Τόσο δύσκολο είναι να πιστέψει κανείς στην εξέλιξη;

Μία από τις πιο απλές μα επαναστατικές επιστημονικές θεωρίες που έχουν διατυπωθεί ποτέ πιστεύω πως είναι η εξελικτική θεωρία. Δε χρειάζεται ούτε μαθηματικούς τύπους ούτε περίπλοκες αποδείξεις για να την καταλάβει κάποιος. Το βασικότατο που λέει είναι ότι όλοι οι οργανισμοί παρουσιάζουν ποικιλία εν μέρει λόγω μεταλλάξεων, κι ότι η ποικιλομορφία που οφείλεται σε γενετικές αλλαγές κληρονομείται στους απογόνους, κάτι καταφανές, και ανάλογα με τις συνθήκες και τις πιέσεις που δέχεται ένας πληθυσμός οργανισμών, κάποιες ευνοΪκές παραλλαγές για το συγκεκριμένο περιβάλλον “επιλέγονται”, κι έτσι ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΆ ΤΟΥ πληθυσμΟΎ μεταβάλλΟΝται. Αυτή είναι η φυσική επιλογή που αρχικά διατυπώθηκε απ’το Δαρβίνο και φαίνεται οι περισσότεροι νοήμονες άνθρωποι να την καταλαβαίνουν χωρίς πρόβλημα. Υπάρχει μήπως καμία δυσκολία στην κατανόησή της; Το πρόβλημα είναι όταν προεκτείνεις το θέμα και προσπαθείς να δείξεις στον άλλον ότι πολλές τέτοιες βαθμιαίες μικροαλλαγές σ’ένα είδος μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός νέου, ίσως πολύ διαφορετικού απ’το προηγούμενο, και ίσως κάποτε σε μια νέα ομάδα οργανισμών, μέσα σ’ένα τεράστιο χρονικό διάστημα, κι επίσης σύμφωνα με τις επιστημονικές αποδείξεις (γενετικές, λειτουργικές, κ.ά.) όλοι οι σημερινοί ζωντανοί οργανισμοί, παρόλο που διαφέρουν μεταξύ τους τόσο πολύ, προήλθαν από έναν κοινό πρόγονο. Αυτό φαίνεται κάποιες φορές να είναι δύσκολο να το πιστέψει κάποιος.

Είχα λοιπόν χθες διαφωνία με τον καλύτερο φίλο μου γι’αυτό το θέμα. Εγώ, ως γνωστόν, δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία για την εξέλιξη, ενώ αυτός ακόμα δεν έχει καταφέρει να τη δεχτεί πλήρως. Δε διαφωνεί εντελώς με την ύπαρξη αλλαγής στους οργανισμούς, όμως ακόμα δε μπορεί να καταλάβει πώς γίνεται όλη αυτή η πολυπλοκότητα, και δη του ανθρώπου, να προήλθε από φυσική επιλογή ή πώς σύμφωνα με τη θεωρία είναι συγγενής μ’όλους τους υπόλοιπους οργανισμούς του πλανήτη.

Η συζήτηση δε θυμάμαι πώς ξεκίνησε ακριβώς, νομίζω πριν λίγες μέρες όταν του ανέφερα κάποια παράξενα στοιχεία για την προσωπική ζωή του Δαρβίνου. Ο Δαρβίνος και ο Χίτλερ πιστεύω ότι είναι οι δύο περισσότερο ψαγμένοι από μελετητές άνθρωποι της σύγχρονης ιστορίας. Τα στοιχεία λοιπόν αυτά για το Δαρβίνο τον έκαναν να δισπιστήσει για τη θεωρία ακόμα περισσότερο. Στην πραγματικότητα όμως δε θα πρέπει να συνδέουμε πολύ τη δουλειά ενός ανθρώπου με τις υπόλοιπες πτυχές του χαρακτήρα του. Ο
Ντάνιελ Κάρλτον Γκάιντουσεκ,
ο πρώτος νομπελίστας για το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, ανακάλυψε πρώτος τη μεταδοσιμότητα αυτής της τρομακτικής νόσου, ήταν όμως και παιδεραστής. Ο
Νεύτωνας
επίσης δεν ήταν καλός επιστήμονας σύμφωνα με τα σημερινά αλλά και τα τότε πρότυπα. Για παράδειγμα συχνά ιδιοποιούταν εξολοκλήρου τη δουλειά άλλων, χωρίς να κάνει ούτε καν αναφορά σ’αυτούς. Έτσι κι ο Δαρβίνος, ακόμα κι αν ήταν εγκληματίας ή ανώμαλος ας πούμε, που δεν ήταν, αυτό δε θα είχε καμία επίπτωση στη θεωρία του. Ίσως όμως και νά’ταν λάθος δικό μου ότι ανέφερα συχνά το Δαρβίνο σε συνάρτηση μ’αυτή τη θεωρία, λες και ήταν ο μόνος που την υποστήριξε κι απλώς οι υπόλοιποι τον υπάκουσαν τυφλά χωρίς να ψάξουν. Αυτό είναι λάθος και πρόβλημα. Καλύτερα να λέτε για τη θεωρία που πρωτοδιατύπωσε ή εισηγήθηκε ο Δαρβίνος παρά για τη θεωρία του Δαρβίνου ή αυτά που είπε ο Δαρβίνος κ.ά. Έτσι κατέληξε αυτός να νομίζει ότι έχω υποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τη θρησκεία με το Δαρβίνο, ότι θεωρώ το Δαρβίνο και τα βιβλία του ως κάτι ιερό, παρόλο που κάποια μέρη των ιδεών του έχουν σήμερα καταρριφθεί.

Φυσικά σήμερα έχουν γίνει προσθήκες, τροποποιήσεις και μικροαφαιρέσεις από τη βασική δαρβίνια θεωρία, όμως ο κεντρικός κορμός της περί φηυσικής επιλογής παραμένει, και φαίνεται όδι δύσκολα μποεί να διαψευστεί. Κι επίσης σήμερα όλη η επιστημονική κοινότητα δέχεται την εξέλιξη. Ο συγκεκριμένος προσπάθησε να μου δείξει πως η θεωρία είναι αναπόδεικτη επικαλούμενος τις απάτες που έχουν γίνει κατά καιρούς με ψευδή απομεινάρια δήθεν παλιών ανθρώπων ή την ασταθή φύση των επιστημονικών θεωριών. Το πρώτο σαφώς έχει γίνει, αλλά πολύ ΄περισσότερα είναι τα πραγματικά ευρήματα, και για το δεύτερο έχω να πω αυτό που λέει η θεωρία της επιστήμης, ότι κάθε επιστημονική θεωρία αλλάζει δηλαδή με νέα δεδομένα, και μπορεί μάλιστα κάποτε να καταρριφθεί πλήρως. Έτσι λειτουργούσε και λειτουργεί η επιστήμη και προοδεύει. Εδώ όμως έχω να ομολογήσω την άποψή μου ότι η βασική θεωρία της φυσικής επιλογής δε μπορεί να διαψευστεί εύκολα, αφού παντού και πάντοτε επιβιώνει ο πιο προσαρμοσμένος. Μπορούμε να τη θεωρήσουμε σχεδόν αξίωμα.

Στο κάτω κάτω, μου λέει, προτιμά να πιστέψει κάτι σίγουρο και σαφές, όπως η θεωρία της δημιουργίας, ή να μην ασχολείται καθόλου, παρά να βασίζεται σε μια θεωρία με πολλά αν και συνεχείς μεταβολές. Εάν όμως δεν ψάξεις, πώς θα συμπεράνεις ότι μια θεωρία είναι αστήρικτη; Απ’αυτά που ακούς από εδώ κι από εκεί; Και πώς γίνεται να πιστευεις περισσότερο ένα μεσανατολίτικο μύθο κάποιων πρωτόγονων φανατικών πολεμοχαρών βοσκών που πίστευαν ότι ο ουρανός είναι ένα καπάκι (στερέωμα) που χωρίζει ταπάνω νερά από τα κάτω, και απ’το καπάκι αυτό κρέμονται ο ήλιιος, η Σελήνη και τ’αστέρια; Ερωτώ.

Τελευταίο επιχείρημα κατά της εξέλιξης είναι, ας πούμε, ότι δήθεν επικαλούμενος αυτή τη θεωρία μπορεί κανείς να δικαιολογήσει ρατσιστικές συμπεριφορές π.χ. ότι οι Μαύροι είναι κατώτεροι. Ναι όμως και ο χριστιανισμός έχει χρησιμοποιηθεί κατά το συμφέρον του καθενός, κατά κόρον απ’τους Δυτικούς. Με ποια κελεύσματα ήρθαν οι σταυροφόροι και λεηλάτησαν το Βυζάντιο; Με ποια ρήμαξαν οι Ισπανοί κατακτητές τη Νότια Αμερική; Μ’αυτά του χριστιανισμού. Την όποια γενική θεωρία μπορεί να τη χρησιμοποιήσει ο οποιοσδήποτε για να εξυπηρετήσει δικά του συμφέροντα. Εάν αυτό έχει γίνει ποτέ με την εξελικτική θεωρία, δε φταίει ούτε ο Δαρβίνος ούτε οι μεταγενέστεροί του. Εδώ να σημειώσω ότι μερικοί επιστήμονες έχουν αρχίσει να ξανασχολούνται με τις διαφορές μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών ομάδων, που είχαν παραμεληθεί τις δεκαετίες μετά το ναζισμό για την πολιτκή ορθότητα, κι έχουν επιβεβαιώσει κάποιες κοινές αντιλήψεις. Αυτό δεν είναι ρατσισμός, είναι επιστήμη. Ότι ενοχλεί και μάλιστα πολύ δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να μελετάται.

Δε μπορώ να πείσω κανέναν για την ορθότητα της εξέλιξης, γιατί ο άλλος μπορεί να το εκλάβει ως προσηλιτισμό και να δισπειστεί ακόμα περισσότερο. Ελπίζω πως αυτή η συζήτηση λειτούργησε ως έναυσμα για να ψάξει περαιτέρω. Κι όταν ψάξει και καταλάβει, εάν κρατήσει ανοιχτό το μυαλό του θα το δεχτεί. Κι εγώ, όταν ήμουν λίγο μικρότερος, ένα χρόνο πριν την τωρινή ηλικία του, πριν περίπου 3 χρόνια κόντεψα να πιστέψω στο Λιακόπουλο, αλλά διαβάζοντας διάφορες απόψεις γρήγορα βγήκα από εκεί. Η αλλαγή τρόπου σκέψης ωστόσο δεν ήταν κάτι εύκολο, και μέχρι να συμφιλιωθώ με τις νέες ιδέες βρισκόμουν σε μια μετέωρη κατάσταση απελπισίας για λίγες μέρες, σαν σε κατάθλιψη. Και ακόμα ίσως δεν έχω συμφιλιωθεί πλήρως.

Και κλείνω μ’ένα απόσπασμα του Δαρβίνου:

It appears to me (whether rightly or wrongly) that direct arguments against christianity and theism produce hardly any effect on the public; and freedom of thought is best promoted by the gradual illumination of men’s minds which follows from the advance of science.
– Charles Darwin, quoted from Michael Shermer, “The Gradual Illumination of the Mind: Reconsiderations and Recapitulations on the God Question,” Introduction to the paperback edition” of How We Believe: The Search for God in an Age of Science (2000)

Και όπως είπα, παρόλο που συχνά αναφέρω το Δαρβίνο και τη δουλειά του εδώ αφού τον θεωρώ υπόδειγμα, δε θα πρέπει ν’αναφέρουμε και πολύ το Δαρβίνο σε συζητήσεις με μη εξελικτές για την εξέλιξη.

Έκθεση για την ισότητα των δύο φύλων

Μία σχολική έκθεση στην οποία μου ζητήθηκε να γράψω τι θά’πρεπε να γίνει για την επίτευξη της ουσιαστικής ισότητας των δύο φύλων, η οποία υποτίθεται θα δημοσιευόταν στο περιοδικό τους σχολείου. Τα παρακάτω αποτελούν γνήσιές μου απόψεις, με ορισμένες μικροαλλαγές.

Παρόλο που η ισότητα των δύο φύλων έχει κατοχυρωθεί νομικά σε όλα τα δυτικά κράτη, στην πράξη το γυναικείο φύλο βρίσκεται ακόμα σε σχετικά μειονεκτικότερη θέση. Ακόμα και σε φαινομενικά δημοκρατικές και φιλελεύθερες κοινωνίες οι γυναίκες δυστυχώς συχνά αντιμετωπίζουν επιπλέον προβλήματα από ό,τι` οι άντρες.

Η ανισότητα των φύλων ήταν κάτι το δεδομμένο σ’όλες τις κοινωνίες από πάντοτε. Είναι γνωστό για παράδειγμα ότι στην Αρχαία Ελλάδα οι γυναίκες όχι μόνο δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα, αλλά ζούσαν κυριολεκτικά μέσα στο σπίτι χωρίς μεγάλη συμμετοχή σε οποιαδήποτε δραστηριότητα. Αργότερα η θέση της γυναίκας κάπως βελτιώθηκε, αλλά η πραγματική αλλαγή ήρθε στην Ευρώπη μετά το δέκατο έννατο αιώνα, οπότε είχε ξεκινήσει η Βιομηχανική Επανάσταση και όλο και περισσότερες γυναίκες άρχιζαν να εντάσσονται στο εργατικό δυναμικό. Σιγά-σιγά κατοχυρώθηκε, μαζί με τις άλλες εξελίξεις της εποχής, και το δικαίωμα ψήφου, και τελικά σήμερα τα δύο φύλα απέκτησαν, νομικά τουλάχιστον, την πλήρη ισότητα. Τα παραπάνω βέβαια ισχύουν μόνο για τα δυτικά κράτη, αφού ακόμα σε πολλές τριτοκοσμικές ή μουσουλμανικές χώρες η κατάσταση της γυναίκας παραμένει τραγική.

Παρά όμως τη νομική ισότητα, οι γυναίκες ακόμα αντιμετωπίζουν προβλήματα όπως διακρίσεις στην αγορά εργασίας και χαμηλότερους μισθούς, μειωμένη πολιτική και επιχειρηματική αντιπροσώπευση κι άνισο φορτίο οικιακής εργασίας. Ιδιαίτερα για τη χώρα μας τα στοιχεία δεν είναι και τόσο καλά. Παρόλο που οι γυναίκες αντιμετωπίζονται ισότιμα στην εκπαίδευση ή στην ιατρική περίθαλψη, δε γίνεται το ίδιο και στον επιχειρηματικό χώρο ή στην πολιτική. Είμαστε η τελευταία χώρα της Ευρώπης σε αντιπροσώπευση γυναικών στην πολιτική ηγεσία. Αντίθετα οι πρώτες παγκοσμίως χώρες όσον αφορά την ισότητα είναι οι Σκανδιναβικές, χωρίς όμως καμία χώρα ακόμα να έχει λύσει εντελώς το θέμα.

Στον τομέα της εργασίας δεν έχουμε ιδιαίτερες διακρίσεις, ούτε πλέον παρατηρείται σημαντική διαφορά στις αποδοχές των δύο φύλων. Εντούτοις κι εδώ θα συναντήσουμε πολύ περισσότερους άντρες σε υψηλότερες θέσεις. Σοβαρότερες διακρίσεις ωστόσο υπάρχουν στον ιδιοτικό τομέα, όπου οι εργοδότες προτιμούν άγαμες ή άτεκνες γυναίκες για να αποφύγουν τη «σπατάλη» εργάσιμου χρόνου από άδειες που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη και την ανατροφή του παιδιού.

Το τελευταίο και ίσως σημαντικότερο των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες είναι ο άδικος καταμερισμός της οικιακής εργασίας. Οι γυναίκες, πέρα από τη δουλειά τους, επωμίζονται κατά κανόνα το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών του νοικοκυριού και της ανατροφής και της υποστήριξης των παιδιών, με μικρή ή και καθόλου συμμετοχή των συζύγων τους, παρόλο που οι ίδιοι συνήθως θεωρητικά τίθενται υπέρ της ισότητας. Έτσι δεν τις μένει χρόνος για άλλες προσωπικές, πνευματικές ή χαλαρωτικές ασχολίες που φέρνουν ευχαρίστηση μειώνοντας και το άγχος της εργασίας και της καθημερινότητας, κι αυτό με το χρόνο οδηγεί σε προβληματικές σχέσεις και νευρωτικές καταστάσεις. Ευτυχώς η τάση αυτή, η άνιση κατανομή της οικιακής εργασίας δηλαδή, τείνει να αμβλύνεται σε νεοότερες οικογένειες.

Δεν έχω να προτείνω κάποιο συγκεκριμένο μέτρο για την ουσιαστική επίτευξη της ισότητας των δύο φύλων, αφού αν το θέμα λυνόταν με απλά μέτρα θα είχε λυθεί προ πολλού από τη νομοθεσία. Η εκπαίδευση, η συμμετοχή σε συλλογικές ή πολιτικές δραστηριότητες, και πάνω απ’όλα η ίδια η προσπάθεια και θέληση των γυναικών για το καλύτερο θα έλυναν το πρόβλημα, μιας και ζούμε σε δημοκρατική κοινωνία χωρίς καταπίεση. Έτσι και η σχεδόν πλέον υποσυνείδητη νοοτροπία των ανθρώπων για τους ξεχωριστούς ρόλους των δύο φύλων σιγά-σιγά μπορεί να αλλάξει – δηλαδή ήδη έχει αλλάξει σημαντικά από παλαιότερα, παραμένουν ωστόσο κάποια αναχρονιστικά κατάλειπα που δεν έχουν θέση σήμερα. Ίσως πρότεινα ορισμένη ποσόστωση συμμετοχής των γυναικών στο Κοινοβούλιο και σ’άλλα κρατικά όργανα, εντούτοις αυτό δε θα πρέπει να αναιρεί την αξιοκρατία. Το άτομο δηλαδή δε θα πρέπει να επιλέγεται για κάποιο κρατικό σώμα με μόνο κριτήριο το φύλο του, αλλά και με βάση τις ικανότητες και τα προσόντα του.

Εάν το σκεφτούμε σε βάθος, είναι πραγματικά παράλογη η ύπαρξη της ανισότητας μεταξύ των δύο φύλων, και μάλιστα τον εικοστό πρώτο αιώνα στα ανεπτυγμένα κράτη. Μπορεί να υπάρχουν ορισμένες διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα, αυτές ωστόσο δεν εμποδίζουν σε τίποτα τις γυναίκες να προοδεύσουν οπουδήποτε επιθυμούν, κι εκεί να επιτύχουν και να καταξιωθούν.

Στέφανος Τοκατλίδης

Και δεν είναι σωστό να μην αναφέρω τις σελίδες που λειτούργησαν ως εν μέρει πηγές μου, τη
Γενική Γραμματεία Ισότητας των Δύο Φύλων,
όπου θα βρείτε χρήσιμες στατιστικές και πληροφορίες, και ένα
βοήθημα για έκθεση,
το οποίο μου έδωσ εκάποιες ιδέες που δε σκέφτηκα αμέσως και πολλές πηγές από αποκόμματα εφημερίδων και μελέτες.

Έκθεση για τη θανατική ποινή

Μία σχολική έκθεση στην οποία υποτίθεται ως μέλος της Βουλης των Εφήβων εκθέτω τα επιχειρήματά μου κατά της θανατκής ποινής. Τα παρακάτω αποτελούν γνήσιες δικές μου απόψεις.

Ως μέλος της Βουλής των Εφήβων και ως ευαισθητοποιημένος άνθρωπος, θα ήθελα σ’αυτήν την έκθεση να εκφράσω τους λόγους για τους οποίους πιστεύω ότι η θανατική ποινή θα πρέπει να καταργηθεί. Η θανατική ποινή είναι ο θεσμοθετημένος φόνος εγκληματιών από το κράτος, πράγμα που για πολλούς μας αντιβαίνει στην ιδεολογία των σύγχρονων πολιτισμένων κρατών περί ελευθερίας και αξίας της ζωής.

Αυτού του είδους η «τιμωρία» εφαρμοζόταν από τα πανάρχαια χρόνια από όλα σχεδόντα κράτη του κόσμου για διάφορους λόγους. Κυρίως γινόταν για την οριστική εξόντωση εγκληματιών ή άλλων ανθρώπων θεωρούμενων κίνδυνο για την κοινωνία, και η σοβαρότητα ενός παραπτώματος για να θεωρηθει άξιο θανατικής ποινής ποίκιλε ανάλογα με το κράτος και την εποχή. Έχει χρησιμοποιηθεί επίσης για την εξόντωση πολιτικών αντιπάλων και αντικαθεστωτικών σε όλον σχεδόν τον κόσμο. Σήμερα τη συναντούμε ακόμα ως μέσο τιμωρίας σε πολλές χώρες, αλλά κι ως μέσο καταστολής αντικαθεστωτικών σε πιο τυραννικά καθεστώτα. Εδώ όμως θα πω περισσότερο για την ποινική χρήση σε δημοκρατικά καθεστώτα σύγχρονων κρατών. Παρόλο που πολλά δυτικά κράτη έχουν καταργήσει τη θανατική ποινή, συμπεριλαμβανομένης όλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτή ακόμα παραμένει ενεργή σε μερικά άλλα μεγάλα κράτη, όπως στις Ηνομένες Πολιτείες της Αμερικής και στην Κίνα. Στην τελευταία μάλιστα σημειώνεται το 80% των εκτελέσεων παγκοσμίως.

Στις χώρες όπου εφαρμόζεται υποστηρίζεται πως έχει πολλά οφέλη.
Από τα σημαντικότερα οφέλη που προβάλλουν οι υπέρμαχοι της θανατικής ποινής είναι η ισχυρή αποτρεπτική της δύναμη σε νεότερους εγκληματίες και η οριστική λύση του προβλήματος αδίστακτων εγκληματιών χωρίς προοπτικές βελτίωσης της κατάστασής τους. Ένα άλλο όφελος που δεν ομολογείται είναι η μείωση του οικονομικού βάρους προς το κράτος, καθώς με την εκτέλεση του εγκληματία δε θα δαπανώνται πλέον περαιτέρω πόροι για τη στέγαση και σίτισή του στη φυλακή, ούτε βέβαια και για την υποστήριξη ή την πιθανή επανένταξή του. Είναι όμως ηθικά σωστή μία τέτοια ενέργεια;

Πιστεύω πως μια τέτοια ενέργεια δε δικαιολογείται ηθικά, και θ’αναλύσω τους λόγους παρακάτω. Πρώτο και σημαντικότερο, το οποίο μάλλον έρχεται στο μυαλό κάθε συνειδητοποιημένου ανθρώπου, είναι ότι η ίδια η εκτέλεση της ποινής έχει κατ’ουσίαν εκδικητικό χαρακτήρα. Η κοινωνία προσπαθεί να τιμωρήσει τον εγκληματία με το ίδιο το έγκλημά του, εφαρμόζοντας την εβραϊκή αντίληψη «οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος». Κάτι τέτοιο, αν και μπορεί να φαίνεται δίκαιο σε μερικούς και σίγουρα στην οικογένεια του θύματος ενός τέτοιου εγκλήματος, η οποία όμως μπορει να είναι φορτισμένη συναισθηματικά λίγο παραπάνω, κατά τη γνώμη μου δεν έχει θέση σ’ένα πολιτισμένο, ανεπτυγμένο κράτος. Το σύστημα θα πρέπει να βρίσκει άλλους τρόπους τιμωρίας του εγκληματία, αλλά και τρόπους επίτευξης της πιθανής αποκατάστασής του.

Ο άλλος λόγος, εξίσου σημαντικός, έχει να κάνει με τη γενική στάση του συστήματος προς το έγκλημα. Όπως φαίνεται, το κράτος ενδιαφέρεται περισσότερο για γρήγορες και αποτελεσματικές λύσεις του προβλήματος παρά για μια πιο γενική αντιμετώπιση των πηγών του προβλήματος. Μπορεί για παράδειγμα να τιμωρεί σκληρά τους εγκληματίες, ακόμα και με θανατική ποινή, αλλά δε δαπανά σημαντικό ποσό πόρων στην πρόληψη του εγκλήματος, στην υποστήριξη ατόμων ή ομάδων με ιδιαίτερη κλίση στο έγκλημα, ή στην αποκατάσταση και ψυχολογική υποστήριξη ήδη καταδικασμένων εγκληματιών για την τελική επανένταξή τους στην κοινωνία. Αυτά τα μέτρα ίσως κόστιζαν λίγο παραπάνω στο σύστημα, αλλά σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να παραμερίζεται η ζωή ή η ψυχική υγεία του ατόμου για οικονομικούς λόγους.

Θα πρέπει επίσης να τονίσω ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι η θανατική ποινή αποτρέπει εντονότερα το έγκλημα. Οι εγκληματίες θα βρουν πάλι τρόπους ν’ασκήσουν τις παράνομες πράξεις τους, προσπαθώντας να εφαρμόσουν νέους τρόπους με την ελπίδα ότι δε θα συλληφθούν. Εάν , όπως λέγεται, η θανατική ποινή αποτρέπει το έγκλημα, θα περιμέναμε να βλέπαμε χαμηλότερα ποσοστά εγκλήματος στις χώρες που την εφαρμόζουν, αλλά κάτι τέτοιο δε γίνεται. Οι Η.Π.Α. για παράδειγμα, όπου εφαρμόζεται ακόμα και σήμερα θανατική ποινή σε πολλές πολιτείες, είναι η χώρα με τα υψηλότερα ποσοστά εγκλήματος, ενώ οι σκανδιναβικές χώρες με τα παγκοσμίως καλύτερα συστήματα κοινωνικής πολιτικής και ανυπαρξία θανατικής ποινής, έχουν πολύ χαμηλά ποσοστά, και κυρίως από ψυχικά ασθενείς.

Η περίπτωση των αδίστακτων, ψυχικά διαταραγμένων ή εκ πεποιθήσεως εγκληματιών είναι ιδιαίτερα περίπλοκη. Εδώ οι υποστηρικτές θεωρούν ότι η θανατική ποινή θα δώσει την τελική λύση, εξοντώνοντας αυτούς τους ανθρώπους πλήρως. Όμως μια τέτοια αντιμετώπιση δε νομίζω πως συμφωνεί με τη σύγχρονη ηθική. Οι άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να λογίζονται ως επικίνδυνοι ασθενείς, και να αντιμετωπίζονται ανάλογα. Θα πρέπει ειδικά καταρτισμένοι ψυχολόγι και ψυχίατροι να τους παρέχουν την κατάλληλη υποστήριξη ή και φαρμακευτική αγωγή αν χρειάζεται ώστε ίσως να μπορέσουν να φτάσουν σε κάποιο επίπεδο λειτουργικότητας. Μετά απ’αυτό το στάδιο δε θα πρέπει να σταματήσει η παρακολούθησή τους εντελώς, αλλά να συνεχίζονται να παρακολουθούνται έως ότου οι αρμόδιοι να κρίνουν ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος έχει θεραπευτεί πλήρως. Μια τέτοια όμως προσέγγιση είναι πολύ δύσκολη στην πράξη. Η πλειονότητα αυτών των ανθρώπων θ’αρνηθεί τη θεραπεία θεωρώντας την κατάστασή τους φυσιολογική. Εντούτοις θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα, ακόμα και ισχυρά, για την αποφυγή της θανατικής ποινής, ακόμα και γι’αυτές τις περιπτώσεις. Σε τελευταία ανάλυση, ακόμα και οι ψυχικά ασθενείς εγκληματίες είναι και αυτοί άνθρωποι με ψυχικό κόσμο και νοημοσύνη, που ίσως μπορούν να προσφέρουν κάτι θετικό στην κοινωνία ή και στην ανθρωπότητα με το έργο τους σε κάποιον τομέα.

Τέλος παραμένουν και κάποια δυσεπείλυτα ανθρωπιστικά ερωτήματα. Μπορεί το κράτος να αφαιρέσει τη ζωή ενός ανθρώπου και να ορίσει πότε θα πρέπει να γίνει αυτό; Είναι σωστό να εξουσιοδοτείται ένας άλλος άνθρωπος με τη δύναμη να φονεύει κάποιον συνάνθρωπό του ακόμα και για την προάσπιση της κοινωνικής ασφάλειας; Δεν εξαφανίζει πλήρως η θανατική ποινή τη δυνατότητα της μεταμέλειας; Πώς μπορούμε εμείς να ξέρουμε αν ο καταδικασμένος, ακόμα κι αν θεωρείται αμετανόητος, δε θα μετανοήσει στο μέλλον; Ερωτήματα που απαιτούν αρκετή συζήτηση για να λυθούν ή τουλάχιστον για να φτάσουν τα μέλη της συζήτησης σ’έναν συμβιβασμό. Εγώ παρόλα αυτά πιστεύω ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αφαιρεί τη ζωή από κάποιον άλλον, ακόμα και τον πιο αδύστακτο εγκληματία, αλλ’αντίθετα ο άνθρωπος αυτός θα πρέπει να θεωρείται ασθενής και να δέχεται την ανάλογη μεταχείριση, ούτε μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι δε θα μετανοήσει στο μέλλον για τις πράξεις του ώστε ν’αποφασίσουμε το θάνατό του.

Με τις παραπάνω σκέψεις έχω κάνει σαφή στους αναγνώστες την άποψή μου για τη θανατική ποινή. Η θανατική ποινή, ως κατακλίδα, είναι ένας απαρχαιωμένος θεσμός με εκδικητικό χαρακτήρα που θα’πρεπε να είχε καταργηθεί σ’όλα τα ανεπτυγμένα κράτη, και ανταυτής να εφαρμόζονταν αποτελεσματικότερες πολιτικές πρόληψης του εγκλήματος και επανένταξης τω ήδη καταδικασμένων εγκληματιών. Η Βουλή των Εφήβων, της νέας γενιάς κι επομένως του παράγοντα της αλλαγής, θα’θελα να πιστεύω ότι ευαισθητοποιεί κάποιους ανθρώπους σχετικά με ορισμένα σοβαρά ζητήματα που απαιτούν λύση. Ελπίζω πως αυτή η έκθεση θ’αποτελέσει τροφή για σκέψη και έναυσμα ουσιώδους συζήτησης.

Στέφανος Τοκατλίδης

Σεξουαλικότητα, κανιβαλισμός και όνειρα στο Ιστολόγιο

Τακτικοί αναγνώστες, σίγουρα θά’χετε καταλάβει ότι εγώ δεν είμαι από τους συμβατικούς ανθρώπους, αφού δημοσιεύω συχνά και θέματα κάπως πιο εξειδικευμένα ή εκτός της κοινής σφαίρας ενδιαφερόντων. Μη συμβατικός δε σημαίνει υπερβολικά αποκλίνων ή ανώμαλος, αλλ’απλώς με κάπως διαφορετικά ενδιαφέροντα, απόψεις και τρόπο σκέψης. Γι’αυτό ανοίγω και κάποιες κατηγορίες που θα ταίριαζαν στα ενδιαφέροντα και στα αντικείμενα αναζήτησής μου.

Για κατηγορία σεξουαλικότητας δεν είχα σκεφτεί καν εδώ και τόσο καιρό, θεωρώντας μάλιστα την αναφορά στη γενετήσια πράξη και τα περί αυτής, για το ανθρώπινο ειδος περισσότερο, ως κάτι κακό που θα πρέπει ν’αποφύγω να πολυαναφέρω. Δυστυχώς επηρεαζόμαστε από την κοινωνία όπου ζούμε θέλουμε δε θέλουμε, όπως σ’εμένα σ’αυτήν την περίπτωση. Παρόλο που έγινε η δήθεν σεξουαλική απελευθέρωση στα μέσα του 20ου αι., ο κόσμος θεωρεί ακόμα τα περί του σεξ ταμπού και δεν περιμένει να τα διαβάσει ή συζητήσει οπουδήποτε. Το θέμα παραμένει ακόμα κάπως καλυμμένο, τουλάχιστον στο δυτικό κόσμο που είχε το μεσαιωνικό παρελθόν με την ενοχική αντίληψη για το σεξ, η οποία σχηματίστηκε από περίεργες εκκλησιαστικές αντιλήψεις που με τη σειρά τους προέρχονται κυρίως από την ιουδαϊκή θρησκεία. Αντίθετα στην Ιαπωνία για παράδειγμα, που δεν είχε τέτοια προΪστορία (είχε ομως άλλα καλά βλ. σεπούκου, καμικάζι), τα πράγματα εξελίχθηκαν πολύ διαφορετικά. Εκεί ανθούν η πρνογραφία και οι κάθε λογής διαστροφικές συμπεριφορές, για τις οποίες θα πρέπει ν’αναφέρω σε μελλοντικό άρθρο, μια και διαφέρουν από τις δυτικές συνήθειες, είναι όμως παραδόξως το κράτος με τα χαμηλότερα ποσοστά σεξουαλικής βίας. Αυτό θα πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις. Μήπως τα δικά μας υψηλότερα ποσοστά οφείλονται στην εντονότερη καταπίεση των ενστίκτων; Βρίσκω όμως τώρα που γράφω και μια άλλη πιθανή εξήγηση, ότι δηλαδή ορισμένες ακόμα πολιτιστικά πιο πρωτόγονες ομάδες θεωρούν το σεξ ως μέσο κυριαρχίας, και ίσως προσπαθούν να επιβάλουν αυτήν την άποψη σε όσους έρχονται σ’επαφή. Αυτό είναι δική μου παρατήρηση από άτομα που γνωρίζω.

Στην κατηγορία αυτήν λοιπόν θα γράφω κυρίως για την αποκλίνουσα σεξουαλική συμπεριφορά ή αλλιώς διαστροφή, καθώς και για διάφορα νέα που σχετίζονται μ’αυτό ή με πιο “κανονικές” πράξεις, αλλάπου είναι παράξενα και πρωτάκουστα. Επίσης θα γράφω για ιστορικά και πολιτιστικά στοιχεία του σεξ σε διάφορες κοινωνίες ανά τον κόσμο και τους αιώνες. Είναι γνωστό ότι μεγάλο μέρος του πολιτισμού της ανθρωπότητας έχει να κάνει με τη σεξουαλικότητα, ακόμα κι αν την αφορά υποσυνείδητα, βλ. π.χ. το περιεχόμενο των περισσοτέρων τραγουδιών. Και αυτό δεν είναι τόσο παράξενο, μιας κι αυτός είναι ο τρόπος, ακόμα τουλάχιστον, της αναπαραγωγής του ανθρώπινου είδους και η φυσική επιλογή ίσως μας τόνισε την ενασχόληση μ’αυτό η μ’αυτά που το αφορούν για τη σίγουρη διασφάλιση της συνέχισής του. Σήμερα βέβαια το σεξ έχει αποκοπεί κατά πολύ από τον αναπαραγωγικό του σκοπό, και μπορούμε να πούμε ότι τό’χουμε εξελίξει ως είδος σε μία περισσότερο πνευματική δραστηριότητα.

Ο κανιβαλισμός, η πράξη της καταναλώσεως ατόμου του ίδιου είδους, είναι ένα άλλο μυστήριο θέμα. Όντας ένα από τα μεγαλύτερα ταμπού της περισσότερης ανθρωπότητας, κι έχοντας τόση ιστορία και τελετουργικά πίσω του, μου έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον, θεωρητικά φυσικά. Πράγματι δεν έχει η πράξη αυτή, της κατανάλωσης ενός ατόμου από ένα άλλο του ίδιου είδους, με συγγενικό dna δηλαδή και ίδιο αριθμο χρωμοσωμάτων, και κατά πολύ κοινά χαρακτηριστικά στο σώμα και στο μυαλό, ιδίως αν γίνεται μεταξύ ανθρώπων, που κανονικά θά’πρεπε να συνεργάζονταν ή να διαιώνιζαν το είδος, με δικές του εμπειρίες και σκέψεις, και ιδίως αν συνοδεύεται από τελετουργικά, θρησκευτικές πεποιθήσεις, ή σεξουαλική διάθεση, κάποια μυστικιστική χροιά; Δε φτάνει να έχει έως και ιερό μυστηριακό χαρακτήρα; Τουλάχιστον σ’εμένα έτσι μου φαίνεται. Κι εδώ έχω να σημειώσω ότι ο κανιβαλισμός δε συνεπάγεται και πάντα το φόνο, ο καταναλισκόμενος μπορεί να είναι ήδη νεκρός.
Δε χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση για το τι θα βάζω εκεί, η κατηγορία αυτή θα περιέχει οτιδήποτε έχει να κάνει με κανιβαλισμό.

Θα μου πείτε ότι είχα κατηγορία να βάλω τα παραπάνω θέματα, την κατηγορία “ανωμαλία”, υποκατηγορία στα “παράξενα & πρωτότυπα). Εκείνη όμως είναι πιο γενικευμένη. Η ανωμαλία μπορεί να έχει είτε σοβαρή σημασία σημαίνοντας το πραγματικά εγκληματικό, είτε απλά τη σημασία του υπερβολικά παραλόγου ή αλλόκοτου, ή ακόμα και αστεία σημασία του απλά κάπως ασυνήθιστου. Επίσης οι εκεί “ανωμαλίες” έχουν να κάνουν με παράξενα και πρωτότυπα θέματα, όπως δηλώνει άλλωστε η γενική κατηγορία, εδώ αυτό δεν είναι απαραίτητο. Δεν αποκλείεται ωστόσο ένα θέμα να είναι ταξινομημένο και σε μία απ’τις δύο ή και στις δύο καινούργιες και σ’εκείνην την κατηγορία. Έτσι κι αλλιώς αυτό το σύστημα των πολλαπλών ταξινομήσεων το εφαρμόζω συχνά εδώ.

Τρίτη κατηγορία που άνοιξα έχει να κάνει με τα όνειρα, αυτήν τη μαγική πύλη στη σκέψη και στο υποσυνείδητο του ανθρώπου, εκεί που οι εμπειρίες της πραγματικότητας διαπλέκονται με τις υποσυνείδητες σκέψεις και παρορμήσεις κι όλα αυτά εννώνονται κατά τέτοιον τρόπο από τον εγκέφαλο, ώστε ν’αποκτούν συχνά λογική σιερά. Εδώ θα βάζω οτιδήποτε σχετικό με τα όνειρα, το υποσυνείδητο, ίσως και γι’άλλες εναλλακτικές καταστάσεις συνείδησης. Επίσης θα υπάρχουν θέματα για το συνειδητό ονείρεμα, καθώς και για δικές μου εμπειρίες.

Προς το παρόν κάθε σημερινή κατηγορία περιέχει μόνο δύο θέματα, τα οποία όμως αναμένεται ν’αυξηθούν.

Με είπε και νεοναζί που χρειάζεται ψυχοφάρμακα!

Μέσα στην τάξη υπάρχει αντιπαράθεση. Μεγάλη αντιπαράθεση σχετικά με την ανθρώπινη επιτυχία και την πηγή της ανισότητας. Από τη μία ένας μαθητής φανατικός μαρξιστής θεωρεί πως ο άνθρωπος σχηματίζεται από την κοινωνία στην οποία ζει, ο δείκτης νοημοσύνης και το dna είναι εφευρέσεις των καπιταλιστών, το μόνο κακό που μπορεί να έχουμε από το dna είναι συγκεκριμένες παθήσεις, κι επίσης ότι πηγή του κακού στον κόσμο είναι το κεφάλαιο και η πλουτοκρατία, και τα κλασικά του κομουνισμού. Εγώ απ’την άλλη, αν και φυσικά δέχομαι την επιροή της κοινωνίας, πιστεύω πως σημαντικό ρόλο στην ιστορία και στη σημερινή κατάσταση παίζουν οι γονιδιακές προδιαθέσεις των ατόμων και ο δείκτης νοημοσύνης τους πάνω απ’όλα, και αυτά ίσως σχηματίζουν και χαρακτηρίζουν σημαντικό μέρος της βάσης της κοινωνίας. Κι όπως και σ’άλλα χαρακτηριστικά το ανθρώπινο είδος επηρεάστηκε από τη δαρβινική φυσική επιλογή, έτσι και στα νοητικοψυχολογικά χαρακτηριστικά αυτό θα είχε κάποια επίδραση, και γιατί όχι διαφορετική σε διάφορες περιοχές του πλανήτη κι εποχές της ιστορίας. Οι εγγενείς διαφορές λιιπόν αυτές, τις οποίες δέχεται, αν και συνήθως δεν τολμάει να εκφράσει δημοσίως η επιστήμη, μάλλον θα ευθύνονται κατά κάποιον βαθμό για την παγκόσμια ανισότητα. Αυτό δε σημαίνει ότι οι μειονεκτούντες άνθρωποι δεν αξίζουν και πρέπει να εξαφανιστούν, όπως κήρυσσε η κλασική ευγονική και ο Χίτλερ αργότερα, αλλά με τα νέα μέσα που διαθέτουμε σήμερα θά’ταν καλό να επειχηρούταν συστηματικά πρόγραμμα σχεδιασμένης αναπαραγωγής προς βελτίωση του είδους, η νέα ευγονική όπως λέγεται.

Το αποκορύφωμα ήρθε χθες που είχαμε θρησκευτικά, και κάναμε το μάθημα περί βιοηθικής και γενετικής τεχνολογίας. Συζητούσαμε διάφορα, και η θέση της καθηγήτριας ήταν ότι η άμβλωση θα πρέπει να γίνεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, π.χ. σε περίπτωση κινδύνου στη μητέρα. Η περίπτωση παιδιών που θα γεννηθούν με σοβαρό πρόβλημα, έλεγε, είναι πολύπλοκη ηθικά για να την ψάξει. Εκεί λέω εγώ ότι θά’ταν πολύ καλό τα έμβρυα με προβληματικά γονίδια ν’αφαιρούταν συνοπτικά από το ανθρώπινο είδος, για τη μείωση των περιστατικών γενετικών ασθενειών και τη μείωση του βάρους που δημιουργούν στους πάσχοντες, στους συγγενείς τους, αλλά και στο σύστημα υγείας και στο κράτος κατεπέκτασιν. Επίσης γονείς με αναπηρία θα πρέπει να κάνουν παιδιά αποκλειστικά με εξωσωματική γονιμοποίηση, ώστε να διαλέγονται τα υγειή έμβρυα από τα προβληματικά, και τα πρώτα να αφεθούν να μεγαλώσουν. Τέλος λίγες κληρονομικές ασθένειες αποτελούν δυνητικά κίνδυνο και για άλλα άτομα, για παράδειγμα οι κληρονομικές περιπτώσεις Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, οι φορείς της οποίας ασθένειας μπορούν να μεταδώσουν την παθολογική πρωτεΐνη σε άλλους ανθρώπους κατά τις διάφορες ιατρικές διαδικασίες. Αφαιρώντας τα έμβρυα με το προβληματικό γονίδιο για την πρωτεΐνη αυτή, όχι μόνο θα εξαλειφθούν οι κληρονομικές περιπτώσεις αυτής της ασθένειας και λιγότεροι άνθρωποι θα πεθαίνουν απ’αυτήν την τρομακτική πάθηση, αλλά και θα προστατευτούν δυνητικά πολύ περισσότεροι.

Η θρησκευτικός μας μ’αυτά δε συμφωνεί, λέγοντας πως είναι απόψεις παρόμοιες μ’αυτές του Χίτλερ. Μόνο που ο Χίτλερ και η εξουσία του τους μάζευε σε στρατόπεδα συγκέντρωσεις, τους χρησιμοποιούσε σε ιατρικά πειράματα, και τους σκότωνε σε θαλάμους αερίων. Εγώ δεν προτείνω τίποτα τέτοιο, αυτό είναι αντίθετο στην πνευματική εξέλιξη του είδους μας. Εγώ προτείνω μια ειρηνική αλαγή που θα οδηγήσει το είδος μας προς το καλύτερο. Ακόμα πάντως δεν έχω σχηματίσει εντελώς την άποψή μου, αυτό θα το αναπτύξω αργότερα και θα το δημοσιεύσω.

Στη θρησκευτικο επίσης δεν αρέσει η ιδέα να χαθεί η ανθρώπινη ποικιλία. Πιστεύει πως είναι αυτό που μας κάνει ξεχωριστούς, κι ας μην έχουμε όλοι τις ίδιες ικανότητες, και δεν πειράζει αν κάποιος είναι ψηλότερος ή κοντότερος ή εξυπνότερος ή λιγότερο έξυπνος. Με την υπόθεση μου όμως δε χάνεται η ποικιλία, αν και μπορεί να μειωθεί κάπως, ως παραπροΪόν όμως της δράσης που αποσκοπεί στη βελτίωσή μας, κι επίσης δεν ανέφερα καν για κάποια συγκεκριμένη φυλή, γιατί η επιλογή δε θα γίνεται καθόλου με βάση αυτο το κριτήριο, μπορεί όμως κάποτε υπό ορισμένες εξαιρέσεις, άρα η ποικιλία δεν κινδυνεύει.
Όσο για τις λιγότερες οι περισσότερες ικανότητες του καθενός, δεν αντιλέγω στο ότι οι άνθρωποι δεν πρέπει να διαφέρουν σ’αυτό, άλλωστε πώς θα μπορούσαν να εξειδικευτούν αν π.χ. κάποιος δεν ήταν καλύτερος στα μαθηματικά για να γίνει μαθηματικός, κάποιος στα θεωρητικά για να γίνει ψυχολόγος κλπ, όμως δεν πιστεύω ότι γενικά χαμηλές ικανότητες σε κάποιον θα του πρόσφεραν κάποιο πλεονέκτημα να προχωρήσει κι ούτε θα ωφελούσαν την κοινωνία.
Φυσικά ο μαρξιστής διαφώνησε σφοδρά μ’εμένα σ’αυτό το μέρος, λέγοντας πως είμαι χειρότερος κι απ’το Χίτλερ.

Τελευταία ένσταση της θρησκευτικού είναι η χρήση αυτής της τεχνολογίας για τη δημιουργία συγκεκριμένων ανθρώπων-στρατιωτών με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και συγκεκριμένες (επιθυμητές) αντιδράσεις σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Αυτό απαντά σε διάφορα δυστοπικά βιβλία όπως το “Όμορφος Νέος Κόσμος” του Άλντους Χάξλεϊ, που πρόκειται να διαβάσω, και δε θ’ααποκλειόταν δυστυχώς στην πραγματικότητα μιας και η ομάδα που θα κατείχε τέτοια τεχνολογία θα γίνονταν παντοδύναμη. Θεωρητικά ωστόσο, για να γίνει κάτι τέτοιο, προϋποτίθεται οι κυβερνώντες και οι αρμόδιοι επιστήμονες να έχουν πλήρως αγαθή συνείδηση και το κράτος να είναι πλήρως δημοκρατικό, ακόμα περισσότερο από τα σημερινά για πολλές δεκαετίες, ώστε να μην υπάρχει ο κίνδυνος κάποιος ή κάποιοι ν’αποκτήσουν έτσι την εξουσία και να φέρουν τον κόσμο στη χειρότερη κατάσταση, που ίσως δε θά’χει επιστροφή.

Το υπόλοιπο σκέλος της αντιπαράθεσης έγινε στην ώρα της κοινωνιολογίας, λίγεςώρες αργότερα. Εκεί συζητούσαμε για την αναμενόμενη έλευση του σώματος των 160 Γερμανών εφόρων στην Ελλάδα, κι επεκταθήκαμε γενικά στο πρόβλημα της χώρας. Κι εγώ κάπου έκανα την υπόθεση ότι ίσως μέρος της αιτίας των προβλημάτων μας προέρχεται από χαμηλό εθνικό μέσο όρο νοημοσύνης. Εκεί έγινε ο χαμός. “Μην τον ακούτε αυτόν, είναι νεοναζί και θέλει ψυχοφάρμακα. Προηγουμένως είπε πως πρέπει να σκοτώνουμε τους ανάπηρους, και υποστηρίζει τον κανιβαλισμό.”, λέει αυτός. Βέβαια ουδέποτε εγώ ηυποστήριξα το σκότωμα κανενός, τουλάχιστον στη συνειδητή φάση της ζωής του, κι όσο για τον κανιβαλισμό, αυτό είναι ένα άλλο πολύπλοκο θέμα που θ’αναλύσω αλλού.

Όμως σκεφτείτε…
Από το 1830 έως σήμερα, αν κι έχουμε αναπτυχθεί σημαντικά, δεν καταφέραμε να φτάσουμε τις βορειοευρωπαϊκές χώρες.
Παρομοίως και οι άλλες βαλκανικές χώρες που βρίσκονταν υπό οθομανικό ζυγό, και παλαιότερα υπό βυζαντινό. Εδώ μπορεί κάποιοι αναγνώστες να παραξενευτούν πώς γίνεται να θεωρώ τη Βυζαντινή αυτοκρατορία ως ζυγό για εκείνες τις χώρες, αλλά, αν σκεφτούν βαθύτερα, θα καταλάβουν ότι ούτε πραγματικά δική μας ήταν.
Εμείς σε σχέση με τις υπόλοιπες βαλκανικές χώρες είμαστε οι πιο ανεπτυγμένοι.
Παρόλα αυτά έχουμε προβληματική οικονομία, αδυναμία ίδρυσης καλής βιομηχανίας, έντονο κρατικό παρεμβατισμό, αδιαφάνεια και συχνά πελατειακές σχέσεις πολιτών με πολιτικούς για πολλά χρόνια τώρα, όπως είδαμε από την ιστορία, και, το πιο θλιβερό που έμαθα πρόσφατα από την κοινωνιολογία, είμαστε το κράτος με το ανεπαρκέστερο εκπαιδευτικό σύστημα της Ευρώπης και τη χαμηλότερη μαθητική επίδωση σε σύγκριση μ’άλλα ευρωπαϊκά κράτη, αλλά με τις υψηλότερες οικογενειακές δαπάνες για την παραπαιδεία, και, προ κρίσης, είχαμε κατώτατο μισθό τα 500 κάτι ευρώ, το 50% του κατώτατου μισθού άλλων ευρωπαΪκών χωρών.
Επίσης σκεφτείτε την εθνική μας σύνθεση. Σε σχέση μ’άλλες βαλκανικές χώρες, έχουμε αποκτήσει μεγάλη εθνική ομοιογένεια από την Ανταλλαγή Πληθυσμών, αλλά κι απ’την ήδη μεγάλη συγκέντρωση ελληνικού πληθυσμού στα όρια του κράτους πριν την ανεξαρτητοποίηση. Τα τελευταία χρόνια αποκτήσαμε πολλούς μετανάστες, οι οποίοι όμως ακόμα δεν αναμειγνύονται στα θέματα της χώρας για να τους αναφέρω. Οι άλλες βαλκανικές χώρες όμως έχουν περισσότερο ετερογενή πληθυσμό με πολλούς μουσουλμάνους και Τσιγκάνους και λοιπες μειονότητες που ίσως επηρεάζουν το μέσο όρο νοημοσύνης και καθυστερούν την ανάπτυξη διεκδικώντας η καθεμιά δικαιώματα.
Θα παρατηρήσετε επίσης ότι μια γενική τάση καθυστέρησης χαρακτηρίζει όλη τη Νότια Ευρώπη – Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία. Όσο όμως ανεβαίνουμε προς τα πάνω, τα κράτη γίνονται πιο ανεπτυγμένα και οι πολίτες αποκτούν ολοένα περισσότερο το αίσθημα της κοινωνικής συνείδησης. Η Γαλλία είναι κάπως στη Μέση, η Γερμανία, η Ολλανδία, αλλά και η Βρετανία βρίσκονται σε κατά πολύ ανώτερη κατάσταση, ενώ στην κορυφή πρέπει να βάλουμε τις σχεδόν τέλειες σκανδιναβικές χώρες.

Έχουν άραγε αυτά σχέση με τον εθνικό δείκτη νοημοσύνης; Κι εγώ συνεχίζω να ψάχνω, ακόμα δεν έχω συγκεντρώσει επαρκή στοιχεία.

Στην κοινωνιολογία λοιπόν έλεγα ότι καλά θα κάνουν οι Γερμανοί έφοροι που θά’ρθουν, αφού εμείς δεν είμαστε ικανοί να λύσουμε τα προβλήματά μας. Ίσως μπορέσουμε να υιοθετήσουμε κάτι καλό απ’αυτούς. Κι όσον αφορά τη φοροδιαφυγή είναι μεγάλο λάθος να λέμε ότι μόνο κάποιοι μεγαλοεπιχειρηματίες φοροδιαφεύγουν, διότι όλοι οι τουλάχιστον πολλοί, ακόμα και μικροκαταστηματάρχες, προσπαθούν να κλέψουν το κράτος μην κόβοντας αποδείξεις. Και η δράση τους δεν είναι τόσο αμελητέα όσο φαίνεται, γιατί αν βάλουμε τα κρυμμένα ποσά των λίγων μεγαλοεπιχειρηματιών από τη μια και των πολλών μικροκαταστηματαρχών από την άλλη, σίγουρα οι δεύτεροι θα τους πλησιάσουν πάνω από τη μέση. Εγώ πάντως ζητάω απόδειξη από παντού, ακόμα και από καταστήματα στο χωριό μου, και δε με νοιάζει αν χαρακτηριστώ αρνητικά, θέλω να κάνω το σωστό και το νόμιμω. Ίσως μερικοί άνθρωποι Δεν καταλαβαίνουν ότι με τους φόρους τους θα γίνουν νέοι καλοί δρόμοι ή θα έχουν δωρεάν εξετάσεις στα νοσοκομεία. Εδώ μπορεί κάποιος να μου πει “Τα είδες εσύ ποτέ αυτά να γίνονται, ή μήπως νομίζεις ότι οι πολιτικοί δεν τρώνε τίποτα;”, και θά’χει απόλυτο δίκιο. Εδώ έχω να παραδεχτώ το πρόβλημα, και να προσπαθήσω να ψάξω την πηγή του, η οποία έχει σίγουρα να κάνει με τη νοοτρποία μας που μπορεί να έχει βάση εν μέρει σε κάποια γονιδιακά χαρακτηριστικά και ίσως και στο δείκτη νοημοσύνης. Πράγματι η διαφθορά και ο χαμηλός δείκτης δημοκρατικότητας ενός κράτους
έχουν συσχετιστει
με χαμηλό εθνικό δείκτη νοημοσύνης στις επιστημονικές μελέτες. Ίσως τελικά δε μπορούμε να καταλάβουμε ότι δίνοντας φόρο στο κράτος διασφαλίζουμε και το δικό μας συμφέρον, κι από τη μεριά των κυβερνώντων ότι διαχειριζόμενοι σωστά τα δημόσια έσοδα και μη ενδιαφερόμενοι μόνο για το προσωπικό μας συμφέρον θα μπορέσουμε να οδηγήσουμε το κράτος και την κοινωνία σε μεγαλύτερη ανάπτυξη και απόκτηση μεγαλύτερης δύναμης.

Έτσι λοιπόν έγινε το θέμα κι ο μαρξιστής με χαρακτήρησε έτσι. Θα πρέπει όμως εδώ να πω και λίγα λόγια γι’αυτόν. Ο μαθητής αυτός έχει με τη συμπεριφορά του καταλήξει αντιπαθής σε πολλούς καθηγητές, αλλά και σε μερικούς μαθητές. Συχνά έρχεται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με καθηγητές, και η άποψή του δεν κάμπτεται σχεδόν ποτέ. Πάντα βρίσκει ευκαιρία να μας πει για την πλουτοκρατία και τα κακά που έφερε, και σ’όλες τις εκθέσεις του καταφέρνει κάπως να φτάσει να συζητά για πλουτοκρατία και καπιταλισμό. Πιστεύει πως είναι φιλόσοφος, υποστηρίζει την ανυπαρξία του Θεού κι ασπάζεται τον ηθικό μηδενισμό όπως μας λέει, ότι δηλαδή οι ηθικές πράξεις εξαρτώνται πλήρως από μας και υπόκεινται στην προαίρεσή μας. Χρησιμοποιεί λεξιλόγιο πομπώδες κι εκλεπτυσμένο. Για παράδειγμα μια φορά λέει στην κοινωνιολογία: “Κυρία, είστε δοκισίσοφος.”, μια λέξη που έχω ν’ακούσω από την πρώτη γυμνασίου νομίζω, όταν κάναμε στ’αρχαία τα παράγωγα του “σοφός” ή του “δοκέω”, ούτε εγώ θυμάμαι καλά. Παρόλα αυτά του αναγνωρίζω πολύ μυαλό, αν και θα γινόταν επικίνδυνος αν έμπαινε σε θέση εξουσίας. Άλλος πάντως τα χρειάζεται τα ψυχοφάρμακα, και συγκεκριμενα για μονομανία.

Ενημέρωση 4/3/2012:
βρήκα τελικά στοιχεία
για τον ελληνικό μέσο όρο νοημοσύνης. Τελικά βρισκόμαστε κανονικά στον αναμενόμενο ευρωπαϊκό μέσο όρο, κάπου γύρω στο 100 (εγώ νόμιζα περίπου στο 95), κάποιες όμως χώρες μας ξεπερνούν.

Το συνάχι δεν επηρεάζει μόνο τη μύτη

Αυτές τις μέρες είμαι κρυωμένος και μπουκωμένος με βαρύ συνάχι και αίσθηση βάρους στο κεφάλι, κι επομένως δεν είναι και η καλύτερη κατάσταση. Λες και υπάρχει μια συνωμοσία, όποτε έχω λίγες κενές μέρες, να παθαίνω κάτι. Το λέω γιατί μού’χει τύχει κι άλλες φορές να αρρωσταίνω σε αργίες. Πιθανόν θα κόλλησα απ’τα παιδάκια του θείου μου, που ήρθαν το σαββατοκύριακό. Είμαι άρρωστος εδώ και τέσσερις μέρες. Την Πέμπτη άρχισα να έχω ενόχληση στο λαιμό, την παρασκευή αρχικά το πρωί ήμουν καλά μόνο με πονόλαιμο, αλλ’αργότερα ζαλιζόμουν και κοιμήθηκα νωρίς (ίσως είχα λίγο πυρετό), χθες είχα έντονο συνάχι με πολύ βήχα και πόνο όταν έβηχα, και σήμερα ο βήχας και ο πόνος μειώθηκαν λίγο, αλλά το συνάχι παραμένει, με λίγο φτέρνισμα. Ακόμα οι μύξες δεν έχουν στερεοποιηθεί.

Όμως το συνάχι δεν επηρεάζει μόνο το αναπνευστικό μου σύστημα. Πέρα από τ’ότι είναι υπερβολικά ενοχλητικό αναγκάζοντάς με να φυσάω συνέχεια τη μύτη μου και να χρησιμοποιώ αντισυμφορητικά χωρίς μεγάλο αποτέλεσμα, έχει επιπτώσεις και στον υπόλοιπο οργανισμό. Δεν εννοώ πυρετό και παρόμοια συστημικά συμπτώματα μόλυνσης που στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχω. Ενοώ συμπτώματα λόγω μάλλον μειωμένης παροχής οξυγώνου στον εγκέφαλο.

Έχω παρατηρήσει τις μέρες που είμαι στο μέγιστο της ρινικής συμφόρησης του κρυολογήματος και όλα τα ιγμόριά και τ’αφτιά μου είναι μπουκωμένα βαραίνοντας το κεφάλι μου, ότι ο εγκέφαλος δε λειτουργεί στο μέγιστο. Για παράδειγμα γίνονμαι πιο αδρανής και απαθής, αποφεύγω να κάνω σύνθετα πράγματα κι ούτε μπορώ να υπερφορτώνομαι με δουλειές, η συγκέντρωσή μου πέφτει (μπορεί π.χ. να διαβάζω κάτι στο Διαδίκτυο και να μεταπηδήσω εύκολα σε κάτι άλλο ή να διαβάζω τα μαθήματά μου με μεγαλύτερη προσπάθεια), μπορώ να μείνω σε μία θέση για πολύ ώρα, δε σκέφτομαι ούτε αναλύω ούτε συνθέτω τόσο πολύ, μπορεί να ξεχνάω μικροπράγματα, αμελώ ή αναβάλλω διάφορα πράγματα, περπατάω αργά, νιώθω ελαφριά τα βήματα μερικές φορές, κ.ά. Επηρεάζεται όμως και το υπόλοιπο σώμα, κι έτσι έχω ζάλη και πονοκέφαλο, κυρίως όταν σηκώνομαι, και κρύα άκρα. Όταν μειώνεται το μπούκωμα τα συμπτώματα αυτά ελαττώνονται αμέσως. Για παράδειγμα σήμερα το μεσημέρι που κατάφερα ν’ανοίξω εντελώς τη μύτη για λίγα λεπτά, η διάθεσή μου είχε ανεβεί και σκόπευα να βάλω πολλά άρθρα εδώ, αλλά τελικά δε μπόρεσα.

Πιστεύω ότι το πρόβλημα οφείλεται στη μειωμένη οξυγόνωση του σώματος και περισσότερο του εγκεφάλου, ο οποίος δεν ανέχεται ούτε λίγο πτώσεις στην παροχή οξυγόνου. Μπορεί ν’αναπνέω από το στόμα ή και απ’το στόμα ακι απ’τη μύτη, αλλά νιώθω πως πάλι ο αέρας δε φτάνει. Ίσως ακόμα ένας λόγος είναι η έντονη εστίασή μου στα πιο ενοχλητικά συμπτώματα, αν και νομίζω όχι τόσο σημαντικός.

Απ’ό,τι έχω ψάξει όμως το συνάχι δεν προξενεί σημαντικά προβλήματα στην οξυγόνωση. Το σοβαρότερο πρόβλημα που μπορεί να προκαλέσει είναι η μειωμένη οξυγόνωση κατά τον ύπνο, και πάλι περισσότερο στα παιδιά. Εγώ στον ύπνο έχω ιδιαίτερο πρόβλημα, γιατί δε θα κοιμηθώ καλά αν πρώτα δεν ανοίξω κάπως τη μύτη μου. Συνήθως το καταφέρνω με φύσημα και μπόλικο αντισυμφορητικό, αλλά μερικές φορές μπορεί να ταλαιπωρούμαι για πολύ ώρα.

Συνήθως ένα κρύωμά μου διαρκεί μια βδομάδα. Από το απόγευμα της πρώτης μέρας αρχίζω να έχω λίγη ενόχληση στο λαιμό, που γίνεται ενοχλητικός πόνος κι αίσθηση ξυσίματος την επόμενη ήδη μέσα στο βράδυ. Συνήθως από το μεσημέρι της επόμενης ή της μεθεπόμενης αρχίζει το συνάχι με υγρές μύξες, που κρατάει συνήθως 2-3 μέρες. Το διάστημα αυτό επίσης βήχω με πόνο στο στήθος και στο σαγώνι. Τελικά οι μύξες αρχίζουν να στεγνώνουν και ο βήχας λίγο αυξάνεται, και τις τελευταίες μέρες το συνάχι και ο βήχας υποχωρούν. Κατάλειπα μπορεί να παραμείνουν και για λίγο μετά. Αυτή είναι μια τυπική περίπτωση, άλλες φορές μπορεί να κρατήσει πολύ λίγότερο, π.χ. πέρσι που ξανακρύωσα είχα έντονα συμπτώματα μόνο για τρεις μέρες, ενώ άλλες φορές μπορεί νά’χω και για 10 μέρες. Η συγκεκριμένη φορά μου φαίνεται πος θα κρατήσει λίγο παραπάνω από το σύνηθες.

Πρέπει εδώ να κάνω μια σημαντική αποσαφήνηση: άλλη ίωση είναι η γρήπη κι άλλη το κρύωμα. Στη γρήπη τα συμπτώματα περιλαμβάνουν ολόκληρο τον οργανισμό και συνήθως έχουμε πυηρετό, γαστρεντερικά προβλήματα, πόνους στις αρθρώσεις, κι άλλα τέτοια συμπτώματα που μας κρατούν στο κρεβάτι. Το κρύωμα αντίθετα επηρεάζει σχεδόν πάντοτε μόνο το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα και δε χρειάζεται σημαντική φαρμακευτική υποστήρηξη. Η πρόληψη είναι γνωστή: να προσπαθούμε ν’αποφεύγουμε να επισκεπτόμαστε κάποιον άρρωστο ή να είμαστε σε κλειστούς χώρους χωρίς αερισμό, να βήχουμε με το χέρι μπροστά, να πετάμε τα χαρτομάντιλά μας, να πλένουμε τα χέρια μας πριν φάμε ή πιάσουμε μέρος του σώματός μας κ.ά. Η
βιταμίνη c
δεν έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνει τα κρυολογήματα, αλλά έχει βρεθεί ότι ενισχύει την άμυνα του οργανισμού μειώνοντας τη διάρκεια της ίωσης.

Να, τώρα που έγραφα το άρθρο, έγραψα ότι ζαλίζομαι όταν σηκώνομαι δυο φορές.

Ενημέρωση 27/2/2012
Για όσους αγχώνονται μήπως έχω καμία άλλη πάθηση, σήμερα είμαι πολύ καλύτερα, και αναπνευστικά και νοητικά.

Η κωδωνωτή καμπύλη: η νοημοσύνη σε διάφορες κοινωνικές ομάδες και ο μύθος της ισότητας

Το βιβλίο δεν τό’χω διαβάσει ακόμα, αλλά έχω βρει μια πολύ καλή περίληψη και κριτική
εδώ.
Δε συμμερίζομαι τις γενικότερες απόψεις της σελίδας. Η σελίδα αυτή είναι ακροδεξιά και άκρως εθνικιστική, γι’αυτό δίνω και το σύνδεσμο της
αγγλικής wikipedia
για το βιβλίο αυτό, όπου αναφέρονται όλες οι κριτικές του, θετικές κι αρνητικές.

οι επιστήμονες-συγγραφείς του μας παρουσιάζουν τ’αποτελέσματά τους σχετικά με διάφορες συσχετίσεις που βρήκαν όσον αφορά το δείκτη νοημοσύνης με διάφορες μεταβλητές όπως κοινωνική θέση, επιτυχία, βαθμός εκπαίδευσης, κοινωνικά προβλήματα κ.ά. Το επίμαχο σημείο του βιβλίου έγκειται στην παρατήρηση μιας σχετικά σταθερής διαφοροποίησης μεταξύ της νοημοσύνης διάφορων φυλετικών ομάδων.
Το βιβλίο αυτό δεν είναι το μόνο στο είδος του, έχουν εκδοθεί κι άλλα παρόμοια συγγράμματα, όπως ωστόσο και αντίθετες απόψεις από την άμυνα, όπ-ως π.χ. ότι οι διαφορές στο δείκτη νοημοσύνης που παρατηρούνται οφείλονται στο κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον της εκάστοτε ομάδας, αν και οι επιστήμονες της πρώτης ομάδας προσπαθούν να κάνουν τα τεστ τους όσο το δυνατόν πιο ουδέτερα, και το πρόβλημα αυτό επίσης δε θεωρείται σημαντικό σε ανθρώπους ήδη ενταγμένους στον πολιτισμό των Η.Π.Α., εκεί που έγινε η έρευνα.

Η περίληψη και η κριτική

11. Αυγούστου 2005 || 13.26

«The Bell Curve» των Richard Herrnstein και Charles Murray
του Νίκου Δούκα

Εισαγωγή
Το βιβλίο «The Bell Curve» (Η κωδωνωτή καμπύλη) εκδόθηκε το 1994 από τους Ρίτσαρντ Χερνστάιν και Τσαρλς Μιούρεϊ και εξερευνεί τον ρόλο της νοημοσύνης στην κατανόηση των κοινωνικών προβλημάτων στις ΗΠΑ. Ο τίτλος προέρχεται από την καμπύλη σε σχήμα κώδωνα (καμπάνας) των αποτελεσμάτων νοημοσύνης (IQ), η οποία στην στατιστική λέγεται «κανονική κατανομή» ή «κατανομή Γκάους».

Το βιβλίο είναι σχετικώς ογκώδες για ένα βιβλίο της δημοτικότητάς του και αποτελείται από 845 σελίδες στην πρώτη έκδοση και 879 στην πρώτη επανέκδοση. Μεγάλο μέρος του υλικού του είναι τεχνικό και ακαδημαϊκό, αλλά οι στατιστικές αναλύσεις του βιβλίου είναι γραμμένες ώστε να απευθύνονται στο ευρύτερο κοινό. Περιέχει αναλυτικές σημειώσεις, γράφους και πίνακες.

Τα στοιχεία του βιβλίου προέρχονται από την ανάλυση των δεδομένων που συγκεντρώθηκαν στην Εθνική Γεωγραφική Μελέτη της Νεολαίας (NLSY), μία μελέτη χιλιάδων Αμερικανών που άρχισε την δεκαετία του 1980, στην οποία όλοι οι συμμετέχοντες έδωσαν την Εξέταση Ικανοτήτων των Ενόπλων Δυνάμεων (AFQT), μία μέτρηση της νοημοσύνης αντίστοιχη με τις εξετάσεις IQ.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 ενότητες. Η πρώτη ενότητα δείχνει ότι ο κοινωνικός διαχωρισμός με κριτήριο την νοημοσύνη αυξάνεται ραγδαία από την αρχή του 20ου αιώνα. Η δεύτερη ενότητα παρουσιάζει για πρώτη φορά έρευνες που δείχνουν ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της νοημοσύνης και διάφορων τύπων κοινωνικών προβλημάτων. Η τρίτη, και πλέον επίμαχη, ενότητα εξετάζει την σημασία της νοημοσύνης στην διαμόρφωση κοινωνικών και οικονομικών διαφορών μεταξύ των φυλετικών ομάδων στις ΗΠΑ. Η τέταρτη ενότητα ασχολείται με τις επιπτώσεις των ευρημάτων του βιβλίου στην κοινωνική πολιτική στις ΗΠΑ.

1η ενότητα: Η ανάδειξη μίας νοητικής ελίτ
Οι συγγραφείς παρατηρούν ότι η συσχέτιση των εκπαιδευτικών ευκαιριών με την νοημοσύνη (όπως εξάγεται από τον δείκτη IQ) δεν υπήρχε στις ΗΠΑ μέχρι την δεκαετία του 1950.

Μέχρι εκείνη την εποχή μόνο το 55% των αποφοίτων λυκείου στο ανώτερο 25% του δείκτη νοημοσύνης συνέχιζε τις σπουδές του στο πανεπιστήμιο. Από το 1950 στο 1960, το ποσοστό ανήρθε στο 72% και το 1980 άνω το 80% των αποφοίτων λυκείου στην ίδια πληθυσμιακή ομάδα σπούδαζε στο πανεπιστήμιο.

Επιπλέον ο διαχωρισμός με βάση την νοημοσύνη συνεχίζεται καθώς οι φοιτητές προχωρούν στο πανεπιστήμιο. Το 1980 περισσότερο από το 20% του πληθυσμού στο χαμηλότερο 20% του δείκτη νοημοσύνης ξεκίνησε σπουδές στο πανεπιστήμιο. Όμως λιγότερο από 2% στην ίδια πληθυσμιακή ομάδα ολοκλήρωσε επιτυχώς τις σπουδές του.

Διαχωρισμός υπάρχει και ανάμεσα στα πανεπιστήμια, με τα καλύτερα πανεπιστήμια να επιλέγουν όλο και περισσότερους από τους νοητικώς ανώτερους φοιτητές. Το 1928 τα καλύτερα πανεπιστήμια στις ΗΠΑ, τα λεγόμενα Ivy League (Σύνδεσμος του Κισσού) και Seven Sisters (Επτά Αδερφές), συγκέντρωναν φοιτητές που κατά μ.ο. ήταν στο 88% του εθνικού δείκτη νοημοσύνης. Το 1964 οι φοιτητές τους ήταν ήδη στο 99% του εθνικού δείκτη νοημοσύνης.

Διαχωρισμός νοημοσύνης υπάρχει όλο και περισσότερο και στα επαγγέλματα. Το 1900 τα επαγγέλματα υψηλού δείκτη νοημοσύνης (λογιστές, αρχιτέκτονες, χημικοί, επιστήμονες πληροφορικής, ιατροί, μηχανικοί, δικηγόροι, μαθηματικοί, κοινωνιολόγοι) απασχολούσαν το 5% του πληθυσμού από το ανώτερο 10% του δείκτη νοημοσύνης. Το 1990 απασχολούσαν το 25% από την ίδια ομάδα. Το 1900 το 60% των διευθύνοντων συμβούλων (CEO) ήταν χωρίς πανεπιστημιακό πτυχίο. Το 1976 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν λιγότερο από 5%.

Αλλά και η επιτυχία στον επαγγελματικό χώρο εξαρτάται κυρίως από την νοημοσύνη. Η συσχέτιση (correlation) της επαγγελματικής απόδοσης με διάφορα κριτήρια είναι 0,53 με τον δείκτη νοημοσύνης, 0,37 με το βιογραφικό, 0,26 με τις συστάσεις, 0,22 με τις σπουδές, 0,14 με τις συνεντεύξεις, 0,11 με τους βαθμούς πτυχίου κ.ο.κ.

Σε μεγάλο βαθμό οι τρέχουσες κοινωνικές ανισότητες, ισχυρίζονται οι συγγραφείς, αντικατοπτρίζουν την επιτυχία μίας αριστοκρατίας με κριτήριο την νοημοσύνη. Η ιδέα της αριστοκρατίας δεν είναι από μόνη της κάτι το προσβλητικό. Αν ωστόσο η κληρονομικότητα της νοημοσύνης είναι υψηλή και υπάρχει μία ισχυρή τάση των όμοιων σε νοημοσύνη να παντρεύονται μεταξύ τους, τότε η ανακατανομή της νοημοσύνης από γενιά σε γενιά θα είναι λιγότερη. Υπό αυτές τις συνθήκες, η αριστοκρατία αρχίζει και γίνεται κληρονομική, ένα φαινόμενο που ενισχύεται έντονα καθώς η νοητική ελίτ απομονώνεται από την υπόλοιπη κοινωνία ζώντας σε ξεχωριστές γειτονιές, στέλνοντας τα παιδιά της σε ιδιωτικά σχολεία και αναπτύσσοντας κοινωνικούς θεσμούς που διασφαλίζουν τα δικά της συμφέροντα.

2η ενότητα: Κοινωνική συμπεριφορά
Τα στοιχεία σε αυτή την ενότητα είναι πιο περίπλοκα και τα συμπεράσματα λιγότερο ξεκάθαρα. Σε σχέση με τα κοινωνικά προβλήματα που εξετάζονται (π.χ. φτώχεια, έλλειψη μόρφωσης, ανεργία, αεργία, διαζύγιο, εξώγαμα παιδιά, εξάρτηση από επιδόματα πρόνοιας, εγκληματικότητα), ο δείκτης νοημοσύνης εξηγεί από μόνος του λιγότερο από το 20% και πολλές φορές λιγότερο από το 5% των διαφορών. Ωστόσο ο υψηλός δείκτης νοημοσύνης είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες προστασίας από τα κοινωνικά προβλήματα, όπως φαίνεται από τα στοιχεία που παραθέτουν οι συγγραφείς.

Για παράδειγμα, υπάρχει μεγαλύτερη συσχέτιση της πιθανότητας φτώχειας με την νοημοσύνη απʼ ότι με την κοινωνικο-οικονομική κατάσταση των γονέων. Η πιθανότητα να είναι κάποιος κάτω από το όριο της φτώχειας είναι 2% για τον πληθυσμό στο ανώτερο 10% του δείκτη νοημοσύνης, 6% για το μέσο όρο του δείκτη νοημοσύνης και 26% για τον πληθυσμό στο κατώτερο 10% του δείκτη νοημοσύνης. Σε σχέση με την κοινωνικο-οικονομική κατάσταση των γονέων οι αντίστοιχες πιθανότητες ήταν 4%, 6% και 11%.

Αντιθέτως υπάρχει μεγαλύτερη συσχέτιση της πιθανότητας φτώχειας με την οικογενειακή κατάσταση των γονέων απʼ ότι με την νοημοσύνη. Οι χωρισμένες, διαζευγμένες ή ανύπαντρες μητέρες με χαμηλό δείκτη νοημοσύνης έχουν 70% πιθανότητα να έχουν παιδιά κάτω από το όριο της φτώχειας. Για την ίδια ομάδα μητέρων με υψηλό δείκτη νοημοσύνης, η αντίστοιχη πιθανότητα είναι 10%. Όμως για τις παντρεμένες μητέρες οι αντίστοιχες πιθανότητες είναι 20% και 0% περίπου.

Ως προς την μόρφωση, η συσχέτιση είναι πάλι μεγαλύτερη με την νοημοσύνη απʼ ότι με την κοινωνικο-οικονομική κατάσταση των γονέων. Η πιθανότητα αποφοίτησης από το πανεπιστήμιο είναι 40% για τον πληθυσμό στο ανώτερο 2% της κοινωνικο-οικονομικής κατάστασης, αλλά 75% για τον πληθυσμό στο ανώτερο 2% του δείκτη νοημοσύνης. Αντιστοίχως η πιθανότητα μη-αποφοίτησης από το λύκειο είναι περίπου 0% για τον πληθυσμό στο ανώτερο 20% του δείκτη νοημοσύνης, 6% για τον μέσο όρο του δείκτη νοημοσύνης και 55% για τον πληθυσμό στο κατώτερο 20% του δείκτη νοημοσύνης.

Παρόμοια συμπεράσματα, με αναρίθμητους ελέγχους και υποπεριπτώσεις, εξάγονται και για την υπόλοιπη κοινωνική συμπεριφορά.

3η ενότητα: Το εθνικό περιβάλλον
Αυτή η ενότητα θεωρείται η πλέον επίμαχη και προκάλεσε την οργή των οπαδών του πολυ-φυλετισμού. Ωστόσο τα δεδομένα δεν είναι νέα και υποστηρίζονται από τους περισσότερους επιστήμονες ψυχολόγους και ανθρωπολόγους.

Οι κίτρινοι Ασιάτες (είτε ζουν στην Ασία, είτε στις ΗΠΑ) έχουν ανώτερες επιδόσεις κατά 5 μονάδες κατά μέσο όρο στον δείκτη νοημοσύνης από τους λευκούς Αμερικανούς. Αντιθέτως, εδώ και πολλές δεκαετίες, οι μαύροι Αμερικανοί υστερούν 15 μονάδες κατά μέσο όρο στον δείκτη νοημοσύνης από τους λευκούς Αμερικανούς. Οι διαφορές δεν οφείλονται στον σχεδιασμό των τεστ νοημοσύνης. Αντιθέτως είναι μεγαλύτερες στις ερωτήσεις που έχουν λιγότερη σχέση με το πολιτιστικό περιβάλλον των εξεταζόμενων. Αν ληφθεί υπόψιν η κοινωνικο-οικονομική κατάσταση, η διαφορά μεταξύ λευκών και μαύρων μειώνεται κατά 37% (από 1,21 σε 0,76 κανονική απόκλιση), αλλά σαφώς δεν εξαφανίζεται, και δεν πρέπει να ξεχνάμε πως και η κοινωνικο-οικονομική κατάσταση μπορεί να αποτελεί αιτία, αλλά είναι και αποτέλεσμα της διαφοράς στην νοημοσύνη. Η διαφορά στην νοημοσύνη οφείλεται σε μεγάλο βαθμό, αλλά όχι αποκλειστικά, σε γενετικά αίτια. Εκτιμήσεις από ψυχομετρικούς μελετητές για την κληρονομικότητα του δείκτη νοημοσύνης κυμαίνονται από 40% μέχρι 80%.

Αν ληφθεί υπόψιν η διαφορά στην νοημοσύνη, οι διαφορές των φυλετικών ομάδων σε κοινωνική συμπεριφορά μειώνονται δραστικά:

■Αν δεν ληφθεί υπόψιν ο δείκτης νοημοσύνης, οι πιθανότητες λευκών, μαύρων και ισπανόφωνων να αποφοιτήσουν από το πανεπιστήμιο είναι 27%, 11% και 10% αντίστοιχα. Αν όμως εξετάσουμε μόνο άτομα με μέσο δείκτη νοημοσύνης ίσο με τον μέσο δείκτη νοημοσύνης των αποφοίτων πανεπιστημίου (114), οι πιθανότητες είναι 50%, 68% και 49% αντίστοιχα.
■Αν δεν ληφθεί υπόψιν ο δείκτης νοημοσύνης, το μέσο εισόδημα λευκών, μαύρων και ισπανόφωνων είναι $27.372, $20.994 και $23.409 αντίστοιχα. Αν όμως εξετάσουμε μόνο άτομα με μέσο δείκτη νοημοσύνης (100), το μέσο εισόδημα είναι $25.546, $25.001 και $25.159 αντίστοιχα.
■Αν δεν ληφθεί υπόψιν ο δείκτης νοημοσύνης, οι πιθανότητες λευκών, μαύρων και ισπανόφωνων να είναι κάτω από το όριο της φτώχειας είναι 7%, 26% και 18% αντίστοιχα. Αν όμως εξετάσουμε μόνο άτομα με μέσο δείκτη νοημοσύνης (100), οι πιθανότητες είναι 6%, 11% και 9% αντίστοιχα.
■Αν δεν ληφθεί υπόψιν ο δείκτης νοημοσύνης, οι πιθανότητες λευκών, μαύρων και ισπανόφωνων να βρεθούν κάποια στιγμή στην φυλακή είναι 2%, 13% και 6% αντίστοιχα. Αν όμως εξετάσουμε μόνο άτομα με μέσο δείκτη νοημοσύνης (100), οι πιθανότητες είναι 2%, 5% και 3% αντίστοιχα.
Στην συνέχεια οι συγγραφείς εξετάζουν τις δημογραφικές αλλαγές που παρατηρούνται στον εθνικό δείκτη νοημοσύνης. Οι γυναίκες απόφοιτοι πανεπιστημίου, οι οποίες είναι πλέον σχεδόν όλες υψηλής νοημοσύνης (βλ. 1η ενότητα), γεννούν κατά μέσο όρο 1,56 παιδιά, ενώ οι γυναίκες χωρίς πτυχίο λυκείου γεννούν κατά μέσο όρο 2,5 παιδιά. Επιπλέον η μέση ηλικία στην πρώτη γέννα είναι 27,2 ετών για τις γυναίκες υψηλής νοημοσύνης και 19,8 ετών για τις γυναίκες χαμηλής νοημοσύνης. Συνεπώς μέσα σε 60 χρόνια υπάρχουν 2 γενιές για την πρώτη κατηγορία και 3 γενιές για την δεύτερη. Οι συνέπειες για τον εθνικό δείκτη νοημοσύνης είναι αρνητικές.

Ανάλογα φαινόμενα παρατηρούνται και στο μέτωπο της μετανάστευσης. Σύμφωνα με στοιχεία της δεκαετίας του 1980, η εθνική καταγωγή των νέων μεταναστών στις ΗΠΑ είναι: ισπανόφωνοι 41%, κίτρινοι Ασιάτες 21%, λευκοί 11%, μαύροι 9%, Φιλιππινέζοι και Ινδονήσιοι 7%, άλλοι 11%. Ο δείκτης νοημοσύνης των εθνικών ομάδων είναι κατά μέσο όρο: ισπανόφωνοι 90, κίτρινοι Ασιάτες 105, λευκοί 100, μαύροι 85, Φιλιππινέζοι και Ινδονήσιοι 90. Κατά συνέπεια το 57% (ισπανόφωνοι, μαύροι, Φιλιππινέζοι και Ινδονήσιοι) των νέων μεταναστών έχουν δείκτη νοημοσύνης πολύ κάτω από τον μέσο όρο (100) και ασκούν αρνητική πίεση στον εθνικό δείκτη νοημοσύνης.

4η ενότητα: Προτάσεις κοινωνικής πολιτικής
Το βιβλίο κλείνει με μία εξέταση των επιπτώσεων των ευρημάτων στην κοινωνική πολιτική. Οι Χερνστάιν και Μιούρεϊ καθιστούν ξεκάθαρο πως μία κοινωνία αξιοκρατίας δεν πρέπει να είναι μία ζούγκλα και πως μία υπεύθυνη κοινωνία πρέπει να έχει μία θέση για όλους. Όμως αυτό δεν σημαίνει να αρνούμαστε την επιστημονική πραγματικότητα. Οι συγγραφείς προχωρούν σε μία σειρά από παρατηρήσεις για την κοινωνική πολιτική.

Τα προγράμματα ενισχυτικής διδασκαλίας για τα μειονεκτούντα νοητικώς παιδιά δεν έχουν μακροπροθέσμως σημαντικές επιπτώσεις στην νοημοσύνη. Με την ολοκλήρωση του προγράμματος υπάρχει αύξηση 8 μονάδων κατά μέσο όρο του δείκτη νοημοσύνης, όμως σε 3 χρόνια η αύξηση περιορίζεται σε μόλις 3 μονάδες κατά μέσο όρο. Δυστυχώς δεν υπάρχουν αντίστοιχα προγράμματα για τα πλεονεκτούντα νοητικώς παιδιά: το 92,2% του προϋπολογισμού ενισχυτικής διδασκαλίας αφορά την πρώτη κατηγορία, ενώ μόλις το 0,1% την δεύτερη. Σε συνδυασμό με την ισοπέδωση του εκπαιδευτικού επιπέδου, αυτό έχει οδηγήσει σε μία κατακόρυφη πτώση στις επιδόσεις των μαθητών στις εξετάσεις εισαγωγής στα πανεπιστήμια (SAT): 34 με 44 μονάδες στον θεωρητικό κλάδο και 15 με 25 στον θετικό κλάδο με άριστα τις 800 μονάδες.

Η εφαρμογή ποσοστώσεων (affirmative action) στα πανεπιστήμια για τις λιγότερο αντιπροσωπευόμενες φυλετικές ομάδες έχει εισάγει την πολιτική στον χώρο της Παιδείας. Τα αποτελέσματα στις εξετάσεις SAT δείχνουν πως, σε σχέση με τους λευκούς Αμερικανούς, οι μαύροι Αμερικανοί υστερούν κατά 200 μονάδες, οι ισπανόφωνοι κατά 130 μονάδες, ενώ οι Ασιάτες υπερτερούν κατά 30 μονάδες. Η εφαρμογή των ποσοστών οδηγεί στην επιτυχία λιγότερο ικανών στις εξετάσεις λόγω της φυλετικής τους καταγωγής. Αυτό δημιουργεί νέες φυλετικές εντάσεις, καθώς οι λευκοί και ακόμα περισσότερο οι Ασιάτες είναι θύματα ενός «αντίστροφου ρατσισμού». Παράλληλα τα αρνητικά στερεότυπα για τις λιγότερο αντιπροσωπευόμενες φυλετικές ομάδες ανανεώνονται στον χώρο του πανεπιστημίου: το 52% των φοιτητών με τον χαμηλότερο 10% του δείκτη νοημοσύνης είναι μαύροι, ενώ το ποσοστό τους ως φοιτητών είναι μόλις 12%.

Η εφαρμογή ποσοστώσεων στον χώρο εργασίας έχει αποδειχθεί εξίσου αναποτελεσματική: το 40% της αστυνομικής δύναμης στην Ουάσιγκτον απέτυχε το 1988 σε ένα στοιχειώδες τεστ γραμματικών γνώσεων. Στο Μαϊάμι το 1985 εξαρθρώθηκε ένα κύκλωμα διεφθαρμένων αστυνομικών που συνεργάζονταν με εμπόρους κοκαΐνης: το 90% των αποπεμφθέντων αστυνομικών είχαν διοριστεί με την εφαρμογή ποσοστώσεων.

Επίλογος
Η έκδοση του βιβλίου «The Bell Curve» τον Οκτώβριο του 1994 έγινε αρχικώς δεκτή με ευνοϊκά σχόλια από ακαδημαϊκούς και δημοσιογράφους, ενώ θετική ήταν και η παρουσίαση στους New York Times. Μετά ακολούθησε η «χιονοστιβάδα»: οι περισσότερες αντιδράσεις ήταν βιτριολικά εχθρικές και υβριστικές. Ο ερευνητής Μάικλ Λεντίν παρατήρησε εύστοχα ότι ποτέ ένα τόσο μετριοπαθές βιβλίο δεν είχε προκαλέσει τόσο ακραίες αντιδράσεις. Ωστόσο όταν «η μπόρα υποχώρησε», κανένα από τα σημαντικότερα ευρήματα του βιβλίου δεν είχε ανατραπεί. Αυτό, όπως λέει σήμερα ο Μιούρεϊ, δεν οφείλεται τόσο στην εξυπνάδα του ιδίου και του Χερνστάιν, αλλά στην προσεκτική, τεκμηριωμένη και μετριοπαθή διατύπωση των συμπερασμάτων τους.

Το βιβλίο «The Bell Curve» είναι ένα πολύ καλό και υπερβολικά τεκμηριωμένο βιβλίο. Εγείρει πολλές ενδιαφέρουσες ερωτήσεις σε σχέση με την οργάνωση της κοινωνίας μας και γιʼ αυτό αξίζει την προσοχή κάθε ενημερωμένου και σκεπτόμενου ανθρώπου. Είναι καιρός να μεταφραστεί και στα ελληνικά, ώστε οι Έλληνες αναγνώστες να μελετήσουν στην γλώσσα τους τα άκρως ενδιαφέροντα ευρήματά του.

Από τις ρατσιστικές υπερβολές των Δυτικοευρωπαίων του 19ου αι. φτάσαμε μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο στο σημείο να θεωρούμε όλες τις ομάδες του ανθρώπινου είδους ίσες. Δε θα πρέπει να συνεχίζουμε ν’αυταπατώμαστε. Υπάρχουν κάποιες διαφορές, που πρόσφατα αρχίζουν να μελετώνται επιστημονικά, τις οποίες ωστόσο δε μας τις φανερώνουν εύκολα για να μην προκληθούν κοινωνικές διαταραχές απ’τα αποτελέσματά τους. Μερικές φορές φτάνω γκι εγώ στο σημείο ν’αναρωτιεέμαι για παράδειγμα ν οι Έλληνες και οι Νοτιοευρωπαίοι έχουν κάποια διαφορά σε σχέση με τους πιο ανεπτυγμένους της ηπείρου κι γι’αυτό ταλαιπωρούνται από μεγάλα κοινωνικά, οικονομικά και κρατικά προβλήματα.

Παρόλο που η μέτρηση της νοημοσύνης είναι προσεγγυστική, μας δίνει πάλι αρκετά επαρκή αποτελέσματα. Πιστεύω πως θα πρέπει να γίνουν συστηματικότερες τέτοιες μελέτες στο μέλλον και σε ευρύτερα μέρητ ου πληθυσμού καθώς και προσπάθειες εύρεσης των υπεύθυνων κληρονομικών στοιχείων. Εάν αυτά βρεθούν κι αποδειχθεί σίγουρα ότι συμβάλλουν στην υψηλή νοημοσύνη, τότε ίσως ανοίξη μκια πύλη προς την περαιτέρω εξέλιξη του είδους μας. Φυσικά η τελευταία μου αυτή σκέψη δεν πιστεύω ότι θα εφαρμοστεί ποτέ για κάποιον τόσο αγαθό σκοπό, πιθανότερο είναι, αν εφαρμοστεί ποτέ γενετική μηχανική για βελτίωση της νοημοσύνης, να τη χρησιμοποιήσουν για τη δημιουργία μιας ανώτερης φυσικά και νοητικά άρχουσας τάξης, όπως υποστηρίζουν πολλά δυστοπικά σενάρια, παρά για το καλύτερο του είδους μας.

Νέα μορφή του ιού h5n1 με οπλώδη χαρακτηριστικά κατασκευάστηκε στην Ολλανδία: Γιατί;

Τις τελευταίες μέρες άκουγα από πολλούς ότι μια νέα μορφή του ιού h5n1, του ιού της γρήπης των πτηνών, κατασκευάστηκε στην Ολλανδία και μπορεί να μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το θεώρησα ως τραβηγμένη θεωρία συνομωσίας και δεν το έψαξα περαιτέρω, ώσπου έμαθα ότι αναφέρθηκε και στα μμε. Τελικά
το επιβεβαίωσα.
Η υπόθεση ξεκίνησε τον περασμένο Σεπτέμβριο, οπότε η ομάδα του Ρον Φουγκιέ στο ιατρικό κέντρο “Έρασμος” του Ρότερνταμ ανακοίνωσε τη δημιουργία της μεταλλαγμένης μορφής του ιού. Το θέμα συζητήθηκε πρόσφατα από συνάντηση της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίαςσ για την Υγεία (GHSI), της οποίας μέλη είναι η ομάδα των g7, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Εάν δηλαδή η ανακάλυψη αυτή γινόταν σε κάποιο εργαστήριο λιγότερο γνωστού πανεπιστημίου ή ιατρικού κέντρου, ή αν δεν το θέμα δεν είχε συζητηθεί καν για κάποιο λόγο, δε θα το γνωρίζαμε.
Ο ιός αυτός έχει τη δυνατότητα να εξαπλωθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο, σκοτώνοντας πιθανόν το 60% των προσβληθέντων σύμφωνα με εκτιμήσεις πού έγιναν από την επιδημία της γρήπης των πτηνών, αν και προς το παρόν φυλάσσεται σε εργαστήριο υψίστης βιοασφάλειας επιπέδου 4. Αυτά τα χαρακτηριστικά τον κάνουν πολύ αποτελεσματικό βιολογικό όπλο στα χέρια των τρομοκρατών, γιατί όμως όχι και κρατών σε περίοδο πολέμου; Πράγματι αυτή η ανησυχία εκφράστηκε από πολλούς ειδικούς, όμως με τον επίτροπο υγείας της ΕΕ Τζον Ντάλι να διαβεβαιώνει αμέσως ότι ευαίσθητες λεπτομέρειες για τη μετάλλαξη δε δημοσιεύθηκαν ο φόβος κατευνάστηκε. Υποτίθεται. Υποτίθεται επίσης ότι τα υπουργία υγείας πολλών χωρών βρίσκονται σε επιφυλακή μετά την ανακοίνωση. Για την Ελλάδα δεν ξέρω τι γίνεται σχετικά.
Αυτό που με παραξενεύει στην όλη υπόθεση είναι ο λόγος για τον οποίον οι επιστήμονες ασχολήθηκαν με την κατασκευή ενός τέτοιου επικίνδυνου ιού, εφόσον όπως λένε, θεωρητικά τουλάχιστον, μια τέτοια μετάλλαξη θα μπορούσε να προέλθει κι στη φύση; Γιατί δηλαδή να καταπιάστηκαν μ’αυτό το θέμα και τώρα να παίρνουν δρακόντια μέτρα αποθήκευσης αφού δεν είναι κάτι απαραίτητο;

Έκλεισα τα 18: τώρα ενήλικας

Σήμερα έκλεισα τα 18. Ενηλικιώθηκα δηλαδή, τουλάχιστον νομικά. Από εδώ και στο εξής δηλαδή θά’χω εκλογικό δικαίωμα και πλήρη ευθύνη των πράξεών μου. Χάνω το “ακαταλόγιστο”!
18 χρόνια πέρασαν από τότε που γεννήθηκα, και όμως ο χρόνος πέρασε τόσο γρήγορα. Αργά, κανονικά (υποκειμενικό) ή γρήγορα περνά όταν τον ζεις, πάντοτε όμως γρήγορα όταν τον ανασκοπείς.
Μέσα λοιπόν σ’αυτά τα 18 χρόνια μεγάλωσα, έμαθα να μιλάω κι άρχισα να καταλαβαίνω τον κόσμο, πήγα σχολείο περνώντας όλες τις βαθμίδες ως την τρίτη του λυκείου, διδάχθηκα κι άλλα εξωσχολικά μαθήματα, γνώρισα πολλούς ανθρώπους, ταξίδεψα και μέσα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, βίωσα διάφορες εμπειρίες, θετικές και αρνητικές, άρχισα να ψάχνομαι, κι όλα αυτά κάλυψαν σχεδόν τις δύο πρώτες δεκαετίες της ζωής μου. Καμιά φορά τρομάζω αναλογιζόμενος πόσο γρήγορα πέρασε ο χρόνος. Φέτος τελειώνω το σχολείο, και, ποιος ξέρει τι μου επιφυλάσσει η ζωή στο μέλλον…
Σημαντικότερος άμεσος στόχος μου είναι να τελειώσω το σχολείο με υψηλό βαθμό και να περάσω στο πανεπιστήμιο, κατά προτίμηση σε μια θεωρητική σχολή όπως παιδαγωγικό, φιλοσοφικό ή κοινωνιολογία. Για μετέπειτα επαγγελματική σταδιοδορμία ούτε καν μπορώ να υποθέσω, μ’όλες αυτές τις τελευταίες σημαντικές αλλαγές στην οικονομία και την υψηλή ανεργία. Είναι νωρίς ακόμα γι’αυτά. Η προοπτική της οικονομικής ανεξαρτησίας βρίσκεται ακόμα πολύ, πολύ μακριά.
Έβνας ακόμα προσωπικός στόχος μου είναι να γίνω ακόμα πιο ανεξάρτητος και δυναμικός σε διάφορα επίπεδα. Η ενηλικίωση δεν είναι μια απότομη διαδικασία. Είναι περισσότερο μια πορεία, παρά ένα στιγμιαίο γεγονός. Όπως διάφορα οργανικά συστήματα στον οργανισμό μας ωριμάζουν σε διάφορα χρονικά διαστήματα, έτσι γίνεται και η ψυχολογική ωριμανση. Για παράδειγμα, ένας τέτοιος στόχος είναι να μειώσω τους φόβους και τα άγχη μου. Γενικά είμαι αγχώδης άνθρωπος που αγχώνομαι για πράγματα που στους περισσότερους δε θά’ταν αιτία μεγάλης ανησυχίας. Απλά καθημερινά πράγματα μπορούν να με αγχώσουν – συνήθως όχι υπερβολικά, αλλά να μου φέρνουν μια δυσφορία. Τι θα κάνω όταν στο μέλλον συναντήσω μια δύσκολη κατάστασή ή πρόβλημα που σίγουρα κάποτε θα γίνει; Επίσης θα πρέπει να ενισχύσω την αυτοπεποίθησή μου μειώνοντας παράλληλα το φόβο και τη συστολή μου. Αν κι έχω μεγαλώσει αρκετά, ακόμα παίρνω αποφάσεις συχνά επηρεαζόμενος από τις γνώμες άλλων. Σιγά-σιγά θαπρέπει να βασίζομαι περισσότερο στον εαυτό μου και στη δική μου λογική σκέψη, που πιστεύω ότι είναι επαρκής. Μεγαλώνοντας επίσης θα χρειαστεί να μάθω ν’αναλαμβάνω διάφορες ευθύνες, μεγάλες ή ήσσονες. Αυτό δε θα πρέπει να με αγχώνει, ούτε να μου δημιουργεί αίσθημα αδυναμίας και φόβο πιθανής αποτυχίας. Δε θα πρέπει ακόμα να είμαι ευεπηρέαστος στην αρνητική κριτική άλλων. Όχι να φτάσω στο αντίθετο άκρο, να θεωρώ δηλαδή τον εαυτό μου πάντοτε σωστό, αλλ’ούτε και να τα παρατάω με την παραμικρή επίκριση ή αποδοκιμασία. Θα πρέπει επιπλέον να είμαι πιο διεκδικητικός σε περιπτώσεις όπου πιστεύω ότι αδικούμαι. Πολλάκις όταν γίνεται κάτι άδικο προς εμένα, π.χ. στο σχολείο δε συμμετέχω πολύ ενεργά στην αντιμετώπισή του, είτε επειδή ντρέπομαι, είτε επειδή δε θέλω ν’ανακατευτώ, ή γιατί πιστεύω ότι κάποιος άλλος θα το λύσει για μένα. Μεγάλο λάθος το τελευταίο. Δε θα πρέπει νά’χω δεδομένο ότι πάντα κάποιος άλλος, π.χ. γονέας, κηδεμόνας, δάσκαλος κλπ. θα βρίσκεται πάντοτε δίπλα μου για να διευθετεί τα προβλήματά μου. Μόνος μου θα πρέπει να παίρνω πρωτοβουλία να προκαλέσω την αλλαγή. Ευτυχώς έχω αρχίσει να λύνω το συγκεκριμένο θέμα.
Αλληλένδετο με τα παραπάνω είναι και η αποστασιοποίησή μου από ένα πρόβλημα. Έχω υιοθετήσει ως μηχανισμό άμυνας ν’αποστασιοποιούμαι από το πρόβλημα που μ’απασχολεί, χωρίς να το αντιμετωπίζω ευθέως ή να το πολυσκέφτομαι. Κάτι τέτοιο σίγουρα δεν είναι προσαρμοστικό, γι’αυτό θα πρέπει να προσπαθήσω να πείσω τον εαυτό μου να το αποβάλω όσο γίνεται, κάτι αρκετά δύσκολο, αφού μου φαίνεται σαν μέρος της φύσης μου.
Απόρροια του παραπάνω χαρακτηριστικού είναι και η αποστασιοποίηση από κοινωνικές ή πολιτικές δραστηριότητες, όπως συμμετοχή στα μαθητικά συμβούλια, σε καταλήψεις ή βοήθεια άλλων (μη φίλων μου) που έχουν κάποιο πρόβλημα. Θά’πρπεε να διακατεχόμουν περισσότερο από συλλογικό πνεύμα.
Τέλος εξίσου σημαντικό είναι η εξερεύνηση της ψυχής μου, της ύπαρξής μου. Το διάστημα αυτό ψάχνομαι αρκετά ακι μπορώ να πω ότι νιώθω ακόμα τελείως χαμένος σχετικά με τη θέση μου στον μάταιο τούητο κόσμο. Εδώ έχω τις δύο λύσεις: την αποστασιοποίηση και την ενασχόληση. Συχνά προσπαθώ να αποστασιοποιηθώ απ’αυτό το μέρος του εαυτού μου, αλλά σύντομα η διάθεσή μου αναζωπυρώνεται και πάλι ξεκινάω. Δεν πιστεύω ότι οποιαδήποτε αναζήτηση μπορεί να με οδηγήσει σ’ένα μόνιμο συμπέρασμα, εντούτοις νομίζω πως θα βοηθήσει στη μείωση του υπαρξιακού μου άγχους.

Η μελλοντική μου σταδιοδρομία προϋποθέτει φυσικά την καλή υγεία, αφού χωρίς αυτήν τίποτα δεν έχει αξία. Επίσης η εκπλήρωση κάθε σημαντικού στόχου απαιτεί ισχυρή θέληση, η οποία δεν διατηρείται πάντοτε εύκολα.

Επανερχόμενος πίσω πάλι στην άμεση πραγματικότητα, δεν έχω ν’αναφέρω κάτι το αξιοσημείωτο. Δεν άλλαξε στη ζωή μου κάτι απότομα ούτε νιώθω κάποια διαφορά. Πηγαίνω κανονικά σχολείο, τα μαθήματα και τα διαβάσματα έχουν αρχίσει εντατικά πλέον (γι’αυτό άλλωστε δε γράφω τόσο πολύ στο Ιστολόγιο), όταν έχω ελεύθερο χρόνο διαβάζω διάφορα στο Διαδίκτυο και ψάχνω για το Ιστολόγιο, ασχολούμαι με τα φυτά και τα κουνέλια μου, γυμνάζομαι, σε λίγες μέρες θ’αρχίσω εκπομπές σε
διαδικτυακό ραδιόφωνο,
εν ολίγοις ακολουθώ ένα κανονικό πρόγραμμα.

Σίγουρα κάποιος διαβάζοντας τα παραπάνω θα μού’λεγε: “Τι ασχολείσαι τώρα κι εσύ μ’αυτά και δεν πας να βρεις καμιά γκόμενα;” Έχω να πω πως δεν είναι πρωτερεότητά μου προς το παρόν.

Μήπως η ζωή είναι εθισμός;

Σήμερα σκεφτόμουν πόσα πράγματα, καλά ή κακά για μας, συνηθίζουμε καθημερινά. Σχεδόν όλη η καθημερινή μας ζωή αν το σκεφτείτε αποτελείται από συνήθειες – το καταλαβαίνετε όταν σκεφτείτε πόσα πράγματα κάνουμε μηχανικά χωρίς νοητική επεξεργασία, π.χ. όταν σηκωνόμαστε πλενόμαστε, ή βάζουμε το τάδε πράγμα στο τάδε μέρος. Αυτές οι συνήθειες είναι για κάτι ουδέτερο, που ούτε μας ωφελεί ούτε μας βλάπτει. Μπορούμε επίσης να συνηθίσουμε πράγματα που μας ωφελούν, όπως η γυμναστική.
|Σχεδόν όλοι μας όμως, για να μην πω όλοι μας, συνηθίζουμε πανεύκολα πράγματα που μας βλάπτουν ή μας ενοχλούν. Εξαιρώντας τον εθισμό σε ουσίες, υπάρχουν πολλά περισσότερα στα οποία εθιζόμαστε. Μπορεί για παράδειγμα κάποιος να συνηθίζει το άγχος και το στρες που μπορεί νά’χει στη ζωή του ή στη δουλειά του χωρίς να κάνει κάτι για να το βελτιώσει. Με το χρόνο αυτό μπορεί να τον αποδυναμώσει και σωματικά και ψυχικά. Ομοίως κάποιος μπορεί να συνηθίσει κάποιο σωματικό σύμπτωμα ή ενόχλημα χωρίς στο τέλος να του δίνει σημασία προφασιζόμενος το φορτωμένο του πρόγραμμα, κάτι που μπορεί να έχει έως και ολέθριες συνέπειες. Το ίδιο μπορεί να έχει κάποιος αν για παράδειγμα δεν κοιμάται επαρκώς κι αναγκάζεται να ξυπνάει νωρίς και να πηγαίνει κουρασμένος στο σχολείο ή στη δουλειά του (εγώ ήμουν ένα τέτοιο παράδειγμα).
Μπορείτε να βρείτε κι άλλες παρόμοιες περιπτώσεις πέρα από το καθημερινό άγχος. Μια γυναίκα για παράδειγμα μπορεί να συνηθίσει το βρισίδι ή το ξύλο που δέχεται από τον άντρα της καθημερινά, χωρίς να προσπαθήσει να βελτιώσει τη ζωή της, αν κι εδώ ίσως υπάρχει και σύνδρομο συμπάθειας του απαγωγέα. Το ίδιο και για ένα παιδί που μεγαλώνει σε μια ασταθή οικογένεια, στην οποία περίπτωση όμως δεν πιστεύω ότι μπορεί να κάνει εύκολα κάτι. Μπορεί ακόμα ο άνθρωπος να υπομένει τον πόλεμο, τη βία, την καταστροφή, τις τρομοκρατικές επιθέσεις, τη φτώχια κ.ά.
Ένα τελευταίο επίκαιρο παράδειγμα είναι η συνήθια του ελληνικού λαού στα οικονομικά μέτρα. Εγώ ακόμα δεν έχω επηρεαστεί, αλλά σκεφτείτε πόσες απολύσεις και μειώσεις μισθών και συντάξεων έγιναν για να ξεχρεώσει το κράτος. Παρόλο που γίνονται διαμαρτυρίες (η αποτελεσματικότητα και η κατάληξή τους είναι άλλο θέμα), ακόμα όμως ο περισσότερος κόσμος δε φαίνεται ν’αντιδρά σημαντικά. Σχεδόν σίγουρα όμως αν η κατάσταση γίνει πιο πιεστική στο μέλλον, θα υπάρξει μεγάλη αναταραχή.

Αυτή η ικανότητα να συνηθίζουμε πράγματα και καταστάσεις κάθε άλλο πάρα πάντοτε αρνητική είναι. Είναι ένα σημαντικό χαρακτηριστικό που μας κάνει ευπροσάρμοστο είδος.
Αναλογιζόμενος όλες αυτές τις περιπτώσεις, έφτασα στο συμπέρασμα επεκτείνοντας αυτήν την ιδιότητα της συνήθιας ότι ολόκληρη η ζωή μας είναι ένας εθισμός. Από την αρχή της υπάρξής μας καταλαβαίνουμε ασυνείδητα ότι είμαστε ασφαλείς στη ζωή, αφού δεν έχουμε γνωρίσει κάτι εναλλακτικό (θάνατο), και το συνηθίζουμε. Ο μόνος τρόπος απεξάρτησης είναι η αυτοκτονία.
Αυτό δε σημαίνει ότι είμαι υπέρ της αυτοκτονίας, μιας κι εγώ είμαι υπερεθισμένος στη ζωή, αλλά θέλω να πω πως η αγάπη μας για τη ζωή ίσως είναι κάποιος μηχανισμός συνήθειας. Κάποιες ανατολικές ωστόσο θρησκείες επιζητούν την απεξάρτηση (νιρβάνα) και την ουσιαστική μη ύπαρξη. Ίσως έχουν τελικά δίκιο, αλλά εγώ δε θα μπορούσα ν’ακολουθήσω τέτοιον τρόπο σκέψης.

Η αποφυγή του θανάτου λογικά θα προέρχεται από εξέλιξη μέσω φυσικής επιλογής με σκοπό τη διασφάλιση της αναπαραγωγής και της διαιώνισης του είδους, γι’αυτό παρατηρούμε σε είδη που αναπαράγονται μόνο μια φορά στη ζωή τους ότι έχουν και μηχανισμούς αυτοκτονίας μετά την αναπαραγωγή τους, αφού η ύπαρξή τους πλέον είναι αντιπαραγωγική και τους κοστίζει ενεργειακά. Πέρα όμως από τα ένστικτα και τους μηχανισμούς επιβίωσης που έχουν εξελιχθεί σ’όλους τους οργανισμούς, σ’εμάς τους ανθρώπους θα υπάρχει και ψυχολογικό μέρος σ’αυτήν την αποφυγή. Οι απόψεις διίστανται όσον αφορά την αιτία του λεγόμενου “φόβου του θανάτου”. Και πιθανότατα ποτέ δε θα υπάρξει ομοφωνία, αφού τέτοια βασικά ζητήματα είναι πέραν της ανθρώπινης σκέψης, και μόνο υποκειμενικές απόψεις μπορούν να εκφράζονται γι’αυτά. Ίσως η “θεωρία” της συνήθειας νά’δινε μια ακόμα προσεγγυστική εξήγηση.