνων ασθενειών. Οι σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες, αυτές οι θανατηφόρες μεταδόσιμες νευροεκφυλιστικές παθήσεις που περιλαμβάνουν τη νόσο των τρελών αγελάδων και το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ των ανθρώπων, μεταδόθηκαν τελικά και στα κουνέλια, τα οποία ως τώρα φαινόταν πλήρως ανθεκτικά στη νόσο, και θεωρούταν από τα λίγα, ίσως και το μοναδικό, θηλαστικό που δεν προσβάλλεται. Αυτή η ανθεκτικότητα καθορίζεται από τη μορφη της πριόν πρωτεΐνης PrP, η οποία καθορίζεται με τη σειρά της από την αλληλουχία των αμινοξέων της που κωδικοποιούνται απ’το αντίστοιχο γονίδιο του οργανισμού.

Η πρωτεΐνη αυτή αποτελεί το κέντρο αυτών των ασθενειών. Τέτοια πρωτεΐνη υπάρχει σε δυο μορφές: στην αβλαβή κυτταρική PrPC που εκφράζεται στα περισσότερα κύτταρα του σώματος, κυρίως όμως στο νευρικό σύστημα όλων των σπονδυλωτών, και στην κακοδιπλωμένη μορφή, ή PrPSc, ανθεκτικότατη μορφή που με απλή επαφή της με τις φυσιολογικές της αναγκάζει να υιοθετήσουν το δικό της σχήμα. Αυτή η κακοδιπλωμένη μορφή δε διασπάται εύκολα κι έτσι δεν απομακρύνεται απ’τα κύτταρα με αποτέλεσμα αυτά να πεθαίνουν στο τέλος απ’την υπερσυσσώρευσή της. Η παθολογική αυτή μορφή επιπλέον είναι εξαιρετικά ανθεκτική στις συνήθεις μεθόδους αποστείρωσης, έτσι μπορεί να μεταδοθεί σπάνια και με ιατρικές επεμβάσεις (ιατρογενές Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ). Μεταδίδεται επίσης κι απ’τη διατροφή, όπως στην περίπτωση της επιδημίας των τρελών αγελάδων που τρέφονταν με πρωτεΐνικά συμπληρώματα από νεκρές αγελάδες και πρόβατα με τη νόσο, ή της παραλλαγής κούρου της φυλής των Φόρε των υψιπέδων της Νέας Γουινέας που εξαπλώθηκε από τον τιμητικό κανιβαλισμό των νεκρών. Τέλος ένας ακόμα παράγοντας που επηρεάζει την ανθεκτικότητα ενός οργανισμού στη μόλυνση με τέτοιες πρωτεΐνες άλλου είδους είναι η συγγένειά του με το είδος αυτό. Το πριόν ενός είδους μετατρέπει πολύ αποτελεσματικότερα πριόν του ίδιου ή και πολύ συγγενικού είδους παρόμοιας αλληλουχίας, γι’αυτό κι όσο φεύγουμε από συγγενικά ειδη σε πιο μακρυνά, τόσο δυσκολότερη γίνεται η μόλυνση, ο χρόνος επώασης γίνεται μεγαλύτερος και τα συμπτώματα ίσως τελικά δεν εμφανιστούν στη διάρκεια ζωής του φορέα. Για παράδειγμα, η τρομώδης νόσος των αιγοπροβάτων μολύνει αρκετά εύκολα τα συγγενικά βοοειδή, όμως πολύ δυσκολότερα τα ποντίκια κι ακόμα δυσκολότερα τον άνθρωπο.

Τα κουνέλια ωστόσο αποτελούσαν έως τώρα ειδική περίπτωση. Αν και συγγενείς με τα τρωκτικά (δεν είναι τρωκτικά τα κουνέλια, είναι τα πολύ κοντινά τους λαγόμορφα), φαίνονταν ανθεκτικά σε μολύνσεις με πριόν που μπορούν να προσ΄βαλλουν τα τρωκτικά. Στην πραγματικότητα, αποδείχθηκαν ανθεκτικά στα πριόν κάθε γνωστού είδους. Το μυστήριο αυτό της ανθεκτικότητας διερευνήθηκε γρήγορα με τη μελέτη της κυτταρικής πριόν πρωτεΐνης τους, η οποία, χάρη στην ιδιαιτερη διάταξη των αμινοξέων της και του σημείου που δένει με την κυτταρική μεμβράνη, αποδείχθηκε εξαιρετικά σταθερή. Δείτε μελέτες
εδώ,
εδώ
και
εδώ
για τη σταθερότητα της PrP του κουνελιού.

Τα ανατρεπτικά νέα ήρθαν φέτος το Μάρτιο, όταν ομάδες από ερευνητικά κέντρα της Ισπανίας, της Αγγλίας και των ΗΠΑ ανέφεραν πως κατόρθωσαν να σπάσουν το φραγμό μετάδοσης στα κουνέλια και να μεταδώσουν τελικά τη νόσο και σ’αυτά. Η μελέτη με τίτλο “Τα κουνέλια δεν είναι ανθεκτικά σε πριονική λοίμωξη”
(Rabbits are not resistant to prion infection)
δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό NAS.

Ομάδα 14 επιστημόνων λοιπόν, των Francesca Chianini, Natalia Fernández-Borges, Enric Vidal, Louise Gibbard, Belén Pintado, Jorge de Castro, Suzette A. Priola, Scott Hamilton, Samantha L. Eaton, Jeanie Finlayson, Yvonne Pang, Philip Steele, Hugh W. Reid, Mark P. Dagleish, Joaquín Castilla, των Ερευνητικού Ινστιτούτου aMoredun της Σκοτίας της Βρετανίας, bCIC bioGUNE της Χώρας των Βάσκων της Ισπανίας, Βασκικού Ιδρύματος Επιστημών της Χώρας των Βάσκων της Ισπανίας, Τμήματος Λοιμολογίας του Πανεπιστημιου Σκριπς της Φλόριντας, Εργαστηρίου Μόνιμων Ιογενών Νοσημάτων των Εργαστηρίων των Βραχωδών Ορέων της Μοντάνας των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ, Κέντρου Έρευνας της Υγείας των Ζώων του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Βαρκελόνης της Ισπανίας, και Κέντρου Βιοτεχνολογίας της Μαδρίτης της Ισπανίας, κατόρθωσαν, αν και με μεγάλη δυσκολία, να μολύνουν κουνέλια με τον παράγοντα των σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών. Σύμφωνα με τους ίδιους:

Μετάφραση: Bolko

Περίληψη

Η ικανότητα των πριόν να μολύνουν μερικά είδη κι όχι άλλα καθορίζεται από το φραγμό μετάδοσης. Αυτό το ανεξήγητο φαινόμενο οδήγησε στην άποψη ότι ορισμένα είδη δεν ήταν επιρρεπή στις μεταδόσιμες σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (μσε) κι άρα καθιστούσαν αμελητέο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία αν καταναλωθούν. Χρησιμοποιώντας την τεχνική της κυκλικής ενίσχυσης της πρωτεΐνικής κακοδίπλωσης (κεπκ), μπορέσαμε να υπερνικήσουμε το φραγμό των ειδών στα κουνέλια, τα οποία έχουν ταξινομηθεί ως ανθεκτικά στις μσε για τέσσερις δεκαετίες. Ομογενοποίημα εγκεφάλου κουνελιού, είτε μη μολυσμένο είτε μολυσμένο σε εργαστηριακές συνθήκες με πριόν σχετιζόμενα με ασθένεια προερχόμενα από διάφορα είδη, υποβλήθηκε σε επαναλαμβανόμενους κύκλους κεπκ. Εκ νέου παρηγμένα πριόν κουνελιού από μη μολυσμένο υλικό ελέγχθηκαν για λοιμογονικότητα σε κουνέλια, με ένα από τα τρία ενδοεγκεφαλικά ενοφθαλμισμένα ζώα να υποκύπτει στην ασθένεια σε 766 μέρες και να παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά μιας μσε, αποδεικνύοντας έτσι ότι τα λαγοειδή δεν είναι ανθεκτικά σε πριονική λοίμωξη. Υλικό από τον εγκέφαλο του κλινικά προσβεβλημένου κουνελιού που περιείχε παθολογική πρωτεΐνη πριόν οδήγησε σε ποσοστό προσβολής 100% μετά τον ενοφθαλμισμό του σε διαγονιδιακά ποντίκια που υπερέκφραζαν την πρωτεΐνη πριόν (PrP) του κουνελιού. Η μεταδοσιμότητα στα κουνέλια (χρόνος επώασης πάνω από 470 μέρες) έχει επιβεβαιωθεί σε 2 από 10 κουνέλια μετά από ενδοεγκεφαλικό ενοφθαλμισμό. Παρά το ότι τα κουνέλια πλέον δε μπορούν να ταξινομούνται ως ανθεκτικά στις μσε, είναι απίθανο ένα ξέσπασμα νόσου τρελών κουνελιών.

Πρωτότυπο:

Abstract

The ability of prions to infect some species and not others is determined by the transmission barrier. This unexplained phenomenon has led to the belief that certain species were not susceptible to transmissible spongiform encephalopathies (TSEs) and therefore represented negligible risk to human health if consumed. Using the protein misfolding cyclic amplification (PMCA) technique, we were able to overcome the species barrier in rabbits, which have been classified as TSE resistant for four decades. Rabbit brain homogenate, either unseeded or seeded in vitro with disease-related prions obtained from different species, was subjected to serial rounds of PMCA. De novo rabbit prions produced in vitro from unseeded material were tested for infectivity in rabbits, with one of three intracerebrally challenged animals succumbing to disease at 766 d and displaying all of the characteristics of a TSE, thereby demonstrating that leporids are not resistant to prion infection. Material from the brain of the clinically affected rabbit containing abnormal prion protein resulted in a 100% attack rate after its inoculation in transgenic mice overexpressing rabbit PrP. Transmissibility to rabbits (>470 d) has been confirmed in 2 of 10 rabbits after intracerebral challenge. Despite rabbits no longer being able to be classified as resistant to TSEs, an outbreak of “mad rabbit disease” is unlikely.

Διευκρινίσεις:
1 Ο ενοφθαλμισμός και ο εμβολιασμός είναι το ίδιο πράγμα. Αρχικά σήμαινε την τοποθέτηση οφθαλμού ενός φυτού σ’ένα άλλο, αργότερα η σημασία του όρου επεκτάθηκε.
2 Ενδοεγκεφαλικά γίνεται ο εμβολιασμός για ταχύτερη εκδήλωση των συμπτωμάτων. Το πριόν εισάγεται κατευθείαν στον εγκέφαλο.
3 Η κυκλική ενίσχυση της πρωτεϊνικής κακοδίπλωσης
(protein misfolding cyclic amplification)
είναι μια διαδικασία ανάλογη της
αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (pcr).
Εδώ όμως δεν έχουμε dna, αλλά πριόν. Ποσότητα κακοδιπλωμένου πριόν τοποθετείται μαζί με αρκετό φυσιολογικό, κι έπειτα περνά από κύκλους υπερήχων ώστε τα συσσωμάτώματά του (η παθολογική μορφή συναντάται σχεδόν πάντοτε συσσωματωμένη, όχι μεμονωμένα μόρια) να σπάσουν για να μπορέσουν τα μόρια του να βρουν όσο το δυνατόν περισσότερα φυσιολογικά ώστε να τα επηρεάσουν. Σιγά-σιγά το ποσοστό του κακοδιπλωμένου πριόν αυξάνεται.
4 Η ομογενοποίηση, δηλαδή η πλήρης διάλυση όλων των κυττάρων ενός ιστού, γίνεται όταν δε μας ενδιαφέρουν τα κύτταρα, αλλά άλλα στοιχεία του ιστού, π.χ. να μετρήσουμε το ποσοστό ενος στοιχείου, ενός φαρμάκου, της πρωτεΐνης, των υδατανθράκων κ.ά. Στην περίπτωση της πριονικής έρευνας το ομογενοποίημα εγκεφάλου χρησιμοποιείται συχνά για ενοφθαλμισμό ζώων ή ως υλικό προς κεπκ.

Η παραπάνω μελέτη δε θα πρέπει να προκαλέσει ανησυχία. Αν κι εμένα μου φάνηκε υπερβολικά παράξενο και ομολογουμένως τρόμαξα και κάπως ζαλίστηκα μόλις το πρωτοάκουσα, δηλαδή τα κουνέλια να παθαίνουν Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ ενώ τόσο καιρό πιστευόταν ότι έχουν ανοσία. Δε θα πρέπει ν’ανησυχούμε καθόλου διότι πρώτον και σημαντικότερο, τα κουνέλια δεν εμφανίζουν από μόνα τους σποραδικά τέτοια ασθένεια όπως τα μηρυκαστικά κι ο άνθρωπος, αλλά την έπαθαν ύστερα από επιτηδευμένη μόλυνση. Επίσης δε μεταδίδεται εύκολα εάν ο οργανισμός δεν καταναλωθεί. Για μας δηλαδή που αγαπάμε τα κουνέλια και δεν πρόκειται να τα φάμε, ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι ανύπαρκτο εφόσον επίσης τα ταΐζουμε αποκλειστικά με τη φυσική τους φυτική τροφή. Ακόμα κι όμως γι’αυτούς που τα τρώνε, δεν κινδυνεύουν καθόλου να πάθουν τίποτα, εφόσον και στις επαγγελματικές εκτροφές τρέφονται σχεδόν αποκλειστικά με φυτική τροφή. Ακόμα κι αν όμως έπαιρναν συμπλήρωμα ζωικής πρωτεΐνης, η πιθανότητα να μολυνθούν θά’ταν απειροελάχιστη, αν σκεφτούμε πόσο μικρή είναι η πιθανότητα τώρα με τους εντατικότερους ελέγχους να καταλήξει ζώο με μσε στη ζωοτροφή, και πόσο δύσκολα, ακόμα κι αν κατέληγε, θα μολύνονταν τα κουνέλια.

Πάντως τα κουνέλια είναι αρκετά αανθεκτικά σύμφωνα με τ’αποτελέσματα της μελέτης. Σημειώστε πόσο μικρό ποσοστό παρουσίασε τελικά κλινικά συμπτώματα και πόσο μεγάλος ήταν ο χρόνος επώασης, περισσότερος από ένα χρόνο, διάστημα αρκετά μεγάλο για το μικρό μέγεθός τους. Παρόλα αυτά ο χρόνος επώασης μειώθηκε στο δεύτερο πέρασμα του πριόν απ’τα κουνέλια, δείχνοντας πως η πρωτεΐνη προσαρμόστηκε στο είδος, όπως έχει κάνει και σε πολλά άλλα, και ίσως με επαναλαμβανόμενα περάσματα θα μπορούσε να μεταδοθεί πολύ πιο αποτελεσματικά. Η μόνη περίπτωση που τα ζώα με PrP κουνελιού έπαθαν όλα ήταν στη δοκιμή με τα διαγονιδιακά ποντίκια που υπερέκφραζαν αυτήν την πρωτεΐνη, αφύσικη κατάσταση για τα κουνέλια. Ένα επομένως είναι το απόσταγμα της μελέτης που πρέπει να θυμόμαστε: Ουδείς διαφεύγει του παντοδυνάμου πριόνος.

Άρθρο ενός μεγάλου νομπελίστα για τις σπογγώδης εγκεφαλοπάθειες

Ο ΣτάνλεΪ Προύσνερ (Stanley Prusiner) είναι ένας από τους γνωστότερους νομπελίστες φυσιολογίας ή ιατρικής για το βραβείο που πήρε το 1997 για την ανακάλυψη των πριόν, των παραγόντων που προκαλούν κάποιες θανατηφόρες ασθένειες όπως η νόσος των τρελών αγελάδων και η νόσος Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ. Είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο ΜπέρκλεΪ και στο Πανεπιστημιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο. Επίσης συμμετέχει και σε πολλές άλλες οργανώσεις, κι έχει βραβευθεί με πολλά βραβεία πριν την τίμησή του με το κορυφαίο Νόμπελ. Πέρα από Αμερικανικές οργανώσεις όπως η Εθνική Ακαδημία Επιστημών, στην οποία είναι και ηγετικό μέλος, έχει γίνει επίτιμος και ομάδων του εξωτερικού, όπως στη Βασιλική Εταιρεία της Αγγλίας και στη Σερβική Ακαδημία Επιστημών. Ο Προύσνερ δεν είναι ο μόνος που πήρε Νόμπελ γι’αυτές τις ασθένειες. Ένας παλαιότερός του, ο Ουγγροαμερικανός Ντάνιελ Κάρλτον Γκάιντουσεκ, έλαβε το Νόμπελ το 1974 από τις έρευνές του στη Νέα Γουινέα για μια παρόμοια ασθένεια, τη νόσο κούρου, η οποία μεταδιδόταν κυρίως με τον κανιβαλισμό των νεκρών, και για την απόδειξη της μεταδοσιμότητας αυτών των παθήσεων. Ο Γκάιντουσεκ πρόλαβε τη δουλειά του Προύσνερ καθώς κι άλλες εξελίξεις, πέθανε όμως σε ηλικία 85 ετών το 2008.

Ο εν λόγω σπουδαιότατος επιστήμων λοιπόν έγραψε ένα ωραίο εμπεριστατωμένο άρθρο αναφερόμενος στην ιστορία της δουλειάς του και σ’αυτές τις ασθένειες, το οποίο βρίσκεται στο Διαδίκτυο, το 1995, δύο χρόνια πριν πάρει το Νόμπελ. Επομένως δεν έχει καμία ναφορά στη μεγάλη αυτήν βράβευσή του, ούτε όμως και στις νέες σχετικές επιστημονικές ανακαλύψεις που ακολούθησαν. Ωστόσο όσες έγιναν ήταν απλά μικρά συμπληρώματα και διορθώσεις ή περιγραφή νέων παραλλαγών των ασθενειών, παρά κάτι ανατρεπτικό. Εκτός από ένα πράγμα – το πέρασμα της νόσου των τρελών αγελάδων στον άνθρωπο με τη μορφή της νέας παραλλαγής της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ.

Ο Προύσνερ δε σταμάτησε ούτε λίγο να δουλεύει μετά το Νόμπελ. Συνέχισε την έρευνά του πάνω στις ενδιαφέρουσες αλλά και συνάμα τρομακτικές αυτές ασθένειες, ψάχνοντας… Σήμερα είναι επικεφαλής του
Ινστιτούτο Νευροεκφυλιστικών Παθήσεων,
που άνοιξε στο Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο και το οποίο μελετά ακριβώς αυτές και παρόμοιες τις παθήσεις, και ψάχνει πιθανές θεραπείες γι’αυτές.
Η πηγή του άρθρου είναι
εδώ.

Μετάφραση: Bolko

Οι πριονικές παθήσεις

Τα πριόν, που κάποτε απορρίπτονταν ως κάτι αδύνατο, έχουν τώρα κερδίσει ευρεία αναγνώριση ως ασυνήθιστοι παράγοντες που προκαλούν έναν αριθμό λοιμωδών, γενετικών και τυχαίων διαταραχών.

Του Stanley B. Prusiner

Περιγραφή & ιστορία

Δεκαπέντε χρόνια πρίν πυροδότησα αρκετό σκεπτικισμό όταν πρότεινα ότι οι μολυσματικοί παράγοντες που προκαλούν ορισμένες εκφυλιστικές διαταραχές του κεντρικού νευρικού συστήματος στα ζώα, και, πιο σπάνια, στους ανθρώπους θα μπορούσαν ν’αποτελούνται από πρωτεΐνη και τίποτε άλλο. Την εποχή εκείνη, η άποψη ήταν αιρετική. Το δόγμα υποστήριζε ότι οι φορείς των μεταδόσιμων ασθενειών χρειάζονται γενετικό υλικό, συντεθημένο από νουκλεΪκά οξέα όπως το dna και το rna, για να εγκαθιδρύσουν μόλυνση σ’έναν ξενιστή. Ακόμα και οι ιοί, μεταξύ των απλότερων μικροβίων, βασίζονται σε τέτοιο υλικό για να διευθύνουν τη σύνθεση των πρωτεΐνών που χρειάζονται για επιβίωση και πολλαπλασιασμό.

Αργότερα, πολλοί επιστήμονες αμφέβαλαν ομοίως όταν εγώ και οι συνεργάτες μου προτείναμε ότι αυτά τα “πρωτεΪνώδη λοιμογόνα σωματίδια)–ή “πριόν” όπως είπα τους παράγοντες που προκαλούν τη νόσο–θα μπορούσαν να ευθύνονται για κληρονομικές, αλλά και για μεταδοτικές, ασθένειες. Μια τέτοια δυική συμπεριφορά ήταν τότε άγνωστη στην επιστήμη.

Και ξανασυναντήσαμε αντίσταση όταν συμπεράναμε ότι τα πριόν πολλαπλασιάζονται μ’ένανα απίστευτο τρόπο` Μετατρέπουν φυσιολογικά πρωτεΐνικά μόρια στα επικίνδυνα απλά προκαλώντας τα καλά μόρια ν’αλλάξουν το σχήμα τους. Σήμερα, εντούτοις, πλούτος πειραματικών και κλινικών δεδομένων έχει επιβεβαιώσει ότι είμαστε σωστοί και στις τρεις προτάσεις μας.

Τα πριόν είναι πράγματι υπεύθυνα για μεταδόσιμες και κληρονομικές διαταραχές της πρωτεΐνικής διάρθρωσης. Μπορούν επίσης να προκαλέσουν σποραδική νόσο, όπου δεν είναι εμφανείς ούτε μετάδοση μεταξύ ατόμων ούτε κληρονομικότητα. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα πριόν που προκαλούν τις ασθένειες που εξερευνήθηκαν έως τώρα μπορεί να μην είναι τα μόνα. Πριόν σχηματισμένα από αρκετά διαφορετικές πρωτεΐνες μπορεί να συμβάλλουν σε άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις που είναι αρκετά κοινές στους ανθρώπους. Ίσως συμμετέχουν και σε ασθένειες που επιτίθενται στους μύες.

Οι γνωστές πριονικές παθήσεις, όλες θανατηφόρες, αναφέρονται μερικές φορές και ως σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες. Ονομάζονται έτσι διότι συχνά κάνουν τον εγκέφαλο γεμάτο τρύπες. Αυτές οι αρρώστιες, που μπορεί να επωάζονται για χρόνια ή ακόμα και για δεκαετίες στους ανθρώπους είναι ευραίως διαδεδομένες στα ζώα. Η κοινότερη μορφή είναι η τρομώδης νόσος, ευρισκόμενη στα πρόβατα και στις αίγες. Τα προσβεβλημένα ζώα χάνουν το συντονισμό τους και τελικά γίνονται τόσο εξασθενημένα ώστε δε μπορούν να σταθούν. Γίνονται επίσης ευερέθιστα και, σε κάποιες περιπτώσεις, εμφανίζουν μια έντονη φαγούρα που τ’αναγκάζει ν’αφαιρούν με το ξύσιμο το μαλλί ή το τρίχωμά τους (εξού και το αγγλικό όνομα “scrapie”, από το “scrape”=ξύνω). Οι άλλες πριονικές παθήσεις των ζώων έχουν τέτοια ονόματα όπως μεταδόσιμη εγκεφαλοπάθεια των ικτίδων (βιζόν), χρόνια εξασθενητική νόσος των ελαφιών και των άλκεων, σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των αιλουροειδών και σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών. Η τελευταία, συχνά αποκαλούμενη και νόσος των τρελών αγελάδων, είναι η πλέον ανησυχητική.

Οι Gerald A. H. Wells και John W. Wilesmith του Κεντρικού Κτηνιατρικού Εργαστηρίου στο Ουέιμπριτζ της Αγγλίας, ταυτοποίησαν την πάθηση το 1986, αφού άρχισε να πλήττει αγελάδες στη Μεγάλη Βρετανία, κάνοντάς τες να γίνονται ασυντόνιστες κι ασυνήθιστα φοβισμένες. Η πηγή της ανερχόμενης επιδημίας σύντομα βρέθηκε σ’ένα διατροφικό συμπλήρωμα που περιελάμβανε κρεατάλευρο και οστεάλευρο από νεκρά πρόβατα. Οι μέθοδι επεξεργασίας των πτωμάτων των προβάτων είχαν αλλάξει στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Ενώ κάποτε μπορούσαν να καταστρέφουν τον παράγοντα της τρομώδους νόσου στο συμπλήρωμα, τώρα προφανώς δε μπόρεσαν. Η βρετανική κυβέρνηση απαγόρευση τη χρήση διατροφικών συμπληρωμάτων προερχόμενα από ζώα το 1988, και η επιδημία έχει πιθανόν κορυφωθεί. Παρόλα αυτά, πολλοί άνθρωποι συνεχίζουν ν’ανησυχούν ότι τελικά θ’αρρωστήσουν ως αποτέλεσμα της κατανάλωσης μολυσμένου κρέατος.

Οι ανθρώπινες πριονικές παθήσεις είναι πιο αφανείς. Η νόσος κούρου έχει εντοπιστεί μόνο στους κατοίκους Φόρε των υψιπέδων της Νέας Γουινέας. Την αποκαλούν γελαστό θάνατο. Ο Vincent Zigas της Αυστραλιανής Υπηρεσίας Δημόσιας Υγείας κι ο D. Carleton Gajdusek από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των Η.Π.Α. το περιέγραψαν το 1957, σημειώνοντας ότι πολλοί κάτοικοι των υψιπέδων προσβάλλονταν από μια παράξενη, θανατηφόρο ασθένεια με κύρια σημεία την απώλεια συντονισμού (αταξία) και συχνά αργότερα την άνοια. Τα προσβεβλημένα άτομα πιθανόν αποκτούσαν το κούρου μέσο του τελετουργικού κανιβαλισμού: Η φυλή Φόρε όπως αναφέρεται τιμούσε τους νεκρούς τρώγοντας τους εγκεφάλους τους. Η πρακτική από τότε σταμάτησε, και το κούρου έχει σχεδόν εξαφανιστεί.

Η νόσος Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, σε αντίθεση, εμφανίζεται παγκοσμίως και συνήθως γίνεται εμφανής ως άνοια. Συνήθως εμφανίζεται σποραδικά, πλήττοντας έναν άνθρωπο ανά εκατομμύριο, τυπικά γύρω στην ηλικία των 60. Περίπου 10 με 15% των περιπτώσεων είναι κληρονομικές, κι ένας μικρός αριθμος είναι, δυστυχώς, ιατρογενείς–μεταδιδόμενες ακούσια κατά την προσπάθεια θεραπείας ενός άλλου ιατρικού προβλήματος. Το ιατρογενές Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ έχει προφανώς μεταδοθεί με μεταμόσχευση κερατοειδούς, εμφύτευση σκληράςμήνιγγας ή ηλεκτροδίων στον εγκέφαλο, χρήση μολυσμένων χειρουργικών εργαλείων, και με ένεση ανθρώπινης αυξητικής ορμόνης προερχόμενης από ανθρώπινες υποφύσεις πριν να γίνει διαθέσιμη η συνθετική αυξητική ορμόνη.

Οι δύο εναπομείνασες ανθρώπινες διαταραχές είναι η νόσος Γκέρστμαν-Στράουσλερ-Σάινκερ (η οποία εκδηλώνεται ως αταξία κι άλλα σημεία βλάβης της παρεγκεφαλίδας) και η θανατηφόρος οικογενειακή αϋπνία (στην οποία η άνοια ακολουθεί δυσκολία στον ύπνο). Και οι δύο αυτές παθήσεις συνήθως κληρονομούνται και τυπικά εμφανίζονται στη μέση ηλικία. Η θανατηφόρος οικογενειακή αϋπνία ανακαλύφθηκε μόλις πρόσφατα από τους Elio Lugaresi και Rossella Medori του Πανεπιστημίου της Μπολόνια και από τον Pierluigi Gambetti του Πανεπιστημίου του Κέις Ουέστερν Ρισέρβ.

Στην έρευνα της αιτίας

Ενδιαφέρθηκα πρώτη φορά για τις πριονικές παθήσεις το 1972, όταν ως μέλος στο τμήμα νευρολογίας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, έχασα έναν ασθενή από τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ. Όσο έψαχνα την επιστημονική βιβλιογραφία γι’αυτήν και σχετικές παθήσεις, έμαθα ότι η τρομώδης νόσος, η νόσος Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ και το κούρου έχουν όλες αποδειχθεί ότι μεταδίδονται με ένεση εκχυλισμάτων μολυσμένων εγκεφάλων στους εγκεφάλους υγειών ζώων. Οι μολύνσεις πιστευόταν ότι προκαλούνται από έναν ιό βραδείας δράσεως, αλλά κανείς δεν κατόρθωσε ν’απομονώσει τον ένοχο.

Στην πορεία του διαβάσματος, συνάντησα μία εκπληκτική αναφορά στην οποία η Tikvah Alper και οι συνεργάτες της στο Νοσοκομείο Χάμερσμιθ του Λονδίνου πρότειναν ότι ο παράγοντας της τρομώδους νόσου μπορεί να μην έχει νουκλεΪκά οξέα, τα οποία συνήθως μπορούν να καταστραφούν με υπεριώδη ή ιονίζουσα ακτινοβολία. Όταν το νουκλεΪκό οξύ από εκχυλίσματα εγκεφάλων μολυσμένων με την τρομώδη νόσο καταστρεφόταν υποθετικά μ’αυτές τις επεξεργασίες, τα εκχυλίσματα διατηρούσαν την ικανότητα να μεταδίδουν την τρομώδη νόσο. Αν ο οργανισμό στερούνταν dna και rna, το εύρημα θα σήμαινε ότι δεν ήταν ιός ή οπιοσδήποτε άλος τύπος μολυσματικού παράγοντα, όλοι εκ των οποίων περιέχουν γενετικό υλικό. Τι, τότε, ήταν;

Οι ερευνητές είχαν διάφορες ιδέες συμπεριλαμβανομένων, αστεΐζοντας, του μουσαμά και του κρυπτονίτη, αλλ’όχι βέβαιες απαντήσεις. Αμέσως ξεκίνησα να λύσω αυτό το μυστήριο όταν έστησα ένα εργαστήριο στο Π.Κ.Σ.Φ. (Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο) το 1974. Το πρώτο βήμα έπρεπε να ήταν κάτι μηχανικό–η απομόνωση του μολυσματικού υλικού απ’τους μολυσμένους εγκεφάλους με τρομώδη νόσο ώστε ν’αναλυθεί η σύνθεσή του. Η δουλειά ήταν προκλητική` Πολλοί ερευνητές στο παρελθόν είχαν προσπαθήσει και απέτυχαν. Αλλά με την αισιοδοξία της νεότητας, προχώρησα [βλέπε "Prions," by Stanley B. Prusiner; SCIENTIFIC AMERICAN, October 1984].

Εκπληκτική ανακάλυψη

Όλα τ’αποτελέσματά μας έδειχναν προς ένα εκπληκτικό συμπέρασμα: Ο μολυσματικός παράγοντας στην τρομώδη νόσο και προφανώς στις άλλες σχετικές ασθένειες πράγματι στερούταν νουκλεΪκού οξέος κι αποτελούταν κυρίως, αν όχι εξολοκλήρου, από πρωτεΐνη. Συμπεράναμε ότι το dna και το rna απουσίαζαν, επειδή, όπως και η Alper, είδαμε ότι διαδικασίες που ήταν γνωστό ότι κατέστρεφαν το νουκλεΪκό οξύ δε μείωναν τη λοιμογονικότητα. Και γνωρίζαμε πως η πρωτεΐνη ήταν ένα απαραίτητο συστατικό, γιατί οι διαδικασίες που μετουσιώνουν (ξεδιπλώνουν) ή καταστρέφουν την πρωτεΐνη μείωναν τη λοιμογονικότητα.

Έτσι εισήγαγα τον όρο “πριόν (prion)” για να ξεχωρίσω αυτήν την ομάδα φορέων ασθένειας από τους ιούς, τα βακτήρια, τους μύκητες κι άλλα γνωστά παθογόνα. Όχι μετά από πολύ καιρό, βρήκαμε ότι τα πριόν της τρομώδους νόσου περιέχουν μία μόνο πρωτεΐνη που ονομάσαμε PrP, για πρωτεΐνη πριόν (Prion Protein). Τώρα το κύριο ερώτημα έγινε` πού βρίσκονται οι οδηγίες που δίνουν την αλληλουχία των αμινοξέων στην PrP; Φέρονταν σ’ένα μη ανιχνευμένο κομμάτι dna που κινούταν μαζί με την PrP, ή περιέχονταν, ίσως, σ’ένα γονίδιο στεγασμένο στα χρωμοσώματα των κυττάρων;

Το κλειδί σ’αυτήν τη δυσκολία ήταν η ταυτοποίηση περίπου 15 αμινοξέων στο ένα τέλος της πρωτεΐνης PrP το 1984. Η ομάδα μου ταυτοποίησε αυτήν τη βραχεία αλληλουχία αμινοξέων σε συνεργασία με το Leroy E. Hood και τους συνεργάτες του στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνιας. Η γνώση της αλληλουχίας επέτρεψε εμάς κι άλλους να κατασκευάσουμε μοριακούς εξεταστές, ή ανιχνευτές, ικανούς να δείξουν αν τακύτταρα των θηλαστικών φέρουν το γονίδιο για την PrP. Με ανιχνευτές που παρήχθησαν από την ομάδα του Hood, ο Bruno Oesch, δουλεύοντας στο εργαστήριο του Charles Weissmann στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, έδειξε ότι τα κύτταρα του χάμστερ περιέχουν ένα γονίδιο για την PrP. Περίπου το ίδιο χρονικό διάστημα, ο Bruce Cheseboro των Εργαστηρίων των Βραχωδών Ορέων των NIH (Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας) έκανε τους δικούς του ανιχνευτές και βρήκε ότι τα κύτταρα του ποντικού περιέχουν επίσης το γονίδιο. Αυτή η δουλειά έκανε δυνατή την απομόνωση του γονιδίου και την απόδειξη ότι δε βρίσκεται στα πριόν, αλλά στα χρωμοσώματα των χάμστερ, των ποντικών, των ανθρώπων κι όλων των άλλων θηλαστικών που έχουν εξεταστεί. Επιπροσθέτως, σχεδόν πάντοτε, αυτά τα ζώα κάνουν την PrP χωρίς ν’αρρωσταίνουν.

Μία ερμηνεία τέτοιων ευρημάτων ήταν ότι κάναμε ένα τρομερό λάθος: Η PrP δεν είχε καμία σχέση με τις πριονικές παθήσεις. Ένα άλλο ενδεχόμενο ήταν ότι η PrP θα μπορούσε να παράγεται σε δύο μορφές, μία που προκαλούσε ασθένεια και μία που δεν προκαλούσε. Σύντομα δείξαμε ότι η τελευταία ερμηνεία ήταν η σωστή. Η κρίσιμη ένδειξη ήταν το γεγονός ότι η PrP που βρισκόταν στους μολυσμένους εγκεφάλους άντεχε στη διάσπαση από κυτταρικά ένζυμα που λέγονται πρωτεάσες.

Οι περισσότερες πρωτεΐνες στα κύτταρα καταστρέφονται αρκετά εύκολα. Εγώ επομένως υποψιάστηκα ότι αν υπήρχε μια φυσιολογική, μη απειλητική μορφή της PrP, θα ήταν επίσης επιρρεπής στη διάσπαση. Ο Ronald A. Barry τότε στο εργαστήριό μου ταυτοποίησε αυτήν την υποθετική μορφή ευαίσθητη στις πρωτεάσες. Έτσι έγινε ξεκάθαρο ότι η PrP που προκαλεί την τρομώδη νόσο είναι μια παραλλαγή μιας φυσιολογικής πρωτεΐνης. Κι έτσι ονομάσαμε τη φυσιολογική πρωτεΐνη κυτταρική PrP και τη λοιμώδη ανθεκτική στις πρωτεάσες μορφή PrP της τρομώδους νόσου. Ο τελευταίος όρος σήμερα χρησιμοποιείται στην αναφορά στα πρωτεΐνικά μόρια που αποτελούν τα πριόν τα οποία προκαλούν όλες τις νόσους παρόμοιες με την τρομώδη νόσο των ζώων και των ανθρώπων.

Οι πριονικές παθήσεις μπορούν να κληρονομηθούν

Αρκετά νωρίς είχαμε ελπίσει να χρησιμοποιήσουμε το γονίδιο για την PrP για να παραγάγουμε καθαρά αντίγραφα της PrP. Μετά, θα βάζαμε με ένεση τα πρωτεϊνικά μόρια σε ζώα, βεβαιώνοντας τη γνώση ότι δεν υπήρχε κανένας κρυφός ιός πάνω τους. Εάν οι ενέσεις προκαλούσαν τρομώδη νόσο στα ζώα, θα είχαμε δείξει ότι τα πρωτεΪνικά μόρια θα μπορούσαν, όπως είχαμε προτείνει, να μεταδόσουν ασθένεια. Έως το 1986, εντούτοις, γνωρίζαμε ότι το σχέδιο δε θα δούλευε. Για τον ένα λόγο, αποδειχθηκε πολυ δύσκολο να κάνουμε το γονίδιο να παραγάγει τα υψηλά επίπεδα PrP απαιτούμενα για τη διεξαγωγή μελετών. Για έναν άλλο λόγο, η πρωτεΐνη που παραγόταν ήταν η φυσιολογική, κυτταρική μορφή. Ευτυχώς, η δουλειά σ’ένα διαφορετικό πρόβλημα μας οδήγησε σε μία διαφορετική προσέγγιση για την απόδειξη ότι τα πριόν θα μπορούσαν να μεταδόσουν την τρομώδη νόσο χωρίς τη βοήθεια κανενός συνοδεύοντος νουκλεΪκού οξέος.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι ασθένειες παρόμοιες με την τρομώδη νόσο στους ανθρώπους φαινόταν να συμβαίνουν χωρίς να μεταδοθούν απ’τον έναν ξενιστή στον άλλον, και σε κάποιες οικογένειες φαινόταν ότι κληρονομούνται. Σήμερα οι ερευνητές γνωρίζουν ότι περίπου το 10% των ανθρώπινων πριονικών παθήσεων είναι οικογενειακές, ρίχνοντας περίπου τα μισά μέλη των πληγησών οικογενειών. Ήταν αυτή η τελευταία κατανομή που τράβηξε την προσοχή μας. Θα μπορούσε άραγε να σημαίνει ότι τα πριόν ήταν ακόμα πιο ασυνήθιστα απ’ό,τι σκεφτήκαμε αρχικά; Ήταν υπεύθυνα για την εμφάνιση και κληρονομικών και μεταδόσιμων ασθενειών; Το 1988 η Karen Hsiao στο εργαστήριό μου κι εγώ ανακαλύψαμε κάποια από τα πρώτα δεδομένα που έδειχναν ότι οι ανθρώπινες πριονικές παθήσεις θα μπορούσαν σίγουρα να μεταδοθούν. Αποκτήσαμε κλώνους ενός γονιδίου PrP που εξήχθη από έναν άντρα που είχε τη νόσο Γκέρστμαν-Στράουσλερ-Σάινκερ στην οικογένειά του και πέθαινε ο ίδιος απ’αυτήν. Μετά συγκρίναμε το γονίδιό του με γονίδια PrP προερχόμενα από έναν υγειή πληθυσμό και βρήκαμε μια μικροσκοπική ανωμαλία γνωστή ως μια σημειακή μετάλλαξη.

Για να κατανοήσετε τη φύση αυτής της μετάλλαξης, βοηθά να γνωρίζετε κάτι για την οργάνωση των γονιδίων. Τα γονίδια αποτελούνται από δύο κλώνους από τους δομικούς λίθους του dna που λέγονται νουκλεοτίδια, τα οποία διαφέρουν μεταξύ τους στις βάσεις που μεταφέρουν. Οι βάσεις του ενός κλώνουν συνδυάζονται με τις βάσεις στον άλλον κλώνο για να κάνουν τα ζεύγη των βάσεων, τα κλιμάκια στην οικεία κλίμακα του dna. Εκτός του ότι συγκρατούν την κλίμακα του dna, αυτά τα ζεύγη γράφουν την αλληλουχία των αμινοξέων που θα πρέπει να συνδεθεί για να γίνει μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη. Τρία ζεύγη βάσεων–μία μονάδα που λέγεται κωδικόνιο– καθορίζουν ένα μόνο αμινοξύ. Στον δικό μας ετοιμοθάνατο ασθενή, μόνο ένα ζεύγος βάσεων απ’ταπερισσότερα των 750 είχε αντικατασταθεί από ένα διαφορετικό. Η αλλαγή, με τη σειρά της, είχε αλλοιώσει την πληροφορία που έφερε το κωδικόνιο 102, κάνοντας το αμινοξύ λευκίνη ν’αντικατασταθεί απο το αμινοξύ προλίνη στην πρωτεΐνη PrP του άντρα.

Με τη βοήθεια του Tim J. Crow του Νοσοκομείου Νορθγουικ Παρκ στο Λονδίνο και του Jurg Ott του Πανεπιστημίο της Κολομβίας (Καναδάς) και των συνεργατών τους, ανακαλύψαμε την ίδια μετάλλαξη στα γονίδια μεγάλου αριθμού ασθενών με νόσο Γκέρστμαν-Στράουσλερ-Σάινκερ, και δείξαμε ότι η υψηλή συχνότητα στις πληγήσες οικογένειες ήταν στατιστικά σημαντική. Με άλλα λόγια, καθιερώσαμε γενετική σύνδεση της μετάλλαξης με τη νόσο–ένα εύρημα που υποδηλώνει ισχυρά πως η μετάλλαξη είναι η αιτία. Στα προηγούμενα έξι χρόνια δουλειά πολλών ερευνητών έχει ανακαλύψει 18 μεταλλάξεις σε οικογένειες με κληρονομικές πριονικές ασθένειες` για πέντε απ’αυτές τις μεταλλάξεις, έχουν πλέον συλλεχθεί αρκετές περιπτώσεις για ν’αποδειχθεί γενετική σύνδεση. Η ανακάλυψη των μεταλλάξεων μας έδωσε ένα μέσο να εξαλείψουμε το ενδεχόμενο ότι ένα νουκλεΪκό οξύ κινούταν μαζί με τις πρωτεΐνες πριόν και κατεύθυνε τον πολλαπλασιασμό τους.

Τώρα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που θα φέρουν ένα μεταλαγμένο γονίδιο της πρωτεΐνης PrP. Εάν η ύπαρξη αυτού του αλλοιωμένου γονιδίου σ’αυτά τα διαγονιδιακά ζώα οδηγούσε από μόνη της στην τρομώδη νόσο, κι αν ο εγκεφαλικός ιστός των διαγονιδιακών ζώων μετά προκαλούσε τρομώδη νόσο σε υγειή ζώα, θα είχαμε στέρεες αποδείξεις ότι η πρωτεΐνη που κωδικοποιείται από το μεταλλαγμένο γονίδιο ήταν η μόνη υπεύθυνη για τη μεταφορά της νόσου. Μελέτες που διεξήγαγα με τους Hsiao, Darlene Groth στην ομάδα μου και το Stephen J. DeArmond, επικεφαλής ενός ξεχωριστού εργαστηρίου στο Π.Κ.Σ.Φ., έχουν τώρα δείξει ότι η τρομώδης νόσος μπορεί να παραχθεί και να μεταδοθεί κατ’αυτόν τον τρόπο [βλέπε Box στο τέλος αυτού του άρθρου]. Αυτά τ’αποτελέσματα στα ζώα μοιάζουν μ’αυτά που αποκτήθηκαν το 1981, όταν οι Gajdusek, Colin L. Masters and Clarence J. Gibbs, Jr. όλοι στα Εθνικα Ινστιτούτα Υγείας, μετέδωσαν την καθαρά κληρονομική νόσο Γκέρστμαν-Στράουσλερ-Σάινκερ σε μαϊμούδες. Μοιάζουν επίσης με τα ευρήματα των Jun Tateishi και Tetsuyuki Kitamoto του Πανεπιστήμίου του Κιουσού στην Ιαπωνία, που μετέδωσαν κληρονομική νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ σε ποντίκια.

Όλες μαζί οι μελέτες μετάδοσης υποστηρίζουν πειστικά ότι τα πριόν, μετά απ’όλα αυτά, εκπροσωπούν μια ομάδα μολυσματικών παραγόντων,συντεθημένα μόνο από μια τροποποιημένη πρωτεΐνη των θηλαστικών. Και το συμπέρασμα ενδυναμώνεται από το γεγονός ότι η ενδελεχής αναζήτηση για κάποιο νουκλεΪκό οξύ ειδικό στην τρομώδη νόσο ιδιαίτερα απ’τον Detlev H. Riesner του Πανεπιστημίου Χάινριχ Χάινε στο Ντύζελντορφ δεν έχει δώσει καμία απόδειξη ότι τέτοιο γενετικό υλικό είναι προσαρτημένο στα πριόν. Οι επιστήμονες που συνεχίζουν να υποστηρίζουν τη θεωρία του ιού μπορεί να πουν ότι ακόμα εμείς δεν έχουμεαποδείξει τη περίπτωσή μας. Εάν το γονίδιο για της PrP κωδικοποιούσε μια πρωτεΐνη που, όταν μεταλλαχθεί, διευκόλυνε τη μόλυνση μ’ένα διαδεδομένο ιό, η μετάλλαξη θα οδηγουσε σε ιογενή ημ΄΄ολυνση του εγκεφάλου. Μετά η ένεση εκχυλισμάτων εγκεφάλου απ’το μεταλλαγμένο ζώο θα εξάπλωνε τη μόλυνση σ’έναν άλλον ξενιστή. Παρόλα αυτά στην απώλεια οποιουδήποτε πειστηρίου για ιό, αυτή η υπόθεση φαίνεται να είναι αστήρικτη.

Εκτός της απόδειξης πως μια πρωτεΐνη μπορεί να πολλαπλασιαστεί και να προκαλέσει ασθένεια χωρίς βοήθεια από νουκλεΪκά οξέα, έχουμε κατανοήσει πώς η PrP της τρομώδους νόσου διαδίδεται στα κύτταρα. Πολλές λεπτομέρειες παραμένουν να διερευνηθούν, αλλ’ένα γεγονός φαίνεται αρκετά ξεκάθαρο: η κύρια διαφορά μεταξύ της φυσιολογικής PrP και της rP της τρομώδους νόσου είναι διαρθρωτική. Όπως φαίνεται, η πρωτεΐνη της τρομώδους νόσου διαδίδεται ερχόμενη σε επαφή με φυσιολογικά μόρια της PrP και κάπως προκαλώντας τα να ξεδιπλωθούν και ν’αλλάξουν από τη συνήθη μορφή τους στο σχήμα της τρομώδους νόσου. Αυτή η αλλαγή ξεκινά μια αλυσσιδωτή αντίδραση στην οποία πρόσφατα τροποποιημένα μόρια αλλάζουν το σχήμα άλλων φυσιολογικών μορίων PrP, και ούτω καθεξής. Αυτά τα γεγονότα προφανώς γίνονται σε μια μεμβράνη στο εσωτερικό του κυττάρου.

Αρχίσαμε να σκεφτόμαστε ότι οι διαφορές μεταξύ των κυτταρικών και των της τρομώδους νόσου μορφών της PrP θα πρέπει να είναι διαρθρωτικές μετά που άλλα ενδεχόμενα άρχισαν να φαίνονται απίθανα. Για παράδειγμα, είναι εδώ κι αρκετό καιρό γνωστό ότι η λοιμογόνος μορφή έχει συχνά την ίδια αλληλουχία αμινοξέων όπως ο φυσιολογικός τύπος. Φυσικά, τα μόρια που ξεκινούν να είναι πανομοιότυπα μπορεί αργότερα να τροποποιηθούν χημικά με τρόπους που αλλάζουν τη δραστηριότητά τους. Αλλά εντατικές έρευνες των Neil Stahl και Michael A. Baldwin στο εργαστήριό μου δε βρήκαν καθόλου διαφορές αυτού του είδους.

Μία πρωτεΐνη, δύο σχήματα

Πώς, ακριβώς, διαφέρουν οι δομές των φυσιολογικών και των της τρομώδους νόσου μορφών της PrP; Μελέτες από τον Keh-Ming Pan στην ομάδα μας δείχνουν ότι η φυσιολογική πρωτεΐνη αποτελείται κυρίως από α έλικες, περιοχές στις οποίες η ραχοκοκκαλιά της πρωτεΐνης συστρέφεται σ’ένα συγκεκριμένο είδος σπίρας` η μορφή της τρομώδους νόσου, εντούτοις, περιέχει β κλώνους, περιοχές στις οποίες η ραχοκοκκαλιά είναι πλήρως εκτεταμένη. Ομάδες αυτών των κλώνων σχηματίζουν β πτυχωτές επιφάνειες. Ο Fred E. Cohen, ο οποίος διευθύνει ένα άλο εργαστήριο στο Π.Κ.Σ.Φ., έχει χρησιμοποιήσει μοριακά μοντέλα στην προσπάθεια να προβλέψει τη δομή της φυσιολογικής πρωτεΐνης βασισμένος στην αλληλουχία αμινοξέων της. Οι υπολογισμοί του υποδηλώνουν ότι η πρωτεΐνη πιθανόν διπλώνεται σε μία συμπαγή δομή έχοντας τέσσερις έλικες στον πυρήνα της.

Λιγότερα είναι γνωστά για τη δομή, ή τις δομές, που υιοθετεί η PrP της τρομώδους νόσου. Οι αποδείξεις που υποστηρίζουν την υπόθεση ότι η PrP της τρομώδους νόσου μπορεί να κάνει ένα ελικοειδές μόριο PrP ν’αλλάξει σε μια μορφή με β πτυχωτές επιφάνειες προέρχονται από δύο σημαντικές μελέτες ερευνητών στην ομάδα μου. Η Maria Gasset βρήκε ότι συνθετικά πεπτίδια που (βραχείες σειρές αμινοξέων) που αντιστοιχούν σε τρεις από τις τέσσερις υποτιθέμενες α ελικοειδής περιοχές της PrP μπορούν να διπλωθούν σε β πτυχωτές επιφάνειες. Και ο Jack Nguyen έχει δείξει ότι στη μορφή της β πτυχωτής επιφάνειας, τέτοια πεπτίδια μπορούν να επιβάλουν μια δομή β πτυχωτής επιφάνειας σε ελικοειδή πεπτίδια PrP. Πιο πρόσφατα ο Byron W. Caughey των Εργαστηρίωνν των Βραχωδών Ορέων και ο Peter T. Lansbury του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης έχουν αναφέρει ότι η κυτταρική PrP μπορεί να μεταβληθεί σε PrP της τρομώδους νόσου σ’ένα δοκιμαστικό σωλήνα αναμειγνύοντας τις δύο πρωτεΐνες μαζί.

Τα μόρια PrP προερχόμενα από μεταλλαγμένα γονίδια πιθανόν δεν υιοθετούν τη μορφή της τρομώδουςβ νόσου μόλις έχουν συντεθεί. Αλλιώς, οι άνθρωποι που φέρουν μεταλλαγμένα γονίδια θα αρρώσταιναν στην πρώιμη παιδική ηλικία. Υποψιαζόμαστε πως μεταλλάξεις στο γονίδιο της PrP καθιστούν τις προερχόμενες πρωτεΐνες επιρρεπείς στη μετατροπή από ένα α ελικοειδές σ’ένα σχήμα β πτυχωτής επιφάνειας. Προφανώς, παίρνει χρόνο μέχρι ένα από τα μόρια να αλλάξει σχήμα αυθόρμητα κι ακόμα περισσότερο χρόνο για να συσσωρευθεί η PrP της τρομώδους νόσου και να βλάψει τον εγκέφαλο αρκετά ώστε να προκληθούν συμπτώματα. Ο Fred Cohen κι εγώ σκεφτόμαστε πως θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε γιατί οι διάφορες μεταλλάξεις που έχουν σημειωθεί σε γονίδια της PrP θα διευκόλυναν τη δίπλωση στη μορφή της β πτυχωτής επιφάνειας.

Πολλές από τις ανθρώπινες μεταλλάξεις οδηγούν στην αντικατάσταση ενός αμινοξέος από ένα άλλο μέσα στις τέσσερις υποτιθέμενες έλικες ή στα όριά τους. Η προσθήκη λανθασμένων αμινοξέων σ’αυτές τις θέσεις θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει μια έλικα αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα η επηρεασμένη έλικα και οι γείτονές της να επαναδιπλωθούν σε μια μορφή β πτυχωτής επιφάνειας. Αντίθετα, ο Hermann Schatzel στο εργαστήριό μου βρίσκει ότι οι αβλαβείς διαφορές που ξεχωρίζουν τα ανθρώπινα γονίδια PrP απ’αυτά των πιθήκων και των μαΪμούδων επηρεάζουν τ’αμινοξέα ευρισκόμενα έξω από τα προτεινόμενα ελικώδη κύρια μέρη, όπου τα αποκλίνοντα αμινοξέα πιθανόν δε θα επηρέαζαν σημαντικά τη σταθερότητα των ελικωδών περιοχών.

Αναδύονται ιδέες θεραπείας

Κανείς δεν ξέρει ακριβώς πώς ο πολλαπλασιασμός της PrP της τρομώδους νόσου βλάπτει τα κύτταρα. Σε κυτταρικές καλλιέργειες, η μεταβολή της φυσιολογικης PrP στη μορφη της τρομώδους νόσου γίνεται μέσα στους νευρώνες, έπειτα από το οποίο η PrP της τρομώδους νόσου συσσωρεύεται σε ενδοκυτταρικά κυστίδια γνωστά ως λυσοσώματα. Στον εγκέφαλο, τα γεμάτα λυσοσώματα θα μπορούσαν λογικά να ρηχθούν και να βλάψουν κύτταρα. Όσο τα άρρωστα κύτταρα πέθαιναν, δημιουργώντας τρύπες στον εγκέφαλο, τα πριόν τους θ’απελευθερώνονταν ώστε να επιτεθούν σε άλλα κύτταρα. Γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι η διάσπαση της πρωτεΐνηςτης τρομώδους νόσου είναι αυτό που δημιουργει θραύσματα PrP που συσσωρεύονται στον εγκέφαλο ως πλάκες σε ορισμένους ασθενείς. Αυτά τα συσσωματώματα μοιάζουν με πλάκες που συναντώνται στη νόσο του Αλτσχάιμερ, αν και τα συσσωματώματα του Αλτσχάιμερ αποτελούνται από διαφορετική πρωτεΐνη. Οι πλάκες της PrP είναι ένα χρήσιμο σημείο πριονικής λοίμωξης, αλλά φαίνεται να μην αποτελούν μεγάλη αιτία βλάβης. Σε πολλούς ανθρώπους και ζώα με πριονική νόσο, οι πλάκες δεν εμφανίζονται καν.

Μολονότι δε γνωρίζουμε ακόμα πολλά για το πώς η PrP της τρομώδους νόσου βλάπτει τον εγκεφαλικό ιστό, μπορούμε να προβλέψουμε ότι η κατανόηση της τρισδιάστατης δομής της πρωτεΐνης PrP θα οδηγήσει σε θεραπείες. Εάν, για παράδειγμα, το μοντέλο των τεσσάρων ελίκων της PrP είναι σωστό, οι κατασκευαστές φαρμάκων ίσως μπορούν να κατασκευάσουν μια ουσία που θα ενωνόταν σ’έναν κεντρικό θήλακα που θα σχηματιζόταν από τις τέσσερις έλικες. Έτσι ενωμένο, το φάρμακο θα σταθεροποιούσε αυτές τις έλικες και θα προλάμβανε τη μετατροπή τους σε β πτυχωτές επιφάνειες.

Μια άλλη ιδέα για θεραπεία εμπνέεται από έρευνα στην οποία ο Weissmann και οι συνεργάτες τους εφάρμοσαν τεχνολογία στόχευσης γονιδίων για να δημιουργήσουν ποντίκια που στερούνταν του γονιδίου PrP κι έτσι δε μπορούσαν να κάνουν PrP. Αφαιρώντας ένα γονίδιο και σημειώνοντας τις συνέπειες της απώλειάς του, κάποιος μπορεί συχνά να συμπεράνει τις συνήθεις λειτουργίες του πρωτεΪνικού προΪόντος του γονιδίου. Σ’αυτήν την περίπτωση, παρόλα αυτά, τα ζώα που δεν είχαν PrP δεν έδειχνα καμία ανιχνεύσιμη ανωμαλία. Αν αποδειχθεί ότι η PrP είναι πραγματικά άχρηστη, τότε οι γιατροί θα μπορούσαν κάποια μέρα να εξετάσουν τη χορήγηση της λεγόμενης αντι-rna ή αντιγονιδιακής θεραπείας στους εγκεφάλους ασθενών με πριονικές παθήσεις. Αυτές οι θεραπείες αποσκοπούν στην αναστολή παραγωγής ανεπιθύμητων πρωτεΪνών από τα γονίδια και δυνητικά θα μπορούσαν να σταματήσουν την παραγωγή της κυτταρικής PrP [βλέπε "The New Genetic Medicines," by Jack S. Cohen and Michael E. Hogan; SCIENTIFIC AMERICAN, December 1994].

Έτσι θα εμπόδιζαν την PrP να διαδόσει τη μορφή της. Είναι άξιο σημείωσης ότι τα Knock out (χωρίς το γονίδιο )ποντίκια παρείχαν μια ευπρόσδεκτη ευκαιρεία για την δοκιμή της πριονικής υπόθεσης. Αν τα ζώα αρρώσταιναν μετά τον ενοφθαλμισμό τους με πριόν, η αρρώστια τους θα έδειχνε ότι τα πριόν θα μπορούσαν να πολλαπλασιαστούν ακόμα και στην απουσία προϋπάρχουσας δεξαμενής μορίων PrP. Όπως περίμενα, ο ενοφθαλμισμός με πριόν δεν προκάλεσε τρομώδη νόσο, και δε μπορούσε ν’ανιχνευθεί κανένα αποδεικτικό στοιχείο πριονικής λοίμωξης.

Το αίνιγμα πώς η PrP της τρομώδους νόσου πολλαπλασιάζεται και προκαλεί ασθένεια δεν είναι το μόνο πολύπλοκο θέμα που αρχίζει να λύνεται. Ένα άλλο παραμένον ερώτημα–το μυστήριο πώς τα πρίόν αποτελούμενα από ένα είδος πρωτεΐνης μπορούν να ποικίλουν σημαντικά στα αποτελέσματά τους–αρχίζει επίσης ν’απαντάται. Ο Lain H. Pattison από το Συμβούλιο Γεωργιής Έρευνας στο Κόμπτον της Αγγλίας, αρχικά κάλεσε την προσοχή σ’αυτό το φαινόμενο. Χρόνια πριν απέκτησε πριόν από δύο ξεχωριστές ομάδες αιγών. Το ένα έκανε τα ενοφθαλμισμένα ζώα νισταγμένα, ενώ το δεύτερο τα έκανε υπερδραστήρια. Παρομοίως, είναι σήμερα απποδεδειγμένο ότι κάποια πριόν προκαλούν νόσο γρήγορα, ενώ άλλα αργά.

Το μυστήριο των στελεχών

Οι Alan G. Dickinson, Hugh Fraser και Moira E. Bruce του Ινστιτούτου Υγείας των Ζώων στο Εδιμβούργο, οι οποίοι έχουν εξετάσει τα διαφορικά αποτελέσματα ποικίλων απομονωμένω πριόν στα ποντίκια, είναι ανάμεσα σ’εκείνους που σημειώνουν ότι μόνο οι παθογόνοι που περιέχουν νουκλεΪκά οξέα είναι γνωστό πως συναντώνται σε πολλαπλά στελέχη. Άρα, αυτοί κι άλλοι υποστηρίζουν, η ύπαρξη στελεχών τον πριόν καταδεικνύιε ότι η πριονική υπόθεση θα πρέπει να είναι εσφαλμένη` οι ιοί θα πρέπει να βρίσκονται στη ρίζα της τρομώδους νόσου και των συγγενών της. Όμως, επειδή η προσπάθειες για την εύρεση ιικών νουκλεΪκών οξέων ήταν άκαρπες, η εξήγηση για τις διαφορές θα πρέπει να έγκειται αλλού. Ένα ενδεχόμενο είναι ότι τα πριόν μπορούν να υιοθετήσουν πολλαπλές διαρθρώσεις. Διπλωμένο κατά έναν τρόπο, ένα πριόν θα μετέτρεπε τη φυσιολογική PrP στη μορφή της τρομώδους νόσου πολύ αποτελεσματικά, οδηγώντας σε βραχύτερες περιόδους επώασης. Διπλωμένο κατ’άλλον τρόπο, θα μπορούσε να δουλεύει λιγότερο αποτελεσματικά. Παρομοίως, μία μορφή θα μπορούσε να ελκύεται σε νευρωνικούς πληθυσμούς σ’ένα μέρος του εγκεφάλου, ενώ ένα άλλο θα μπορούσε να ελκύεται σε νευρώνες αλλού, παράγοντας έτσι διαφορετικά συμπτώματα. Θεωρώντας ότι η PrP μπορεί να διπλωθεί κατά τουλάχιστον δύο τρόπους, δε θά’ταν εκπληκτικό να βρεθεί ότι μπορεί να καταρρεύσει και σ’άλλες μορφές.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 ψάχνουμε επίσης στοιχεία για ένα φαινόμενο γνωστό ως φραγμός των ειδών. Αυτή η έννοια αναφέρεται στο γεγονός ότι κάτι δυσκολεύει τα πριόν παρηγμένα από ένα είδος να προκαλέσουν ασθένεια σε ζώα ενός άλλου είδους. Η αιτία αυτής της δυσκολίας είναι ιδιαίτερου ενδιαφέροντος σήμερα, λόγω της επιδημίας της νόσου των τρελών αγελάδων στη Βρετανία. Εμείς και άλλοι προσπαθούμε να βρούμε αν ο φραγμός των ειδών είναι αρκετά ισχυρός ώστε να προλάβει την εξάπλωση της πριονικής νόσου από τις αγελάδες στους ανθρώπους.

Σπάζοντας το φραγμό

Ο φραγμός ανακαλύφθηκε από τον Pattison, ο οποίος στη δεκαετία του 1960 δυσκολεύτηκε να μεταδώσει την τρομώδη νόσο απο τα πρόβατα στα τρωκτικά. Για να προσδιορίσουμε την αιτία του προβλήματος , ο συνεργάτης μου Michael R. Scott κι εγώ αργότερα δημιουργήσαμε διαγονιδιακά ποντίκια που εξέφραζαν το γονίδιο της PrP του συριακού χάμστερ–δηλαδή έκαναν την πρωτεΐνη PrP του χάμστερ. Το γονίδιο του ποντικιού διαφέρει από το γονίδιο του χάμστερ σε 16 κωδικόνια από τα 254. Φυσιολογικά ποντίκια ενοφθαλμισμένα με πριόν από χάμστερ σπάνια παθαίνουν τρομώδη νόσο, αλλά τα διαγονιδιακά ποντίκια αρρώστησαν σε δύο περίπου μήνες. Έτσι συμπεράναμε ότι σπάσαμε το φραγμό των ειδών τοποθετώντας το γονίδιο του χάμστερ στα ποντίκια. Επιπλέον στη βάση αυτού κι άλλων πειραμάτων, κατανοήσαμε ότι ο φραγμός έγκυται στην αλληλουχία των αμινοξέων της PrP, όσο περισσότερο η αλληλουχία ενός μορίου της τρομώδους νόσου μοιάζει με την αλληλουχία της PrP του ξενιστή του, τόσο πιθανότερο είναι ο ξενιστής να πάθει πριονική νόσο.

Σε ένα από εκείνα τ’άλλα πειράματα, για παράδειγμα, εξετάσαμε διαγονιδιακά ποντίκια που έφεραν το γονίδιο της PrP του συριακού χάμστερ εκτός από το δικό τους μύινο γονίδιο. Αυτά τα ποντίκια κάνουν φυσιολογικές μορφές και της PrP του ποντικιού και του χάμστερ. Όταν ενοφθαλμίσαμε τα ζώα με πριόν ποντικιού, έκαναν περισσότερα πριόν ποντικιού. Όταν τα ενοφθαλμίσαμε με πριόν χάμστερ, έκαναν πριόν του χάμστερ. Απ’αυτήν τη συμπεριφορά, μάθαμε ότι τα πριόν αλληλεπιδρούν επιλεκτικά με κυτταρική PrP ομόλογης, ή όμοιας, σύστασης. Η έλξη της Prp της τρομώδους νόσου προς την κυτταρική PrP της ίδιας αλληλουχίας πιθανόν εξηγεί γιατί η τρομώδης νόσος κατάφερε να εξαπλωθεί στις αγελάδες στην Αγγλία από τροφή αποτελούμενη από ιστό προβάτων: Η PrP του προβάτου και της αγελάδας διαφέρουν μόνο σε 7 θέσεις. Αντίθετα, η διαφορά της αλληλουχίας μεταξύ της ανθρώπινης και της βοδινής PrP είναι μεγάλη: Τα μόρια αποκλίνουν σε περισσότερες από 30 θέσεις. Επειδή η απόκλιση είναι μεγάλη, η πιθανότητα μετάδοσης από τις αγελάδες στους ανθρώπους θα φαινόταν χαμηλή.

Σύμφωνες μ’αυτήν την εκτίμηση είναι επιδημιολογικές μελέτες από τον W. Bryan Matthews, ενός επίτιμου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Ο Mathews δε βρήκε σύνδεση μεταξύ της τρομώδους νόσου στα πρόβατα και της εμφάνισης νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ σε προβατοτροφικές χώρες. Από την άλλη, δύο γεωργοί που είχαν τρελές αγελάδες στα κοπάδια τους πέθαναν πρόσφατα από τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ Οι θάνατοί τους μπορεί να μην είχαν καμία σχέση με την επιδημία των βοοειδών, αλλά η κατάσταση χρίζει παρακολούθησης. Μπορεί να βρεθεί ότι ορισμένα μέρη του μορίου της PrP είναι πιο σημαντικά από άλλα για το σπάσιμο του φραγμού των ειδών.

Εάν αυτή είναι η περίπτωση, κι εάν η PrP της αγελάδας μοιάζει με την ανθρώπινη PrP στις κρίσιμες περιοχές, τότε η πιθανότητα του κινδύνου μπορεί ν’αποδειχθεί μεγαλύτερη από,τι θα πρότεινε μια απλή σύγκριση ολόκληρων των αλληλουχιών των αμινοξέων. Ξεκινήσαμε να θεωρούμε το ενδεχόμενο ότι κάποια μέρη του μορίου της PrP θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερης σημασίας στο φραγμό των ειδών αφού μια μελέτη σχετική μ’αυτό το φραγμό πήρε παράξενη πορεία. Ο συνεργάτης μου Glenn C. Telling είχε δημιουργήσει διαγονιδιακά ποντίκια που έφεραν ένα υβριδικο γονίδιο PrP που αποτελούταν από ανθρώπινους κώδικες πλαισιωμένους και απ’τις δύο πλευρές από κώδικες ποντικιού` αυτό το γονίδιο παρήγαγε μια υβριδική πρωτεΐνη. Έπειτα αυτός εισήγαγε εγκεφαλικό ιστό από ανθρώπους που είχαν πεθάνει από τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ και τη νόσο Γκέρστμαν-Στράουσλερ-Σάινκερ στα διαγονιδιακά ζώα.

Αρκετά παραδόξως, τα ζώα αρρώσταιναν πολύ συχνότερα και γρηγορότερα από τα ποντίκια που έφεραν ένα ολόκληρο γονίδιο PrP, το οποίο αποκλίνει από το PrP του ποντικιού σε 28 θέσεις. Αυτό το αποτέλεσμα υποδήλωσε ότι η ομοιότητα στην κεντρική περιοχή του μορίου της PrP μπορεί να είναι πιο κρίσιμη απ’ό,τι είναι στα υπόλοιπα τμήματα. Το αποτέλεσμα επίσης υποστήριξε παλαιότερες ενδείξεις–που ανακαλύφθηκαν από τους Shu-Lian Yang στο Εργαστήριο τoυ DeArmond και Albert Taraboulos στην ομάδα μου ότι τα μόρια που δημιουργούνται από τον ξενιστή μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά της PrP της τρομώδους νόσου. Υποθέτουμε ότι στη μελέτη του υβριδικού γονιδίου, μια πρωτεΐνη του ποντικού, ενδεχομένως ένας “συνοδός” που φυσιολογικά βοηθά στη δίπλωση γεννούμενων πρωτεϊνικών αλυσίδων, αναγνώρισε τη μία από τις δύο περιοχές προερχόμενες από το ποντίκι της υβριδικής PrP πρωτεΐνης. Αυτός ο συνοδός ενώθηκε σ’αυτήν την περιοχή και βοήθησε στην επαναδίπλωση του υβριδικού μορίου στη μορφή της τρομώδους νόσου. Ο συνοδός δεν παρείχε την ίδια βοήθεια σε ποντίκια που έκαναν μια εξολοκλήρου ανθρώπινη πρωτεΐνη PrP, πιθανόν διότι η ανθρώπινη πρωτεΐνη στερούταν ενός σημείου πρόσδεσης για τον παράγοντα του ποντικού.

Η λίστα μπορεί να μεγαλώσει

Μια απροσδόκητη ιστορία έχει αναδυθεί πρόσφατα από μελέτες διαγονιδιακών ποντικιών που έκαναν ασυνήθιστα υψηλά ποσά φυσιολογικών πρωτεϊνών PrP. Οι DeArmond, David Westaway στην ομάδα μας και ο George A. Carlson του Εργαστηρίου του McLaughlin στους Μεγάλους Καταρράκτες της Μοντάνα, βρέθηκαν σε αμηχανία όταν παρατήρησαν ότι μερικά γηρεότερα διαγονιδιακά ποντίκια εμφάνισαν ασθένεια χαρακτηριζόμενη από ακαμψία και μειωμένη περιποίηση.

Όταν αναζητήσαμε την αιτία, βρήκαμε ότι η παραγωγή υπερβολικών ποσοτήτων PrP μπορεί να οδηγήσει τελικά στο νευροεκφυλισμό και, εκπληκτικά, σε καταστροφή και των μυών και των περιφερικών νεύρων. Αυτές οι ανακαλύψεις διευρύνουν το φάσμα των πριονικών παθήσεων και πιέζουν για έρευνα για ανθρώπινες πριονικές παθήσεις που πλήττουν το περιφερικό νευρικό σύστημα και τους μύες. Έρευνες σε ζώα που υπερπαράγουν PrP έχουν δώσει ένα επιπλέον όφελος.

Παρέχουν μια ένδειξη ως προς το πώς θα μπορούσε να εμφανιστεί η σποραδική μορφή της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ. Για καιρό υποψιαζόμουν ότι η σποραδική νόσος μπορεί ν’αρχίσει όταν η φθορά της ζωής οδηγούσε σε μια μετάλαξη του γονιδίου της PrP σε τουλάχιστον ένα κύτταρο του σώματος. Τελικά, η μεταλλαγμένη πρωτεΐνη ίσως άλλαζε στη μορφή της τρομώδους νόσου και βαθμιαία διαδιδόταν, μέχρι η συσσώρευση της PrP της τρομώδους νόσου περνούσε το όριο σε φανερή ασθένεια. Οι μελέτες με τα ποντίκια υποδεικνύουν ότι σε κάποιο σημείο στις ζωές του ενός ανά εκατομμύριο ατόμων που παθαίνουν τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, η κυτταρική PrP μπορεί αυθόρμητα να μετατραπεί στη μορφή της τρομώδους νόσου.

Τα πειράματα επίσης προτείνουν το ενδεχόμενο ότι οι άνθρωποι που πλήττονται από σποραδική νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ υπερπαράγουν PrP, αλλά ακόμα δε γνωρίζουμε αν, στην πραγματικότητα, το κάνουν. Όλες οι γνωστές πριονικές παθήσεις στους ανθρώπους έχουν τώρα μοντελοποιηθεί και στα ποντίκια. Με την πιο πρόσφατη δουλειά μας έχουμε ακούσια αναπτύξει ένα ζωικό μοντέλο για τη σποραδική πριονική νόσο. Ποντίκια ενοφθαλμισμένα με εκχυλίσματα εγκεφάλου από ζώα μολυσμένα με τρομώδη νόσο κι από ανθρώπους προσβεβλημένους από τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ έχουν παράσχει για καιρό ένα μοντέλο για τις λοιμώδεις μορφές των πριονικών διαταραχών. Και οι κληρονομικές παθήσεις έχουν μοντελοποιηθεί σε διαγονιδιακά ποντίκια που φέρουν μεταλλαγμένα γονίδια PrP.

Αυτές οι μύινες αναπαραστάσεις των ανθρώπινων πριονικών ασθενειών δε θα πρέπει μόνο να επεκτείνουν την κατανόηση πώς τα πριόν προκαλούν εκφυλισμό του εγκεφάλου, θα πρέπει επίσης να προσφέρουν ευκαιρίες για την εκτίμηση θεραπειών γι’αυτές τις καταστροφικές αρρώστιες.

Εκπληκτικές ομοιότητες

Συνεχιζόμενη έρευνα μπορεί επίσης να βοηθήσει στον καθορισμό αν πριόν αποτελούμενα από άλλες πρωτεΐνες παίζουν ρόλο σε κοινότερες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένης της νόσου του Αλτσχάιμερ, της νόσου του Πάρκινσον και της αμυοτροφικής πλευρικής σκλήρυνσης. Υπάρχουν κάποιες έντονες οιμοιότητες σ’όλες αυτές τις διαταραχές. Όπως είναι επιβεβαιωμένο στις γνωστές πριονικές παθήσεις, και οι πιο διαδεδομένες αρρώστιες συνήθως εμφανίζονται σποραδικά, αλλά ενίοτε είναι οικογενειακές. Όλες επίσης είναι συνήθως ασθένειες της μέσης με μεγαλύτερης ηλικίας και χαρακτηρίζονται από παρόμοια παθολογία: Οι νευρώνες εκφυλίζονται, πρωτεϊνικές αποθέσεις μπορούν να συσσωρευθούν ως πλάκες, και τα γλοιακά κύτταρα (τα οποία υποστηρίζουν και τρέφουν τα νευρικά κύτταρα) γίνονται μεγαλύτερα ως αντίδραση της καταστροφής των νευρώνων.

Εκπληκτικά, σε καμία απ’αυτές τις διαταραχές τα λευκά αιμοσφαίρια–αυτοί οι πανταχού παρόντες πολεμιστές του ανοσοποιητικού συστήματος–δε διηθούν τον εγκέφαλο. Εάν εμπλεκόταν κάποιος ιός σ’αυτές τις ασθένειες, θ’αναμενόταν να εμφανίζονται λευκά αιμοσφαίρια. Πρόσφατα ευρήματα στη μαγιά ενθαρρύνουν την υπόθεση ότι θα μπορούσαν να υπάρχουν πριόν άσχετά σε αλληλουχία αμινοξέων με την PrP. Ο Reed B. Wickner των NIH αναφέρει ότι μια πρωτεΐνη αποκαλούμενη Ure2p μπορεί ενίοτε ν’αλλάξει το σχήμα της, επηρεάζοντας έτσι τη δραστηριότητά της στο κύτταρο. Στο ένα σχήμα, η πρωτεΐνη είναι ενεργή` στο άλλο, η πρωτεΐνη σωπαίνει. Οι συγκεντρωμένες μελέτες που περιγράφονται εδώ υποστηρίζουν επιστικά ότι το πριόν είναι μια εντελώς νέα ομάδα λοιμογόνου παθογόνου κι ότι οι πριονικές παθήσεις προκαλούνται από ανωμαλίες της πρωτεϊνικής διάρθρωσης. Εάν οι αλλαγές στο πρωτεϊνικό σχήμα είναι υπεύθυνες για κοινότερες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ, παραμένει άγνωστο, αλλ’είναι ένα ενδεχόμενο που δε θα πρέπει να αγνοηθεί.

Box: ένα πειστικό πείραμα

Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι πριόν συντεθημένα μόνο από PrP είναι ικανά να μετάγουν μόλυνση από το ένα ζώο στο άλλο. Σ’ένα τέτοιο πείραμα, ο συγγραφέας και οι συνεργάτες του δημιούργησαν ποντίκια που έφεραν πολλά αντίγραφα ενός μεταλλαγμένου γονιδίου PrP; αυτά τα ζώα έκαναν υψηλά επίπεδα μεταλλαγμένης PrP, μέρος της οποίας φαίνεται να υιοθέτησε το σχήμα της τρομώδους νόσου. Τελικά όλα τα ποντίκια έδειξαν σημεία εγκεφαλικής βλάβης και πέθαναν.

Έπειτα οι ερευνητές έβαλαν με ένεση εγκεφαλικό ιστό από τα άρρωστα ζώα σε γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που έκαναν χαμηλά επίπεδα της ίδιας μεταλλαγμένης πρωτεΐνης PrP. Τέτοια ποντίκια επιλέχθηκαν ως λήπτες, διότι η PrP της τρομώδους νόσου έλκεται περισσότερο σε μόρια της Prp που έχουν την ίδια σύσταση. Τα μη ενοφθαλμισμένα ποντίκια δεν αρρώστησαν (καταδεικνύοντας ότι η παραγωγή χαμηλών επιπέδων της προβληματικής πρωτεΐνης ήταν ασφαλής), αλλά πολλά από τα ενοφθαλμισμένα πέθαναν. Επιπλέον, εγκεφαλικός ιστός μεταφερμένος από τους άρρωστους λήπτες στους υγείείς αναλόγους τους προκάλεσε πάλι ασθένεια. Αν η προβληματική πρωτεΐνη δε μπορούσε να μεταδώσει μόλυνση, κανένα από τα ενοφθαλμισμένα ζώα δε θα είχε αρρωστήσει.

——————————————————————————–

Ο Stanley B. Prusiner είναι καθηγητής νευρολογίας και βιοχημείας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σχολή της Ιατρικής στο Σαν Φρανσίσκο. Είναι μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών, του Ινστιτούτου Ιατρικής και της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών κι Επιστημών. Έχει κερδίσει πολλά βραβεία για την έρευνά του στα πριόν, πιο πρόσφατα το Βραβείο Βασικής Ιατρικής Έρευνας Albert Lasker και το Βραβείο Paul Ehrlich. Αυτό είναι το δεύτερό του άρθρο για το Scientific American.

Διαβάστε επιπλέον

Scrapie Disease In Sheep. Herbert B. Parry. Edited by D. R. Oppenheimer. Academic Press, 1983.

Molecular Biology Of Prion Diseases. S. B. Prusiner in “Science,” Vol. 252, pages 1515-1522; June 14, 1991.

Prion Diseases Of Humans And Animals. Edited by S. B. Prusiner, J. Collinge, J. Powell and B. Anderton. Ellis Horwood, 1992.

Fatal Familial Insomnia: Inherited Prion Diseases, Sleep, And The Thalamus. Edited by C. Guilleminault et al. Raven Press, 1994.

Molecular Biology Of Prion Diseases. Special issue of “Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B,” Vol. 343, No. 1306; March 29, 1994.

Structural Clues To Prion Replication. F. E. Cohen, K.-M. Pan, Z. Huang, M. Baldwin, R. J. Fletterick and S. B. Prusiner in “Science,” Vol. 264, pages 530-531; April 22, 1994.

Scientific American Ιανουάριος 1995 τόμος 272 αριθμός 1 αριθμός σελίδων 48-57. Scientific American (ISSN 0036-8733) εκδίδεται μηνιαία από τη Scientific American, Inc., 415 Madison Avenue, Νέα Υόρκη, N.Y. 10017-1111.

Όπως είπα και στην αρχή της δημοσίευσής μου, μετά τη δημοσίευση αυτού του άρθρου στο Scientific American έγιναν μερικές σημαντικότατες εξελίξεις. Εάν ο συγγραφέας έγραφε το άρθρο ένα μόνο χρόνο μετά, θα προλάβαινε τη νέα διαπίστωση ότι τελικά η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών (σεβ) πέρασε στους ανθρώπους. Πρώτα όμως να διαλευκάνω λίγους όρους: Η πρωτεϊνική διάρθρωση (conformation) είναι το σχήμα που παίρνει η πρωτεΐνη. Το σχήμα της καθορίζεται από τις αλληλεπιδράσεις των πλευρικών ομάδων των διαφόρων αμινοξέων μεταξύ τους, και μπορεί να είναι πολύ σύνθετο ή να μεταβάλλεται. Ο ενοφθαλμισμός (inoculation) είναι ο εμβολιασμός και χρησιμοποιείται στον επιστημονικό λόγο για την τοποθέτηση κάποιου παράγοντα σ’έναν οργανισμό. Αρχικά σήμαινε τον εμβολιασμό ενός οφθαλμό από ένα φυτό σε άλλο, όπως και η λέξη “εμβολιασμός”, αργότερα η έννοιά του επεκτάθηκε.

Το 1996 λοιπόν οι χειρότεροι φόοβι αρκετών ειδικών επιβεβαιώθηκαν. Εμφανίστηκαν απότομα κρούσματα Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ σε μικρότερες ηλικίες (μέσος όρος τα 28 έτη, αργότερα όμως εντοπίστηκαν κρούσματα έως και 79 ετών, αλλά και έφηβοι έως τα 16) και με διαφορετική συμπτωματολογία. Οι ασθενείς είχαν μακρά περίοδο συμπτωμάτων (μέσος όρος 14 μήνες, ενώ στην κλασική μορφή 5-6), με αρχικά ψυχιατρικά συμπτώματα όπως κατάθλιψη και άγχος και ίσως σωματικές ενοχλήσεις, που διαρκούσαν αρκετούς μήνες. Έπειτα εμφανίζονταν παραληρητικές ιδέες, ψύχωση, προβλήματα μνήμης και σύγχυση, αταξία και τρόμος, ενώ αργότερα σοβαρότατη αταξία, άνοια, και τελικά ακινητική αλαλία, κώμα και θάνατος. Αντίθετα η σποραδική μορφή παρουσιάζει γρηγορότερη πορεία με ταχείας εξελίξεως άνοια, μπορεί και με ψυχιατρικές διαταραχές, ίσως οπτικές διαταραχές, αταξία, μυοκλονικοί σπασμοί, ακινητική αλαλία, κώμα και θάνατο. Η νευροπαθολογική εικόνα ήταν επίσης πολύ διαφορετική – η πρωτεΐνη πριόν ήταν κατανεμημένη σχεδόν παντού στον εγκέφαλο, και σχεδόν πάντοτε υπήρχαν αμυλοειδείς πλάκες, ενώ στην κλασική μορφή τέτοιες πλάκες είναι λιγότερο κοινές. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν πλάκες που παρατηρούνται περιτριγυρισμένες από μικρές οπές,κάπως σε σχήμα άνθους, που ονομάστηκαν ανθοειδείς πλάκες
(florid plaques).
Τέτοιες πλάκες παρατηρούνται επίσης στη νόσο Γκέρστμαν-Στράουσλερ-Σάινκερ και στο κούρου, αλλά σπανιότατα στην κλασική Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ.
Η συνήθως μικρότερη ηλικία έναρξης, τα παρόμοια συμπτώματα και νευροπαθολογία με τη σεβ, και η ύπαρξη των περισσότερων κρουσμάτων στη Βρετανία σύντομα μετά το ξέσπασμα της σεβ, υποψίασαν τους επιστήμονες για το ενδεχόμενο σύνδεσης. Σύντομα με μελέτη του συγκεκριμένου στελέχους της πρωτεΐνες και δοκιμές σε κανονικά και ανθρώπινα διαγονιδιακά (που ασθενούσαν ως άνθρωποι αφού παρήγαγαν την ανρώπινη πρωτεΐνη) ποντίκια με σεβ και νέα παραλλαγή, που έδωσαν παρόμοια ευρήματα, ο φόβος τελικά επιβεβαιώθηκε.
Ο φόβος έτσι κορυφώθηκε παντού, και τοτε ήταν περίπου που οι πολλές ειδήσεις για τις τρελές αγελάδες έφτασαν κι εδώ. Πολλί αυτών που πέθαναν ήταν σχετικά νέοι παραγωγικότατης ηλικίας, κι αυτό εύλογα τρόμαξε ακόμα περισσότερο τον κόσμο. Αρκετοί κατηγόρησαν τη Βρετανική κυβέρνηση ότι επί τόσα χρόνια συγκάλυπτε την υπόθεση, για να προστατεύσει την επιχείρηση του βοδινού. Και πράγματι η κυβέρνηση από το 1986, οπότε η νόσος πρωτοεμφανίστηκε μέχρι το 1988 δεν έκανε απολύτως τίποτα, ενώ τα ισχυρότερα μέτρα τα είχε πάρει από το 1990 με την αφαίρεση των υλικών ειδικού κινδύνου από την ανθρώπινη κατανάλωση, όπως εγκέφαλοι και νωτιαίοι μυελοί. Το 1996, με την ανακοίνωση των πρώτων ανθρώπινων κρουσμάτων, η ΕΕ καθυστερημένα απαγόρευσε τις εισαγωγές βοδινού από την Αγγλία. Εντωμεταξύ όμως αρκετοί άλλοι άνθρωποι πέθαιναν από τη νέα παραλλαγή στις χώρες που εισήγαγαν κρέας απ’την Αγγλία, ή άνθρωποι που έμειναν στην Αγγλία για μεγάλο διάστημα. Στην Ελλάδα δεν είχαμε κανένα ανθρώπινο κρούσμα, μόνο ένα σεβ το 2001, που κι αυτό σίγουρα θα διέφευγε της προσοχής εάν δεν εφαρμόζαμε κάπως καλά το ευρωπαΪκό πρόγραμμα.
Ο αριθμός των κρουσμάτων κορυφώθηκε το 2000, οπότε μόνο στη Βρετανία πέθαναν 22 άτομα. Σήμερα έχει πέσει στους 1-2 το χρόνο, σχεδόν μόνο στη Βρετανία, ενώ κι ο αριθμός των τρελών αγελάδων μειώθηκε δραματικά κοντά στις 9 το χρόνο λόγω της απαγόρευσης χρήσεως ζωικής πρωτεΐνης για ζωοτροφή.
Δείτε
στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας
για περισσότερα για τη νέα παραλλαγή της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ.

Η νέα παραλλαγή είναι στην πραγματικότητα τόσο διαφορετική μορφή από την κλασική όσο και το κούρου ή η νόσος Γκέρστμαν-Στράουσλερ-Σάινκερ. Άλλοι απλώς προτιμούν να ταξινομούν τις διάφορες κύριες παραλλαγές ως ξεχωριστές ασθένειες, ενώ άλλοι ως απλά υποπαραλλαγές του Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, το οποίο με τη σειρά του ανήκει στην ευρύτερη ομάδα των σπογγωδών εγκεφαλοπαθειωών των ζώων. Έως το 2011 έχουν καταγραφεί περίπου 230 κρούσματα της νέας παραλλαγής, ο αριθμός όμως θά’ναι κανονικά υψηλότερος για το λόγο ότι μερικά δεν εξετάζονται νευροπαθολογικά και θεωρούνται απλά ‘πιθανά’.

Ακόμα μεγαλύτερος πανικός δημιουργήθηκε ύστερα από νέες τρομακτικές διαπιστώσεις στη διαγνωστική. Βρέθηκε λοιπόν ότι το πριόν μπορεί να βρεθεί σε μεγάλα ποσά σε όργανα του λεμφικού συστήματος, όπως οι αμυγδαλές κι ο σπλήνας, και η
βιοψία των αμυγδαλών
εντάχθηκε γρήγορα στις διαγνωστικές μεθόδους ως ένα πολύ αξιόπιστο τεστ. Παρόμοια λεμφική κατανομή του πριόν εμφανίζεται και στην τρομώδη νόσο και στη χρόνια εξασθενητική νόσο, και πιθανόν είναι χαρακτηριστικό όλων των επίκτητων πριονικών παθήσεων. Αντίθετα η σποραδική μορφή σπάνια εμφανίζει τόσο εκτεταμένη εξάπλωση της πρωτεΐνης. Αυτό γέννησε εύλογες ανησυχίες για την ασφάλεια του αίματος και των οργάνων, δεδομένου ότι πολλοί από τους πάσχοντες ήταν πρώην αιμοδότες. Τελικά κι αυτή η ανησυχία επιβεβαιώθηκε με την ανίχνευση της παθολογικής πρωτεΐνης στο αίμα, ενώ πρόσφατα το 2011 έγινε και
γρήγορο αιματολογικό τεστ
ανίχνευσης της πρωτεΐνης, που ακόμα όμως δε χρησιμοποιείται ευραίως. Έως τώρα τέσσερα κρούσματα νέας παραλλαγής έχουν συνδεθεί με
μετάγγιση αίματος.
Ως προστατευτικό μέτρο στη Βρετανία το αίμα λευκαφαιρείται, δηλαδή αφαιρούνται τα λευκά αιμοσφαίρια, που πιθανόν φέρουν μεγαλύτερα ποσά της πρωτεΐνης. Στην πραγματικότητα δεν είναι μόνο το αίμα ή τα όργανα που ενέχουν κινδύνους, αλλά και εμβόλια, ορμόνες κι άλλα φάρμακα που παράγονται από βοοειδή. Σήμερα βέβαια με τον περιορισμό της ασθένειας ο κίνδυνος είναι απειροελάχιστος.

Έτσι από την αρχική άποψη ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι ιστοί υψηλού κι άλλοι πολύ χαμηλού έως μηδενικού κινδύνου φτάσαμε, με μελέτες σε διάφορους ιστούς και υγρά πολλών ειδών με διάφορες πριονικές παθήσεις, στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει ιστός ή μέρος στο σώμα χωρίς πριόν, με εξαίρεση προφανώς την εξωτερική επιφάνεια του σώματος, αν και γι’αυτό υπάρχουν αμφιβολίες. Για παράδειγμα,
το χνούδι των κεράτων προσβεβλημένων με χρόνια εξασθενητική νόσο ελαφιών φέρει την πρωτεΐνη.
Ούτε επίσης
υπάρχει ασφαλείς δόσει πριόν
όπως πίστευαν αρχικά, δηλαδή κάτω από ένα συγκεκριμένο όριο δόσεις να μην υπάρχει κίνδυνος ασθένειας, αλλά η πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων στη ζωή του ασθενούς απλά μειώνεται αναλογικά με τη μείωση της δόσης.

Χάρη στην εντατική παρακολούθηση των σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών εξαιτίας της σεβ, εντοπίστηκαν και κάποιες άτυπες μορφές στις αγελάδες και στα αιγοπρόβατα, που προκαλούν ακόμα μεγαλύητερη ανησυχία. Τέτοια κρούσματα περιγράφηκαν στην Ευρώπη, στην Ιαπωνία, στην Αμερική (το τέταρτο κρούσμα σεβ στις ΗΠΑ είναι πολύ πρόσφατο),
αλλά και
στην Αυστραλία
και
στη Νέα Ζηλανδία
εντοπίστηκαν πρόβατα με άτυπη τρομώδη νόσο, σε προβατοτροφικές χώρες που υποτίθεται πως την εξάλειψαν. Η άτυπη τρομώδης νόσος με την κυριότερη παραλλαγή τη nor98 (από το νορβιγικό 1998) φαίνεται να είναι συνήθως σποραδική σε ζώα μεγάλης ηλικίας όμως να μεταδίδεται ευκολότερα σε περισσότερα είδη, εγείροντας ανησυχίες και για μας. Ακόμα πιο ανησυχιτικές όμως είναι οι άτυπες μορφές της σεβ, ο τύπος η κι ο τύπος λ, οι οποίες μεταδίδονται πολύ ευκολότερα στα τρωκτικά, και μάλιστα ο τύπος λ έχει μεταδοθεί σε διαγονιδιακά ποντίκια με το ανθρώπινο PrP γονίδιο, αλλά και σε πρωτεύοντα, με πολύ βραχύτερη επώαση από την κλασική σεβ και συμπτωματολογία και νευροπαθολογία παρόμοια με ορισμένες περιπτώσεις υποτιθέμενου σποραδικού Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ (περισσότερα και πηγές θα βρείτε στον παραπάνω σύνδεσμο για το τέταρτο κρούσμα άτυπης σεβ στις ΗΠΑ). Ίσως τελικά κάποιες σποραδικές περιπτώσεις να προέρχονται από εξωτερική μόλυνση. Και όπως φαίνεται θα είναι πολύ δύσκολη η εξάλειψη των άτυπων μορφών στα ζώα, γιατί μάλλον οι περισσότερές τους είναι σποραδικές σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, και κανένας περιορισμός δεν πρόκειται να τις εξαλείψει εντελώς. Το μόνο χρήσιμο μέτρο θά’ταν ο υποχρεωτικός έλεγχος των ζώων μεγαλύτερης ηλικίας, κάτι που σε πολλές χώρες δε γίνεται (εμείς εννοείται πως ανήκουμε εδώ, λίγο λιγότερο και οι ΗΠΑ, ενώ η Γερμανία, η Αγγλία και η Ιαπωνία ελέγχουν αυστηρά).

Πάντως η άποψη ότι η σεβ προήλθε από την τρομώδη νόσο των αιγοπροβάτων πλέον δεν υποστηρίζεται από πολλούς. Πιθανότατα η επιδημία ξεκίνησε από ένα μόνο σποραδικό κρούσμα, το οποίο κατέληξε να γίνει πρωτεΐνικό συμπλήρωμα. Η πειραματική μετάδοση τρομώδους νόσου στα βοοειδή δεν προκάλεσε ακριβώς το ίδιο σύνδρομο. Από την άλλη, τα πρόβατα μολυσμένα με τη σεβ παρουσιάζουν συμπτώματα κοντινά στη δική τους έκδοση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας, το πριόν τους όμως μπορεί να μεταδοθεί πολύ ευκολότερα σ’άλλα είδη, όπως και με τη σεβ.

Ωστόσο κάποιες πριονικές παθήσεις έχουν εξαλειφθεί. Η παραλλαγή κούρου της Νέας Γουινέας είχε το τελευταίο της θύμα το 2008, κι από τότε θεωρήειται πως πλέον έχει εξαφανιστεί. Η μεταδόσιμη εγκεφαλοπάθεια των ικτίδων είχε το τελευταίο της ξέσπασμα στις ΗΠΑ το 1980, ενώ η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των αιλουροειδών, η οποία παρεμπιπτόντως προήλθε από τη σεβ και είχε το πρώτο κρούσμα το 1990, το οποίο όμως δεν προσέλκυσε μεγάλη προσοχή, εξαλείφθηκε το 2001, αφού είχε πλήξει περίπου 110 γάτες και μεγαλύτερα αιλουροειδή ζωολογικών κήπων, κυρίως στη Βρετανία.

Από την άλλη η χρόνια εξασθενητική νόσος των ελαφιών και των άλκεων στη Βόρεια Αμερική εξαπλώνεται συνεχώς, και ως τώρα δεν υπάρχει κανένας τρόπος περιορισμού της. Η νόσος αυτή δεν είναι απλώς μεταδόσιμη, είναι κανονικότατα
μεταδοτική,
μεταδιδόμενη μέσω του περιβάλλοντως όπου έχουν συσσωρευθει πριόν από σωματικές εκρίσεις και νεκρά ζώα στα υγειή. Ίσως απειλεί τα αιλουροειδή πούμα, εχθρούς των ελαφιών, αφού η πάθηση
έχει μεταδοθεί πειραματικά σε γάτες.
Οι λύκοι ωστόσο φαίνονται ανθεκτικότεροι, μιας και η
PrP του συγγενικού σκύλου
σύμφωνα με μελέτη αντέχει αρκετά στη μεταβολή. Η πιθανότητα μεταδοσιμότητας στον άνθρωπο είναι κάπως υψηλότερη απ’αυτήν της τρομώδους νόσου, όχι όμως και τεράστια. Παρόλα αυτά έχουν εντοπιστεί κρούσματα Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ σε κυνηγούς μικρότερης ηλικίας από το αναμενόμενο, που όμως δε μπορούν με ασφάλεια να αποδοθούν στη χρόνια εξασθενητική νόσο.

Ο κίνδυνος της τρομώδους νόσου δεν είναι κι αυτός μηδαμινός. Αν και εργαστηριακά η μετατροπή της ανθρώπινης PrP απ’αυτήν του προβάτου είναι αρκετά αναποτελεσματική, έχει επιτευχθεί σπάνια
μόλυνση πρωτευόντων.
Επιπλέον σε ορισμένες προβατοτροφικές περιοχές, όπως η Σλοβακία, η Τουρκία, αλλά
και η Κρήτη,
τα ποσοστά εμφάνισης Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ είναι υψηλότερα από το αναμενόμενο, ακόμα κι αν εξαιρέσουμε τις οικογενειακές περιπτώσεις που σ’αυτούς τους πληθυσμούς είναι επίσης περισσότερες. Ακόμα η πιθανότητα σποραδικής Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ ίσως είναι ελαφρώς υψηλότερη σε καταναλωτές αρνιού. Από την άλλη, στην Ισλανδία όπου ενδημεί η τρομώδεις νόσος (κι εκεί πάνω εκτρέφουν πρόβατα), δεν παρατηρείται καμία αύξηση του ποσοστού Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ.

Η πρωτεΐνη πριόν έχει πλέον βρεθεί σ’όλα τα σπονδυλωτά. Παρουσιάζει σχετικά μεγάλη σταθερότητα στη δομή της
μεταξύ των διάφορων ομοταξιών,
ενώ στα θηλαστικά η διαφοροποίησή της ανάλογα με το είδος είναι μικρή, υποδηλώνοντας ότι θά’χει κάποια σημαντική λειτουργία. Οι παραπάνω μελέτες με τα ποντίκια στο άρθρο δε βρήκαν τίποτα, όμως μελέτες
σε ψάρια
έδειξαν πως η πρωτεΐνη αυτή παίζει σημαντικό ρόλο στην διακυτταρική επικοινωνία και ένωση κατά την εμβρυική ανάπτυξη. Επίσςης μεταγενέστερες μελέτες στα ποντίκια έδειξαν πως ίσως παίζει ρόλο στην ενίσχυση της μνήμης και
στην όσφρηση.
Ακόμα πάνω της προσδέονται πολύ εύκολα τα μόρια του χαλκού, υποδηλώνοντας χρησιμότητα για το μεταβολισμό αυτού του μετάλλου.

Το σχήμα της πρωτεΐνης
έχει πλέον προσδιοριστεί
με τη μικροσκοπία. Ο κύριος κορμός της είναι σφαιρικός, με τρεις α έλικες και δύο β πτυχωτούς κλώνους. Αντίθετα, η παθολογική μορφή είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, διότι σχεδόν πάντοτε συναντάται σε μορφή αδιάλυτων συσσωματωμάτων. Πάντως είναι γνωστο ότι κυρίως αποτελείται από β πτυχωτές επιφάνειες, και σχεδόν καθόλου α έλικες. Η πρωτεΐνη συναντάται προσδεδεμένη στις κυτταρικές μεμβράνες μ’έναν υδατάνθρακα, γι’αυτό και θεωρείται γλυκοπροτεΐνη.

Όσον αφορά τη μαγιά που αναφέρθηκε στο τέλος, έχω ν’αναφέρω πως πρωτεΐνες με συμπεριφορά πριόν ανακαλύφθηκαν
και στους μύκητες,
κυρίως στο μοντέλο οργανισμό της μαγιάς Saccharomyces cerevisiae. Εδώ δεν προκαλούν απαραίτητα ασθένεια, και μπορεί μάλιστα ορισμένες φορές να προσφέρουν πλεονεκτήματα σε όσους τις φέρουν.

Τέλος οι υποθέσεις του συγγραφέα για τη φύση των κοινότερων νευροεκφυλιστικών παθήσεων έχουν πλέον επιβεβαιωθεί. Όλες αυτές οι νόσοι έχουν να κάνουν με συσσώρευση κακοδιπλωμένων πρωτεϊνών στον εγκεφαλικό ιστό, οι οποίες επηρεάζουν τις γειτονικές τους ώστε να πάρουν το αδιάλυτο, καταστρεπτικο σχήμα. Πέρα απ’αυτό το κοινό, είναι και μεταδόσιμες. Το Αλτσχάιμερ
έχει μεταδοθεί σε πάνω από μια μελέτη στα ποντίκια,
ενώ το Πάρκινσον, αν κι ως τώρα δε μεταδιδόταν σε ζωντανό οργανισμό, ήταν γνωστό ότι
μολύνει και τελικά καταστρέφει
τα βλαστοκύτταρα που μεταμοσχεύονται στους εγκεφάλους ασθενών προς θεραπεία. Πρόσφατα όμως μεταδόθηκε στα ποντίκια.
Και δεν είναι μόνο οι νευροεκφυλιστικές παθήσεις που έχουν αυτήν τη συμπεριφορά` παρομοίως μεταδίδονται κι άλλες αμυλοειδώσεις, ασθένειες δηλαδή που προκαλούνται από τη συσσώρευση αμυλοειδούς, αδιάλυτης κακοδιπλωμένης πρωτεΐνης, σε διάφορα όργανα του σώματος. Τέτοιες ασθένειες ίσως μεταδίδονται
ακόμα κι απ’τη διατροφή με φαινομενικά μη επικίνδυνα τρόφιμα.

Επομένως, το αμυλοειδές, κι όχι μόνο το πριόν, είναι ένας νέος μολυσματικός παράγοντας που μόλις τώρα αρχίζει ν’αναγνωρίζεται.

Το πρίον βλάπτει και την καρδιά, σύμφωνα με μελέτη στα ποντίκια

Πηγή:
Εθνικό Ινστιτούτο Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων των ΗΠΑ (NIAID), νέα

Πέμπτη, 6 Ιουλίου του 2006

Μετάφραση: Bolko

Η μολυσματικότητα των πριονικών παθήσεων προκαλεί καρδιακή βλάβη σε μελέτη με ποντίκια

Εργαστηριακά ποντίκια μολυσμένα με τον παράγοντα της τρομώδους νόσου – μίας νευροεκφυλιστικής νόσου των προβάτων – παρουσιάζουν υψηλά επίπεδα του παράγοντα της τρομώδους νόσου στην καρδιά αρκετές εκατοντάδες ημέρες αφού έχουν μολυνθεί στον εγκέφαλο, δείχνοντας ότι η μόλυνση της καρδιάς θα μπορούσε να είναι ένα νέο γνώρισμα αυτής της ασθένειας, σύμφωνα με μια ερευνητική εργασία δημοσιευμένη στο Διαδίκτυο σήμερα από το περιοδικό Science.

Συνεργάτες στη δουλειά περιλαμβάνουν επιστήμονες στα Εργαστήρια των Βραχωδών Ορέων (Rocky Mountain Laboratories (RML)), μέρος του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων (National Insitute of Allergies and Infectious Diseases (NIAID)) των Εθνικών Ινστιτούτων Υγειας (National Institutes of Health).

“Αναμφίβολα, αυτή η δουλειά θα διευκολύνει τους επιστήμονες ν’ακολουθήσουν νέες θεωρίες για τις επιπτώσεις των ασθενειών αυτών,” λέειο ο διευθυντής των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας (NIH) Elias A. Zerhouni, M.D. “Οι συνέπειες αυτής της έρευνας θα ήταν ζωτικής σημασίας για την προσπάθειά μας να επιβραδύνουμε ή να σταματήσουμε αυτές τις ασθένειες.

“Μολονότι θα πρέπει να γίνει περισσότερη δουλειά, η προσβεβλημένη καρδιά που φάνηκε σ’αυτήν τη μελέτη ποντικιών έχει ομοιότητες με την ανθρώπινη αμυλοειδωτική νόσο της καρδιάς, το οποίο είναι δυνητικά σπουδαίο,” λέει ο διευθυντής του NIAID Anthony S. Fauci, M.d.

Η τρομώδης νόσος ανήκει σε μια ομάδα ασθενειών που λέγονται πριονικά νοσήματα, γνωστά επίσης ως μεταδόσιμες σπογγώδης εγκεφαλοπάθειες, ή ΜΣΕ, λόγω των σπογγωδών οπών που δημιουργούνται στον εγκέφαλο. Εκτός από την τρομώδη νόσο στα πρόβατα, τα πριονικά νοσήματα περιλαμβάνουν τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ στους ανθρώπους, τη νόσο των τρελών αγελάδων στα βοοειδή και τη χρόνια εξασθενητική νόσο στα ελάφια και τους άλκες. Η αιτία των πριονικών νοσημάτων, ακόμα υπό συζήτηση, μπορεί να είναι παθολογικές μορφές συσσωματωμένης πρωτεΐνης πρίον.

“Η νέα έρευνα έχει προσφέρει στους καρδιολόγους ένα ζωικό μοντέλο στο οποίο μπορούν να μελετήσουν την καρδιακή αμυλοείδωση, μια οικογένεια ασθενειών που επηρεάζει τους ανθρώπους,” λέει ο Bruce Chesebro, M.D., ένας ιολόγος των RML και ένας εκ των συγγραφέων της εργασίας. Οι αμυλοειδώσεις έχουν να κάνουν με κηρώδεις πρωτεΪνικές αποθέσεις που σκληραίνουν την καρδιά, μειώνουν την αντλιακή της ικανότητα και συνήθως οδηγούν σε μοιραίο καρδιακό βούλωμα.

“Μολονότι αρκετοί τύποι πρωτεΐνών είναι γνωστό πως δημιουργούν καρδιακό αμυλοειδές, αυτή είναι η πρώτη φορά που αμυλοειδές της πρωτεΐνης πρίον έχει βρεθεί στον καρδιακό μυ κι επίσης έχει βρεθεί να προκαλεί καρδιακή δυσλειτουργία,” λέει ο δρ. Chebro. “Αυτό είναι εκπληκτικό για τους καρδιολόγους, διότι αυτή η έρευνα συνδέει τα δύο ερευνητικά πεδία.

Τον περασμένο χρόνο, η ερευνητική ομάδα του δρ. Chesebro από το Χάμιλτον της Μοντάνα, συνεργάστηκε με το Michael Oldstone, M.D. και μ’άλλους ερευνητές στο Ερευνητικό Ινστιτούτο του Scripps στη La Jolla της Καλιφόρνιας, και έμαθαν ότι ποντίκια γενετικά τροποποιημένα ώστε να μην έχουν το δεσμό μεταξύ της πρωτεΐνης πρίον και της μεμβράνης των κυττάρων που μολύνθηκαν με την τρομώδη νόσο ζούσαν κανονικά για περισσότερες από 600 μέρες, πεθαίνοντας τελικά από γηρατειά, σύμφωνα με το δρ. Chesebro. Τα άγρια ποντίκια μολυσμένα με την τρομώδη νόσο συνήθως πεθαίνουν σε 150 μέρες.

Στην προηγούμενη αυτήν έρευνα, σημάδια αμυλοειδούς πρωτεΐνης πρίον ήταν πιο εμφανή κοντά στα αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου του ποντικού. Στην πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη, οι ερευνητές στο Scripps βρήκαν παρόμοιο αμυλοειδές στον καρδιακό μυ. Ύστερα ζήτησαν τη βοήθεια του Kirk Knowlton, M.D. επικεφαλής του καρδιολογικού τμήματος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιάγκο, ο οποίος διερεύνησε την επίπτωση του αμυλοειδούς της πρωτεΐνης πρίον στην λειτουργία της καρδιάς του ποντικιού, ανακαλύπτοντας ότι μείωνε την ικανότητα της καρδιάς ν’αντλεί αίμα.

Ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα μολυσματικότητας της τρομώδους νόσου βρέθηκαν επίσης στο αίμα των ποντικών που χρησιμοποιήθηκαν στη μελέτη για την καρδιά. “Στο μέλλον, ίσως αυτό το εύρημα βοηθήσει τους επιστήμονες να βρουν ένα διαγνωστκό τεστ βασισμένο στο αίμα για να ταυτοποιούν νευροεκφυλιστικές παθήσεις και ενδεχομένως να οδηγήσει σ’έναν τρόπο να φιλτράρουν το αίμα ή να το επεξεργάζονται χημικά ώστε ν’αφαιρούνται όποιοι μολυσματικοί παράγοντες πριονικών νοσημάτων,” λέει ο δρ. Chesebro.

Αναφορές:

MJ Trifilo et al. Prion-induced amyloid heart disease with high blood infectivity in transgenic mice. Science 313:94-97 (2006). DOI: 10.1126/science.1128635.

B Chesebro et al. Anchorless prion protein results in infectious amyloid disease without clinical scrapie. Science 308 (5727):1435-39 (2005). DOI: 10.1126/science.1110837.

Από την ημερομηνία δημοσίευσης της έρευνας
έχει βρεθεί τεστ για την ανίχνευση του αίτιου παράγοντα των μσε στο αίμα από Βρετανούς επιστήμονες το 2011,
το οποίο μπορεί ν’ανιχνεύσει ασθενείς στη φάση επώασης, που διαρκεί πολλά χρόνια στα οποία θα μπορούσαν να μεταδίδουν την ασθένεια μέσω ιατρικών διαδικασιών. Δυστυχώς όμως ακόμα δε χρησιμοποιείται ευραίως, δήθεν για ηθικούς λόγους, για παράδειγμα ίσως να μην καλό ν’ανακοινωθεί σ’έναν ασθενή ότι πρόκειται να πεθάνει από τη νόσο. Όμως η εφαρμογή της εξέτασης αυτής θα ήταν σωτήρια για πάρα πολλούς ανθρώπους, αφού ο φορέας θα μπορούσε ν’αποκλειστεί από την αιμοδοσία και τη δωρεά οργάνων, και τα εργαλεία με τα οποία τυχόν εγχειριζόταν στο μέλλον δε θα χρησιμοποιούταν στους μη φορείς, προστατεύοντας έτσι τους άλλους από τη θανατηφόρο πάθηση. Ακόμα όμως απέχουμε πολύ από τη δεύτερη ευχή του Chesebro, ν’απομακρύνουμε δηλαδή το πρίον από το αίμα.

Δείτε σε βίντεο πώς η πρωτεΐνη πρίον εισβάλλει και μολύνει νευρικά κύτταρα

Το πρώτο βίντεο που δείχνει την εισβολή και μεταφορά της πρωτεΐνης πρίον στα νευρικά κύτταρα έγινε το Μάιο του 2005 από ομάδα επιστημόνων με κύριους επικεφαλής τους Byron Caughey και Gerald Baron του ερευνητικού κέντρου Εργαστήριο των Βραχωδών Ορέων (Rocky Mountain Laboratory συντ. RML) στο Χάμιλτον της Μοντάνα των ΗΠΑ, και το Marco Prado του Πανεπιστημίου του Minas Gerais στο Belo Horizonti της Βραζιλίας. Η πρωτεΐνη αυτή είναι ο αίτιος παράγοντας των μεταδόσιμων σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών, νευροεκφυλιστικών και πάντοτε θανατηφόρων παθήσεων με κύριες την τρομώδη νόσο των αιγοπροβάτων, τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών ή νόσο των τρελών αγελάδων, τη χρόνια εξασθενητική νόσο των ελαφιών και τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ των ανθρώπων. Είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες για τον άνθρωπο, διότι ο αίτιος παράγοντάς τους καταστρέφεται υπερβολικά δύσκολα, άρα η απλή αποστείρωση των ιατρικών εργαλείων δεν τον εξουδετερώνει,έχει τη δυνατότητα να μεταπηδά εύκολα από το ένα είδος στο άλλο, και η περίοδος επώασης διαρκεί χρόνια, στα οποία η ανίχνευσή του είναι δύσκολη κι έτσι μπορεί να συνεχίζει να μεταδίδεται μέσω επεμβάσεων, αιμοδοσίας κλπ. Οι πρωτεΐνες αυτές δρουν στον εγκέφαλο μετατρέποντας τη προϋπάρχουσα φυσιολογική μορφή του πρίον στην παθολογική. Εφόσον και το σώμα μας φέρει αυτήν την πρωτεΐνη, δε μπορεί ν’αναγνωρίσει την παθολογική μορφη ως επικίνδυνη για να την καταστρέψει.
Για το βίντεο οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν εργαστηριακή προσαρμοσμένη στα τρωκτικά πρωτεΐνη πρίον της τρομώδους νόσου, την οποία σήμαναν με πράσινη φθορίζουσα βαφή. Έπειτα την εισήγαγαν σε καλλιέργειες νευρικών κυττάρων ποντικιών και χάμστερ, όπου φωτογραφίθηκε κι έπειτα συντέθηκε σε βίντεο η διαδικασία.

Στο βίντεο θα δείτε την πρωτεΐνη, αρχικά ως ένα μεγάλο κομμάτι στην επιφάνεια του νευρικού κυττάρου, σιγά-σιγά να σπάζει σε μικρότερα κομμάτια, να απορροφάται και να μεταφέρεται μέσα, και τέλος να κινείται κατά μήκος ενός νευρίτη. Οι νευρίτες είναι οι μακριές αποφύσεις που φέρουν οι νευρώνες για την επικοινωνία μεταξύ τους, οι άξονες για την αποστολή σημάτων και οι δενδρίτες για τη λήψη τους. Πιθανόν κατ’αυτόν τον τρόπο οι παθολογικές πρωτεΐνες κινούνται μέσα στους νευρώνες του εγκεφάλου και μέσω των νευριτών κατορθώνουν και μεταδίδονται σε περισσότερους.

Δείτε το βίντεο.

Οι επιστήμονες πλέον έχουν βρει ότι με παρόμοιο τρόπο λειτουργούν άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις όπως το Αλτσχάιμερ, το οποίο
μάλιστα αποδείχθηκε μεταδόσιμο.

Βιοκεντρισμός: μια εναλλακτική θεωρία για τη συνείδηση, την αντίληψη της πραγματικότητας, το σύμπαν και το θάνατο

Πηγή:
physics4u.gr

Βιοκεντρισμός: Μια νέα θεωρία θεωρεί ότι ο θάνατος δεν είναι το τέλος
Submitted by admin on Κυριακή, 29 Απριλίου 2012 3 Comments.

Φοβόμαστε το θάνατο. Τον φοβόμαστε γιατί βλέπουμε ότι εκείνοι που πεθαίνουν εξαφανίζονται και δεν επιστρέφουν ποτέ ξανά, φοβόμαστε επειδή δεν ξέρουμε τι συμβαίνει “εκεί”, κυρίως επειδή φοβόμαστε ότι δεν έχουμε πια καμιά σχέση με το σώμα μας, το οποίο πεθαίνει.

Ωστόσο, μια νέα επιστημονική θεωρία επιβεβαιώνει παλαιότερες θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες ο θάνατος δεν είναι το τέλος όπως εμείς το πιστεύουμε.

Η νέα θεωρία

Η καινούργια προσέγγιση στο μεγαλύτερο φόβο του ανθρώπου λέγεται Βιοκεντρισμός, και προέρχεται τόσο από το χώρο της κβαντοφυσικής και της θεωρίας των παράλληλων συμπάντων, όσο και από τον ίδιο τον Αϊνστάιν. Προτάθηκε το 2007 από τον Αμερικανό Robert Lanza.

Όπως λέει και η λέξη βιοκεντρισμός, η ζωή και η βιολογία είναι κεντρικής σημασίας στο είναι, την πραγματικότητα, και το σύμπαν – μάλλον η ζωή δημιουργεί το σύμπαν.Η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι οι τρέχουσες θεωρίες του φυσικού κόσμου δεν λειτουργούν, και μπορεί ποτέ να μην λειτουργήσουν, μέχρι αυτές να ευθύνονται εξ ολοκλήρου για τη ζωή και συνείδηση.

Ο Lanza υποστηρίζει ότι η υπεροχή της συνείδησης είναι χαρακτηριστική στο έργο του Ντεκάρτ, του Καντ, του Λάιμπνιτς, του Μπέρκλεϋ, του Σοπενχάουερ και του Μπερξόν. Ο ίδιος το βλέπει ως υποστήριξη του κεντρικού ισχυρισμού ότι αυτό που ονομάζουμε χώρος και χρόνος είναι μορφές της αντίληψης της αίσθησης των ζώων, και όχι εξωτερικά φυσικά αντικείμενα.

Ο Lanza υποστηρίζει ότι ο βιοκεντρισμός προσφέρει μια άλλη ματιά σε πολλά μεγάλα παζλ της επιστήμης, συμπεριλαμβανομένης της Αρχής της Αβεβαιότητας του Heisenberg, του πειράματος της διπλής σχισμής καθώς και της λεπτής ρύθμισης των δυνάμεων, των σταθερών και των νόμων που διαμορφώνουν το σύμπαν όπως το αντιλαμβανόμαστε.

Σύμφωνα με ένα άρθρο στο περιοδικό Discover με βάση το βιβλίο Lanza, ο βιοκεντρισμός προσφέρει ένα πιο ελπιδοφόρο τρόπο για να συγκεντρωθεί μαζί όλη η φυσική, καθώς οι επιστήμονες προσπαθούν να το κάνουν μετά από τις ανεπιτυχείς προσπάθειες για τις ενοποιημένες θεωρίες πεδίου του Einstein πριν 80 χρόνια.

Η θεωρία του Lanza για τον βιοκεντρισμό έχει επτά αρχές:

■Αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως πραγματικότητα είναι μια διαδικασία που περιλαμβάνει τη συνείδησή μας. Μια «εξωτερική» πραγματικότητα, αν υπήρχε, θα έπρεπε εξ ορισμού να υπήρχε στο χώρο. Αλλά αυτό δεν έχει νόημα, επειδή χώρος και ο χρόνος δεν είναι απόλυτες πραγματικότητες, αλλά τα εργαλεία του ανθρώπινου νου και των ζώων.
■Οι εξωτερικές και εσωτερικές αντιλήψεις μας είναι άρρηκτα συνυφασμένες. Πρόκειται για διαφορετικές πλευρές του ίδιου νομίσματος και δεν μπορούν να διαχωριστούν το ένα από το άλλο.
■Η συμπεριφορά των υποατομικών σωματιδίων, στην πραγματικότητα όλα τα σωματίδια και τα αντικείμενα, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την παρουσία ενός παρατηρητή. Χωρίς την παρουσία ενός παρατηρητή με συνείδηση, αυτά στην καλύτερη περίπτωση υπάρχουν σε μια απροσδιόριστη κατάσταση των κυμάτων πιθανότητας.
■Χωρίς συνείδηση, η “ύλη” κατοικεί σε μια ακαθόριστη κατάσταση των πιθανοτήτων. Κάθε σύμπαν που θα μπορούσε να είχε προηγηθεί της συνείδησης θα ​​υπήρχε μόνο σε μια πιθανή κατάσταση.
■Η δομή του σύμπαντος είναι δυνατόν να εξηγηθεί μόνο μέσα από τον βιοκεντρισμό. Το σύμπαν είναι συντονισμένο με ακρίβεια για την ύπαρξη της ζωής, που αποκτά το νόημα της καθώς η ζωή δημιουργεί το σύμπαν. Το «σύμπαν» είναι απλά η πλήρης χωρο-χρονική λογική του εγώ.
■Ο χρόνος δεν έχει πραγματική ύπαρξη έξω από την αντίληψη του ζώου . Είναι η διαδικασία με την οποία αντιλαμβανόμαστε τις αλλαγές στο σύμπαν.
■Ο χώρος, όπως και ο χρόνος, δεν είναι ένα αντικείμενο ή ένα πράγμα. Ο χώρος είναι μια άλλη μορφή της κατανόησης της ζωικής μας κατανόησης και δεν έχει μια ανεξάρτητη πραγματικότητα. Μεταφέρουμε χώρο και χρόνο γύρω μας, όπως κάνουμε με τις χελώνες ή με τα κοχύλια. Έτσι, δεν υπάρχει μια απόλυτη αυτο-υπάρχουσα μήτρα στην οποία συμβαίνουν τα φυσικά γεγονότα ανεξάρτητα από τη ζωή.

Βιοκεντρισμός και Παράλληλα σύμπαντα

Σύμφωνα με ένα από τα θεμελιώδη αξιώματα της επιστήμης, την Αρχή του Λαβουαζιέ, καμίας μορφής ενέργεια δεν χάνεται. Δεν δημιουργείται και δεν καταστρέφεται απλά υπάρχει. Ξεκινώντας από αυτό, και με δεδομένο ότι ο εγκέφαλος, είναι μια τεράστια γεννήτρια ενέργειας, οι επιστήμονες καλούνται να απαντήσουν στο τι γίνεται αυτή η ποσότητα ενέργειας, όταν ο εγκέφαλος σταματήσει λόγω θανάτου να λειτουργεί. Είναι πιθανόν να μεταβιβάζεται σε ένα παράλληλο σύμπαν;

Για τους μελετητές, η θεωρία των παράλληλων συμπάντων, είναι μια πραγματικότητα πολύ πιο αντικειμενική από αυτό που θεωρούμε πραγματικότητα, δεδομένου ότι έννοιες όπως ο χώρος και ο χρόνος θεμελιώδεις όσον αφορά την προσέγγιση μας απέναντι στην πραγματικότητα, δεν υφίστανται όπως τις αντιλαμβανόμαστε. Οτιδήποτε ο εγκέφαλος επεξεργάζεται και χρησιμοποιεί σαν πληροφορία, είναι απλά ένα εργαλείο κατανόησης ενός συγκεκριμένου χωροχρόνου μιας συγκεκριμένης πραγματικότητας. Κάτι που αποδεικνύεται από την ανικανότητα του εγκεφάλου, να κατανοήσει την ύπαρξη του συμπαντικού απείρου, εφ’ όσον ο προγραμματισμός του, του καθιστά κατανοητά μόνο τα πεπερασμένα σύνολα.

Σε ένα σύμπαν χωρίς χώρο και χρόνο (με τις έννοιες που εμείς τους δίνουμε) όπως στην ουσία έχει αποδειχτεί ότι είναι το σύμπαν, η έννοια του θανάτου, του τέλους, πολύ απλά δεν υφίσταται λέει ο Robert Lanza. Υφίσταται η εμπειρία του θανάτου, όπως τον βιώνουμε με το συγκεκριμένης λειτουργίας εγκέφαλο μας, αλλά κατά πόσο αυτή η εμπειρία, ανταποκρίνεται σε μια αντικειμενική πραγματικότητα, για την οποία δεν έχουμε εργαλεία κατανόησης;

Ο ίδιος ο Αϊνστάιν είχε παραδεχτεί με αφορμή το θάνατό ενός φίλου του, του Μπέσο: «Ο Μπέσο έφυγε από αυτόν τον παράξενο κόσμο, λίγο πριν από μένα. Αλλά αυτό δε σημαίνει τίποτα. Άνθρωποι σαν κι εμάς, γνωρίζουμε ότι ο διαχωρισμός ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, είναι απλά και μόνο μια πεισματάρικη ψευδαίσθηση».

Σύμφωνα με τη μελέτη των επιστημόνων, η αθανασία δεν είναι μια διαρκής ύπαρξη σε έναν κόσμο δίχως τέλος γιατί πολύ απλά σαν έννοια, κατοικεί έξω από την έννοια του χρόνου όπως τον ξέρουμε. Σε έναν κόσμο έξω από την αντιληπτική μας ικανότητα, κι από ότι θεωρούμε πραγματικό και μη.

Όσο δεδομένη είναι η περιορισμένη μας ικανότητα στον προσδιορισμό της πραγματικότητας άλλο τόσο είναι και η ικανότητά μας στον προσδιορισμό της μη πραγματικότητας. Αυτής που δεν περιορίζεται από το χώρο, το χρόνο και τους νόμους ενός χιλιοστού του σύμπαντος, αλλά επεκτείνεται σε ολόκληρη την δημιουργία και τις παράλληλες, άπειρες όπως και ο χωροχρόνος, μορφές της.

Πολλοί επιστήμονες, μεταξύ των οποίων οι φυσικοί Lawrence Krauss και ο David Lindley ή ο νομπελίστας της Ιατρικής Donnall Thomas, λένε ότι η θεωρία του βιοκεντρισμού δεν είναι μια συνεπής επιστημονική θεωρία αλλά είναι περισσότερο μια φιλοσοφία.

Ο David Thompson, ένας αστροφυσικός στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA λέει όμως ότι είναι μια “κλήση αφύπνισης”. Επίσης, ο καθηγητής της ιατρικής Anthony Atala δήλωσε, «Αυτή η νέα θεωρία είναι βέβαιο ότι θα φέρει επανάσταση στις αντιλήψεις μας για τους νόμους της φύσης».

Ο Richard Conn Henry, καθηγητής της Φυσικής και Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, τόνισε ότι η θεωρία του Lanza είναι σύμφωνη με την κβαντική μηχανική.

Ο Ινδός συγγραφέας Deepak Chopra δήλωσε ότι «οι ιδέες του Lanza για τη φύση της συνείδησης είναι πρωτότυπες και συναρπαστικές» και ότι «η θεωρία του είναι συνεπής με τις πιο αρχαίες παραδόσεις της σοφίας του κόσμου, που λένε ότι η συνείδηση συλλαμβάνει, κυβερνά, και γίνεται ένα με τον φυσικό κόσμο. Είναι ο λόγος της ύπαρξής μας στην οποία η υποκειμενική όσο και η αντικειμενική πραγματικότητα έρχονται στην ύπαρξη.”

Wikipedia

Τρελές ερωτήσεις – κουφές απαντήσεις

Ας βάλω και λίγα αστεία, έχω καιρό να βάλω κάτι τέτοιο.

Τρελές ερωτήσεις – Κουφές απαντήσεις – Πώς λένε οι Ινδιάνοι τις μπανάνες;
- Χλωμά αγγούρια

- Τι παθαίνει ένας τράγος που πέφτει σ` ένα γκρεμό;
- Τραγικό θάνατο

- Τι κοινό έχει ο άνθρωπος με το μπουκάλι;
- Το λαιμό

- Πώς λέγεται αυτό που έχει γύρω – γύρω φτερά;
- Περίπτερο

- Πώς κάνουν οι ψαράδες τα δίχτυα τους;
-Αγοράζουν πολλές τρύπες και τις ράβουν μεταξύ τους…

-Τι κάνει τοκ-τοκ στον τοίχο;
- Μια μύγα με τσόκαρα

- Τι είναι κόκκινο και ανεβοκατεβαίνει;
- Μια ντομάτα σε ανσανσέρ…

- Γιατί όλες οι μάγισσες των παραμυθιών πετούν πανώ σε σκουπόξυλα;
- Γιατί οι ηλεκτρικές σκούπες είναι πολύ βαριές για να πετάξουν!!!

- Τι είπε μια παλιά ψηλή καμινάδα σε μια άλλη πολύ νεότερη και πιο χαμηλή;
- Δεν νομίζεις οτι είσαι πολύ μικρή για να καπνίζεις;

- Μπαμ,μπαμ! Κτυπάει κάποιος την πόρτα δαιμονισμένα!
- Ποιός είναι;
- Kάποιος που δεν φτάνει το κουδούνι, χαζέ!

- Τι κοινό υπάρχει στα ζυμαρικά και στο μάτι;
- Το κριθαράκι

- Τι είναι αυτό που ενώ έχει χέρι τελικά δεν το χρησιμοποιεί;
- Το τηγάνι

- Πως λέγεται η καραφλή αδερφή του Μπρούς Λι;
- Γου-λι

- Τι περιμένουν ο Σούπερμαν, ο Σπάιντερμαν κι ο Μπάτμαν στη στάση;
- Τον Πούλμαν!!!

- Τι περιμένουν τρία σκουλήκια στην στάση;
- Να περάσει το σκουληκό…

- Tι κάνει ένας σκωτσέζος όταν πάρει φωτιά το σπίτι του;
- Αναπάντητες στην πυροσβεστική!

- Πως λέγεται η πολική αρκούδα που πηγαίνει με όλους;
- Βολική αρκούδα!

- Πώς λέγονται οι 7 νάνοι όταν βλέπουν την Χιονάτη γυμνή;
- Seven up!

- Τί είναι μαύρο και έχει αυτιά;
- Το κούνελ!

- Πως λέγεται το αβγό που στολίζεται και βάφεται για να βγει;
- Θαβγό!

- Πώς περνάει ο χρόνος στο Ιράκ;
- Μπαμ… μπαμ…

- Πώς λέγεται το προφυλακτικό στην νεοτέρα;
- Αγάπη από νάυλον!

- Πως λέγεται κάποιος που πεθαίνει ελεύθερος;
- Φρι-τέζα!!!

- Πως λεγόταν ο φούρναρης στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών;
- Καραμολέγκολας…

- Πώς λέγεται το Pokemon με διανοητική καθυστέρηση?
- ΠΙΚΠΑ-τσου

- Πως λέγεται η ξαδέρφη του Φιντέλ Κάστρο;
- Φιλιώ Πυργάκη!

- Πως λέγεται η γυναίκα του Αγιου Βασίλη;
- Mairy Christmas

- Πως λέγεται η γυναίκα με τρία παιδιά;
- Γεννήτρια

- Πώς λέγεται ένα έντομο μέσα στο ταξί;
- Εντομεταξί

- Γιατί έχει στραβώσει ο πύργος τις Πίζας;
- Γιατί όλοι πάνε στον πύργο του Άιφελ

- Πώς λέγεται μια φάλαινα Όρκα με μαγιό;
- Μαγιόρκα.

- Πόσες νότες γνωρίζουν οι αστυνομικοί;
- Τρεις: Μι – Λα – Ρε !

- Τι πετάει πιο ψηλά από τον Peter Pan;
- O Peter Parapan

- Ποιο ζώο είναι άγριο, ζει στη ζούγκλα και χορεύει νησιώτικα;
- Το λιοντάρι-ντάρι-ντάρι-ντάρι-ντάρι!

- Τι μαγιό φοράνε οι θηλυκοί ουραγκοτάγκοι;
- Ουραγκοτάνγκα!!!

Μερικά δε μ’άρεσαν και πολύ, άλλα τα ήξερα ήδη, ένα όμως είναι μακράν το καλύτερο, αυτό με τα δίχτυα.

Τέταρτη τρελή αγελάδα στις Η.Π.Α.

Είχα κανονίσει να δώσω στην καθηγήτρια των αγγλικών στο σχολείο μου το ντοκιμαντέρ
Kuru: the science and the sorcery,
για την επιδημία κούρου, μια παραλλαγή της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ που έπληξε τη φυλή Φόρε της Νέας Γουινέας οι οποίοι έτρωγαν τους νεκρούς τους για να τους τιμήσουν, κι έτσι η ασθένειεα μεταδόθηκε γρήγορα απ’αυτούς που πέθαναν από τη νόσο στους άλλους. Είναι πιστεύω υποχρέωσή μου να πληροφορήσω και τα υπόλοιπα παιδιά της τάξης γι’αυτές τις άκρως επικίνδυνες ασθένειες. Τώρα θα το δει και μάλλον μετά θα το προβάλουμε. Μου είπε λοιπόν την Πέμπτη που το έδωσα πως κάτι άκουσε την προηγούμενη μέρα για ένα κρούσμα τρελών αγελάδων κάπου, όμως δεν πρόσεξε καλά τι, πότε, πώς και πού. Αμέσως φυσικά έψαξα, και βρήκα πως ήταν το
4ο κρούσμα σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών στις ΗΠΑ.
Η περίπτωση των ΗΠΑ είναι ιδιότυπη, διότι εκεί δεν έφτασε ποτέ η επιδημία που έπληξε την Ευρώπη στα τέλη του 20ου αι., και γι’αυτό δυστυχώς τα μέτρα προστασίας είναι χαλαρότερα.

Η Αμερικοί είναι η ανεπτυγμένη χώρα με επιβεβαιωμένα κρούσματα της νόσου στα βοοειδή, αλλά με το ανεπαρκέστερο σύστημα παρακολούθησης των σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών. Οι σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες είναι νευροεκφυλιστικές, πάντοτε θανατηφόρες παθήσεις προκαλούμενες όχι από μικρόβιο ή ιό, αλλά από μια παθολογική πρωτεΐνη, το πριόν (prion), παραλλαγή μιας φυσιολογικής μορφής που βρίσκεται στο σώμα και δη στο νευρικό σύστημα των σπονδυλωτών. Η νόσος των τρελών αγελάδων (σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών), η τρομώδης νόσος των αιγοπροβάτων και η ανθρώπινη νόσος Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ ανήκουν σ’αυτήν την κατηγορία. Μετά το ξέσπασμα της επιδημίας των τρελών αγελάδων στη Βρετανία από το 1986 και την ομολογουμένως καθυστερημένη αντίδραση της εκεί κυβέρνησης γύρω στο 1990, άρχισαν να παίρνονται μέτρα σ’όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ για την παρακολούθηση και καταπολέμηση της εξάπλωσης της νόσου, διότι πιθανόν θα μπορούσε να μεταδοθεί και στον άνθρωπο (ο φραγμός μεταξύ των ειδών είναι χαλαρός γι’αυτές τις ασθένειες). Τελικά η μετάδοση επιβεβαιώθηκε με τα πρώτα 10 κρούσματα νέας παραλλαγής της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ στη Βτρετανία το 1996, τα οποία σήμερα έχουν ξεπεράσει τα 270 παγκοσμίως, ευτυχώς όμως η συχνότητα μειώνεται. Μόλις τότε, το 1996 τέθηκε σε ισχύ η απαγόρευση εισαγωγών βρετανικού βοδινού κρέατος σε άλα μέλη της ΕΕ, τόσο αργά. Η νόσος τελικά καταπολεμήθηκε με διάφορα μέτρα, όμως το αποτελεσματικότερο ήταν η απαγόρευση χρησιμοποίησης ζωικής πρωτεΐνης ως συμπλήρωμα στις τροφές των βοοειδών. Τα βοοειδή έπαιρναν συμπλήρωμα για βέλτιστη παραγωγή πρωτεΐνη, συχνά ζωικής προέλευσης, από διάφορες πηγές, ακόμα κι από άλλες αγελάδες και πρόβατα που πέθαναν από τη νόσο. Το κύριο μέτρο για την προστασία του ανθρώπου ήταν η αφαίρεση υλικού ειδικού κινδύνου (μυαλό, σπλήνας κ.ά.) από την ανθρώπινη κατανάλωση και η απαγόρευση σφαγής ζώων άνω των 30 μηνών για ανθρώπινη κατανάλωση, γιατί η ασθένεια τείνει να εμφανίζεται σε μεγαλύτερες ηλικίες. Ακόμα τέθηκαν και περιορισμοί στην αιμοδοσία ή στη δωρεά οργάνων για οσους βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο ή έζησαν στη Βρετανία. Στη Βρετανία το αίμα θα πρέπει να περάσει από ειδική διαδικασία αφαίρεσης των λευκών αιμοσφαιρίων πριν χορηγηθεί, γιατί αυτά φέρουν μεγαλύτερο ποσό της πρωτεΐνης σχετικά μ’άλλα στοιχεία του αίματος.

Με τα παραπάνω μέτρα τα ευρωπαϊκά κράτη κατάφεραν να εξαλείψουν σχεδόν την πάθηση, και από εκατοντάδες χιλιάδες κρούσματα στη δεκαετία του ’90, φτάσαμε σήμερα σε σχεδόν μονοψήφιο. Σημειωτέον ότι η Ελλάδα θεωρούταν χώρα μηδενικού κινδύνου μέχρι την αναφορά του μοναδικού ως τώρα επιβεβαιωμένου κρούσματος στο Κιλκίς το 2001, οπότε αναθεωρήθηκε σε χώρα απροσδιόριστου κινδύνου λόγω ανεπαρκούς παρακολούθησης – εδώ άλλα δε μπορούμε να καταφέρουμε στην υγεία, το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ θα μπορέσουμε να παρακολουθούμε; Ούτε καν μπορούμε να
εκριζώσουμε την τρομώδη νόσο,
πράγμα για το οποίο οι Κύπριοι πήραν δραστικά μέτρα μέσα μόλις σε δύο χρόνια με λαμπρά αποτελέσματα.

Στην Αμερική όμως τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα. Επειδή τα βοοειδή της χώρας δεν είχαν πολλές επαφές με τα βρετανικά, κρίθηκε από τους ειδήμονες εκεί πως δεν υπάρχει μεγάλος κίνδυνος. Το μόνο σημαντικό μέτρο που πήραν ήταν η απαγόρευση των εισαγωγών απ’τη Βρετανία την περίοδο του μεγάλου προβλήματος, ο αποκλεισμός ατόμων που έζησαν για κάποιο διάστημα στη Βρετανία από αιμοδοσία ή δωρεά οργάνων, και, το πιο παράλογο, την απαγόρευση εισαγωγής ευρωπαϊκού ανθρώπινου σπέρματος για γονιμοποιήσεις, διότι η πρωτεΐνη είχε βρεθεί στο σπέρμα κριαριών με τη νόσο! Για τα μηρυκαστικά επίσης απαγορεύτηκε η χρήση ζωικής πρωτεΐνης προέρχόμενη απ’άλλα μηρυκαστικά το 1997, αλλά πάλι μπορεί να τους δοθεί πρωτεΐνη απ’άλλα ζώα ή να δοθεί πρωτεΐνη μηρυκαστικών σ’άλλα ζώα. Καταστάθηκε ωστόσο ένα σχέδιο για την υποτιθέμενη παρακολούθηση της νόσου, στο οποίο ελέγχονται μόνο 40000 ζώα ετησίως από τα 90,8 εκατομμύρια που υπολογίζονται πως εκτρέφονται στη χώρα. Άλλες μη ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ιαπωνία, έχουν υιοθετήσει επαρκέστερα μέτρα. Η μη συγκαταλογή της Αμερική στην Ευρώπη δηλαδή δε δικαιολογεί το χαλαρό πρόγραμμά της. Υπάρχει όμως ακόμα ένας λόγος για το ανεπαρκές αυτό σύστημα – η Αμερική εξάγει τεράστιες ποσότητες βοδινού κρέατος στην Ιαπωνία, στο Μεξικό, στον Καναδά, στη Νότια Κορέα κι αλλού, και δε θα ήθελε η ασφάλεια των προΪόντων της και η διεθνής αξιοπιστία της να πληγεί από την εύρεση κρουσμάτων, με τραγικές ίσως συνέπειες για το συγκεκριμένο τομέα της οικονομίας της. Ωστόσο πάλι οι εξαγωγές της είχαν για κάποιο χρονικό διάστημα πρόβλημα, γιατί η Ιαπωνία, ο μεγαλύτερος καταναλωτής αμερικανικού βοδινού, απαγόρευε μέχρι πρόσφατα εισαγωγές από ΗΠΑ ύστερα από την εύρεση του πρώτου κρούσματος το 2003. Δείτε
εδώ
αναλυτικότερα για την κατάσταση που επικρατεί εκεί.

Όσον αφορά τις υπόλοιπες παρόμοιες ασθένειες, η κατάσταση δεν είναι καλύτερη, φυσικά εννοείται πως είναι καλύτερη απ’τη δική μας. Τα κρούσματα Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ δεν αναφέρονται πάντοτε και σε κάθε πολιτεία, πολλά διαγιγνώσκονται ως κάτι άλλο, η τρομώδης νόσος δεν αντιμετωπίζεται με τον καλύτερο τρόπο, πεσμένες αγελάδες (downers) χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφη ή σφάζονται για ανθρώπινη κατανάλωση, αν και η πρωτεΐνη από μηρυκαστικά έχει απαγορευθεί για τάισμα πάλι σε μηρυκαστικά, εντούτοις ο κανόνας παραβιάζεται συχνά και, όπως είπα παραπάνω, η πρωτεΐνη τους πορεί να δωθεί σ’άλλα ζώα ή αυτή των άλλων ζώων να δοθεί στα μηρυκαστικά, και τέλος δρα μια τεράστια επιδημία σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας στη φύση και στην αιχμαλωσία στα ελάφια, η
χρόνια εξασθενητική νόσος,
την οποία οι επιστήμονες παραδέχονται πως δε μπορούν ν’ανακόψουν.

Είναι τότε εκπληκτικό πώς με τέτοια μέτρα κατάφεραν να βρουν κρούσματα. Το πρώτο κρούσμα ανακαλύφθηκε το 2003 στην Ουάσινκτον, το δεύτερο το 2004 στο Τέξας, το τρίτο το 2005 στην Αλαμπάμα και τώρα έχουμε και το τέταρτο επιβεβαιωμένο στις 24 Απριλίου στην Καλιφόρνια. Είτε η συχνότητα της ασθένειας θα είναι τόσο μεγάλη ώστε να βρίσκονται κρούσματα και σε τόσο μικρό δείγμα, κάτι που όμως μάλλον δεν ισχύει, είτε είναι πραγματικά λίγα και απλά ήταν θέμα τύχης που βρέθηκαν. Τα ζώα ελέγχονται εντελώς τηυχαία, χωρίς δηλαδή πρότερη παρακολούθηση ύποπτων περιπτώσεων, άρα αποκλείεται το κρούσμα να ήταν γνωστό από πριν. Το άλλο που φάνηκε γρήγορα ύστερα από την ανακάλυψη ήδη του πρώτου εκεί κρούσματος ήταν ότι η πάθηση που είχαν τα ζώα δεν ήταν η κλασική μορφή της νόσου (τύπος C (από το classical) ή C type) που έπληττε τα ευρωπαϊκά, αλλ’άτυπες μορφές που είχαν ήδη αναγνωριστεί σε πολύ μικρό αριθμό ευρωπαΪκών κρουσμάτων, χάρη στα αυστηρά μέτρα ελέγχου.

Αυτέςοι άτυπες μορφές είναι δύο, ο τύπος Η (H type) κι ο τύπος Λ (L type) ή base, και διακρίνονται από την κλασική από διαφορές στη δομή της παθολογικής πρωτεΐνης. Επίσης όλα τα κρούσματα έως τώρα αφορούν αγελάδες μεγάλης ηλικίας, και, το πιο ανησυχητικό, συχνά δεν εμφανίζονται συμπτώματα ή τα συμπτώματα είναι τόσο διαφορετικά ώστε να συγχέονται μ’άλλες παθήσεις ή με γενική κατάπτωση του οργανισμού. Σε
πειραματικές μολύνσεις
βοοειδών τα συμπτώματα ήταν συνήθως μια ήπια νοητικη κατάπτωση με ηρεμία και παθητικότητα, ενώ προς το τέλος υπήρχε πρόβλημα στη βάδιση, και τελικά αδυναμία στήριξης και παράλυση. Η συγκεκριμένη αγελάδα για παράδειγμα
σύμφωνα με τις πληροφορίες που δίνει το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ,
προερχόταν από μία γαλακτοπαραγωγική μονάδα της κομητίας Τουλάρε της κεντρικής Καλιφόρνιας, ήταν 10 ετών κι 7 μηνών και θανατώθηκε ύστερα από εμφάνιση χολότητας και τελικά αδυναμίας να σηκωθεί. Το ζώο ελέγχθηκε στα πλαίσια τυ προγράμματος πριν πάει για επεξεργασία για πρωτεΪνικό συμπλήρωμα, κι έπασχε από τον τύπο Λ. Οι άτυπες λοιπόν αυτές μορφές σύμφωνα με πειράματα μπορούν να μεταδοθούν, πέρα από άλλα βοοειδή, και σε πρόβατα, αλλά και στα τρωκτικά του εργαστηρίου.

Το πλέον ανησυχητικό όμως για μάς τους ανθρώπους είναι ότι ο τύπος Λ έχει μερταδοθεί επιτυχώς σε πιθήκους, βλέπε
γαλλική μελέτη μετάδοσης σε λεμούριους
και
αμερικανική μελέτη μετάδοσης σε μακάκους.
Σημειώθηκε υποδιπλάσιος χρόνος επώασης από μόλυνση με κλασικο τύπο, και συμπτωματολογία και νευροπαθολογία διαφορετική από μόλυνση με τον κλασικό τύπο ή με τη νέα παραλλαγή του Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ. Τα νευροπαθολογικά ευρήματα μάλιστα μοιάζουν με κάποιες από τις ανθρώπινες περιπτώσεις σποραδικού Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, υποδηλώνοντας ίσως προέλευση μερικών “σποραδικών” κρουσμάτων από μόλυνση με άτυπη μορφή των βοοειδών, κάτι που δεν έχει ωστόσο επιβεβαιωθεί ακόμα, και ούτε πρόκειται δεδομένης της ανεπαρκούς παρακολούθησης μιας τόσο σπάνιας ασθένειας, που μπορεί εντούτοις να πάρει επιδημικές διαστάσεςι βλ. τρελές αγελάδες στη Βρετανία και νέα παραλλαγή, ή κούρου στη Νέα Γουινέα. Το ακόμα χειρότερο είναι η πανεύκολη μετάδοση του τύπου Λ και διαγονιδιακά ποντίκια που έφεραν το ανθρώπινο γονίδιο της πριόν πρωτεΐνης, ουσιαστικά σαν να μην υπήρχε καν φραγμός μεταξύ ειδών με πολύ ταχύτερη επώαση απ’ό,τι στον κλασικό τύπο.

Και η καταπολέμηση των άτυπων μορφών φαίνεται ακόμα πιο δύσκολη ή και αδύνατη από ό,τι για την κλασική μορφή, διότι εδώ πιθανολογείται πως τα κρούσματα είναι σποραδικά, δηλαδή η πρωτεΐνη τυχαίνει ν’αλλάζει σχήμα από μόνη της και η πάθηση να εμφανίζεται σε μεγάλες ηλικίες, όπως ακριβώς και με την αντίστοιχή σποραδική πάθηση στον άνθρωπο, που αποτελεί το 85% των κρουσμάτων ετησίως, ή τις άτυπες μορ΄φες τρομώδουςβ νόσου. Επομένως ίσως ποτέ δε θα μπορούμε νά’μαστε ασφαλείς, ακόμα και σε χώρες που ανέφεραν ελάχιστα ή και κανένα κρούσμα τρελών αγελάδων. Ίσως αυτό, κατά΄κάποιους ειδικούς, σημαίνει ότι τα μέτρα που πάρθηκαν για την καταπολέμηση της νόσου σε πολλές χώρες δε θα πρέπει να χαλαρωθούν ή και ν’αρθούν ποτέ. Και φυσκά αυτό θα πρέπει να γίνει, και μάλιστα πιστεύω πως πρέπει να ισχυροποιηθούν ακόμα περισσότερο και για τις αγελάδες, αλλά και για τα αιγοπρόβατα. Θα πρέπει επίσης ο έλεγχος των ζώων, και δη αυτών μεγάλης ηλικίας, να γίνεται παγκοσμίως, ακόμα και σε χώρες που δεν ανέφεραν μέχρι στιγμής κρούσμα, όπως η Αυστραλία και η Αργεντινή, αλλά και να ενταθεί πολύ περισσότερο στην ΕΕ, στη Βόρεια Αμερική και στην Ιαπωνία, όπου έχουν επιβεβαιωθεί ήδη άτυπα κρούσματα. Τέλος θά’ταν πολύ σημαντικό να γίνουν έρευνες, πραγματικές όμως έρευνες με χρήμα, χρόνια, σύγχρονα εργαστήρια και τεράστιο δείγμα, για την εύρεση πιθανής σύνδεσης ορισμένων σποραδικών κρουσμάτων στους ανθρώπους με την άτυπη μορφή στα βοοειδή.

Το υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA), το οποίο επιβεβαίωσε και το κρούσμα, και ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (fda) έσπευσαν να εφησυχάσουν το κοινό πως το ζώο δεν προοριζόταν για σφαγή προς ανθρώπινη κατανάλωση, και ότι
το αμερικανικό γάλα είναι απολύτως ασφαλές.
Είναι όμως το γάλα απολύτως ασφαλές; Όχι, όπως δείχνουν κάποιες μελέτες, που θα βρείτε προς τα κάτω στη σελίδα του παραπάνω συνδέσμου. Η φυσιολογική μορφή της πρωτεΐνης έχει βρεθεί σε ιχνώδεις ποσότητες στο γάλα υγειών ζώων, και δεν αποκλείεται η εύρεση της παθολογικής μορφής στ’άρρωστα ζώα. Επίσης οι κατσίκες-φορείς που πάσχουν από μαστίτιδα, φλεγμονή των μαστών από την κακή υγειινή, το πολύ άρμεγμα και το στρες, παρουσιάζουν στο γάλα τους την παθολογική μορφή της πρωτεΐνης, μιας και η πρωτεΐνη αυτή βρίσκεται και στα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, άρα όπου υπάρχει φλεγμονή η παρουσία της θα είναι εντονότερη. Και ακόμα η παρουσία της παθολογικής μορφής της πρωτεΐνης στο ανοσοποιητικό σύστημα και σ’άλλα μέρη του οργανισμού μπορεί να προηγείται χρόνια πριν την εμφάνιση των συμπτωμάτων, πράγμα που σημαίνει πως αν τα ζώα δεν ελέγχονται με γρήγορα κι αποτελεσματικά τέστ ενόσο είναι ζνωτανά, κάτι ακόμα δύσκολο, δεν αποκλείεται κάποια να είναι φορείς και να μεταδίδουν την ασθένεια κανονικότατα.

Το απροσδόκητο αυτό κρούσμα ήδη επηρέασε τους ξένους καταναλωτές αμερικανικού βοδινού. Από την Τετάρτη 25 Απριλίου δύο μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων τροφίμων ανακοίνωσαν την προσωρινή απόσυρση βοδινού κρέατος προερχόμενου από τις Η.Π.Α. Το Υπουργειο Γεωργίας του Μεξικού ωστόσο ανακοίνωσε πως δε θα υπάρξει αλλαγή στην πολιτική εκείνης της χώρας, και οι εισαγωγές θα συνεχίζονται κανονικά, εφόσον μάλιστα το Μεξικό δεν πήρε κρέας από την περιοχή του κρούσματος. Θά’πρεπε πιστεύω να κοίταζαν βαθύτερα το πρόβλημα.

Τι σημαίνουν όλα τα παραπάνω για τη χώρα μας; Ότι απλώς, με την ανικανότητα που μας διακρίνει, ακόμα δεν έχουμε καν υππόψη μας την άτυπη μορφή, πόσο μάλλον να ελέγχουμε γι’αυτήν. Εδώ δεν κάναμε ούτε επαρκής ελέγχους για την κλασική μορφή τότε που μας είχε ζητηθεί, γιατί μόνο αν μας πιέσουν οι ανεπτυγμένες χώρες θα κάνουμε κάτι, και πάλι όχι απαραίτητα σωστά. Μπορεί η νόσος νά’χει εμφανιστεί, ίσως και σε ελάχιστα άτομα, μπορεί τα ζώα αυτά νά’χουν σφαγεί για ανθρώπινη κατανάλωση ή νά’χουν χρησιμοποιηθεί αλλιώς, μπορεί η νόσος νά’χει μεταδοθεί στον άνθρωπο ή σ’άλλα είδη, τίποτα όμως δε μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια αν το σύστημα παρακολούθησης τέτοιων ασθενειών δεν ενταθεί και εκσυγχρονιστεί τελικά.

Τα γεγονότα για το Ολοκαύτωμα της Νάουσας το 2012

Χθες, Κυριακή του Θωμά πάντα γίνεται, έγιναν οι τελετές για την επέτειο του Ολοκαυτώματος της Νάουσας. Επειδή έχω φίλους εκεί, είμαι αρκετά συνδεδεμένος μ’εκείνη την πόλη. Το ολοκαύτωμα λοιπόν έγινε εκεί την Κυριακή του Θωμά του 1822, ύστερα από επανάσταση του λαού της περιοχής στο γενικότερο πλαίσιο του 1821. Παράξενο ωστόσο μου φαίνεται γιατί έγινε επανάσταση, μιας και η πόλη αυτή είχε δυνατή οικονομία και ιδιαίτερα προνόμια απ’την Οθωμανική Αυτοκρατορία εκείνη την εποχή. Οι Τούρκοι λοιπόν σφάγιασαν περίπου 1200 άτομα, ενώ πολλοί άλλοι πιάστηκαν αιχμάλωτοι ή διασκορπίστηκαν. Σημαντικό γεγονός έμεινε η ομαδική αυτοκτονία ή αυτοθυσία 13 περίπου γυναικών στον ποταμό Αράπιτσα της πόλης, οι οποίες για να μην πιαστούν απ’τους Τούρκους έπεσαν μέσα, μαζί με τα παιδιά τους. Στο σημείο της θυσιας σήμερα στέκεται μνημείο. Λόγω των γεγονότων η πόλη ανακηρύχθηκε ηρωική. Περισσότερα
εδώ.

Ο φίλος μου λοιπόν μου μετέφερε τα φετινά γεγονότα, τα οποία ήταν πολλά και με μεγάλη συμμετοχή. Οι εκδηλώσεις ξεκινούν από το Σάββατο και τελειώνουν την επομένη. Αρχικά έγινε ο “Δρόμος Θυσίας”, αγώνας δρόμου 6 χιλιομέτρων έξω από την πόλη προς τιμήν των θυσιασθέντων, ο δέκατος φέτος, όπου ο φίλος μου συμμετείχε. Σε προηγούμενα άρθρα για τη Νάουσα ανέφερα πως έχω δύο φίλους εκεί, δεινούς παίκτες της χειροσφαίρισης (χάντμπολ). Δεν είναι η ακριβής πραγματικότητα ωστόσο αυτό, γιατί ο ένας μόνο είναι, παίζοντας στην τοπική ομάδα του Ζαφυράκη, η καλύτερη στους νέους της πανελληνίως, ο αδερφός του όμως ο άλλος είναι περισσότερο του πνεύματος σαν εμένα, και στους αγώνες παίζει ρόλο αναπληρωματικού. Μου φάνηκε λοιπόν παράξενο πως έτρεξε, όμως, όπως μου είπε, σχεδόν κόντεψε να πέσει στο τέλος και δε θα το ξαναδοκίμαζε. Εγώ δύσκολα νά’κανα κάτι τέτοιο. Βγήκε παρόλα αυτά 9ος στους 50! Κι επίσης, όπως μου είπε, συμμετείχαν άτομα ακόμα και από το εξωτερικό.
Έπειτα έγινε μεγαλοπρεπής λιτανεία της εικόνας των 1200 Μαρτύρων (η εκκλησία αναγόρευσε τους σφαγιασθέντες σε μάρτυρες, γι’αυτό και η όλη επέτειος έχει εκκλησιαστικό προσανατολισμό) με τις φιλαρμονικές της Νάουσας και της Λαμίας, συνοδεία στρατιωτικών αρχών, και με μεγάλη γενική συμμετοχή. Στο τέλος έγινε τρισάγιο στο πάρκο (Κιόσκι το συγκεκριμένο μέρος),, στον τόπο της σφαγής, όπου σήμερα βρίσκονται τα μηνημεία των πεσόντων.

Το θέμα των επισήμων είναι ιδιαίτερα προβληματικό στη Νάουσα. Η πόλη αυτή γενικά διαχέεται από επαναστατικό προς κομουνιστικό συναίσθημα και δεν αντιμετωπίζει τους πολιτικούς με τον καλύτερο τρόπο, ο γνωστός δηλαδή χαιρετισμός με τα γεώμηλα, τα τομάτια και τα γιαούρτια. Η δυσαρέσκεια επιδεινώθηκε ιδιαίτερα πριν περίπου 20 χρόνια, όταν έκλεισαν σχεδόν όλα τα κλωστήρια της πόλης στα οποία εργαζόταν μεγάλο μέρος του πληθυσμού, και μεταφέρθηκαν σε πιο φτινές χώρες, αφήνοντας την πόλη να πέσει σε ανεργία και οικονομικό μαρασμό. Από τότε ο κόσμος δεν έχει και την καλύτερη γνώμη για το παρόν κράτος, που άφησε μια άλλοτε ακμάζουσα και ηρωική επιπλέον πόλη να πέσει σ’αυτήν την κατάσταση. Ωστόσο πάλι δεν είναι τόπος παραμελημένος. Δε συμμετείχαν γι’αυτό πολλοί αυτής της ομάδας, παρεβρέθηκαν ωστόσο κάποια σχετικά “ακίνδυνα” μέλη: ο δήμαρχος της Νάουσας, αυτός της Βέρροιας κι αυτός της Αλεξάνδριας, τέσσερις βουλευτές το νομού Ημαθείας, οι τρεις από το ΠαΣοΚ και ο ένας της Νέας δημοκρατίας, και φυσικά οι νέοι υποψήφιοι, ο γενικός γραμματέας του Υπουργείου Ανάπτυξης, και λίγοι ακόμα. Από εκκλησιαστικούς εκπροσώπους παρέστησαν φυσικά ο μητροπολιτης Ναούσης, Βερροίας και Καμπανίας, εδώ να πω πως η μητρόπολή τους είναι ιδιαίτερα δραστήρια, αυτός της Αιτωλίας και Ακαρνανίας τιμητικά λόγω της παρόμοιας ιστορικής θέσης τυ Μεσολογγίου, κι αυτός του Σισανίου και Σιατίστης (η Σιάτιστα της Κοζάνης σε καθαρεύουσα, το Σισάνιο δεν το ξέρω). Όλοι οι παραπάνω παρέμειναν και για την επόμενη μέρα.
Το βράδυ έγινε παράσταση από το Λύκειο Ελληνίδων (γυναικείος αρχικά πολιτιστικός σύλλογος της πόλης ιδρυθής το 1911) με θέμα συνοπτικά την ιστορία της πόλης, με τίτλο “Και αλέκτωρ δεν ελάλησε”, από το ομώνυμο δημοτικό τραγούδι που θέλησε να δείξει το μέγεθος της καταστροφής, με το υπερβολικό σχήμα ότι δηλαδή τόσο μεγάλη ήταν η σφαγή, ώστε ούτε κόκορας δεν ελάλησε την επόμενη μέρα.

Ανήμερα της επετείου, την Κυριακή, έγινε συλλειτουργία και των τριών αρχιερέων στο ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, κι έπειτα τρισάγιο στο Χώρο Θυσίας. Στο Πλακόστρωτο του Πάρκου, κοντά στο Κιόσκι, έγινε η παρουσίαση του εμβατηρίου του ολοκαυτώματος της Νάουσας με τη συμμετοχή των δύο φιλαρμονικών. Στην πραγματικότητα η μουσική του εμβατηρίου γράφτηκε από τη φιλαρμονική της Λαμίας.

Και τέλος έγινε η ετήσια μεγάλη παρέλαση, όπου παρέλασαν και οι φίλοι μου μαζί με τα σχολεία τους.

Ακούστε το εμβατήριο

Τα γεγονότα καλύφθηκαν από την ΕΤ3 και το εκκλησιαστικό κανάλι 4Ε.

Υιοθετήστε ένα Γερμανάκι!

Σε μια μελλοντική εποχή, όχι πολύ μακριά, όταν η Ελλάδα τεθεί επίσημα πλέον υπό Γερμανική διακυβέρνηση, θ’ακούμε αυτήν την ανακοίνωση στις διαφημήσεις στην τηλεόραση:

Υιοθετήστε ένα Γερμανάκι! Το Ελληνικό Παράρτημα της Γερμανικής Κυβέρνησης προτρέπει τον ελληνικό πληθυσμό να μειώσει τις αναπαραγωγές, εκτός από τις ειδικές ομάδες που ορίζονται στην απόφαση Φον Κούνερμαν, και αντ’αυτού κάθε οικογένεια να υιοθετήσει από ένα Γερμανάκι. 10000 Γερμανάκαι περιμε΄νουν για ένα καλό περιβάλλον μιας ελληνικής οικογένειας. Δώστε μια ελπίδα ανάπτυξης στη χώρα σας υιοθετώντας ένα παιδί με αποδεδειγμένα υψηλότερες ικανότητες. Σκεφτείτε το μέλλον, όχι το παρόν. Η Ελλάδα θα προχωρήσει μόνο με γερμανικό αίμα. Υιοθετήστε λοιπόν ένα Γερμανάκι!

Σημείωση για Ρομά και μουσουλμάνους της Θράκης: επειδή παρατηρούμε μη συμμόρφωση με το μέτρο Ράιχενφελντ του 2025 περί μείωσης του αριθμού τέκνων ανά οικογένεια σε δύο το πολύ, έχουμε να ανακοινώσουμε πως εάν η αυξητική σας τάση συνεχιστεί για τα επόμενα τρία χρόνια, επιφυλασσόμαστε να εφαρμόσουμε ισχυρότερα μέτρα.

Ωραια μελλοντική κατάσταση, ε; Μήπως όμως θά’χουν κάποιο δίκιο;