Πριν τέσσερις μέρες περπατώντας το μεσημέρι στο δρόμο άκουσα κάτι εντελώς απίστευτο. Ήταν τέσσερα παιδιά δημοτικού μπροστά από μία πόρτα, μάλλον περιμένοντας να μπουν ή κάποιον νά’ρθει, και συζητούσαν. Εκείνη τη στιγμή που πενρούσα είχαν μια διένεξη για το ποια είναι η πρωτεύουσα της Αγγλίας. “Ποια είναι η πρωτεύουσα της Αγγλίας;” Ρωτάει ο ένας. “Το Λόντον,” απαντά ο άλλος. “Ποιο Λόντον ρε,” λέει ένας άλλος. “Το Λονδίνο είναι.” “Σιγά μην είναι το Λονδίνο ρε βλάκα,” λέει ο τέταρτος. “Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι!”
Category: προσωπικά
Μία από τις πιο απλές μα επαναστατικές επιστημονικές θεωρίες που έχουν διατυπωθεί ποτέ πιστεύω πως είναι η εξελικτική θεωρία. Δε χρειάζεται ούτε μαθηματικούς τύπους ούτε περίπλοκες αποδείξεις για να την καταλάβει κάποιος. Το βασικότατο που λέει είναι ότι όλοι οι οργανισμοί παρουσιάζουν ποικιλία εν μέρει λόγω μεταλλάξεων, κι ότι η ποικιλομορφία που οφείλεται σε γενετικές αλλαγές κληρονομείται στους απογόνους, κάτι καταφανές, και ανάλογα με τις συνθήκες και τις πιέσεις που δέχεται ένας πληθυσμός οργανισμών, κάποιες ευνοΪκές παραλλαγές για το συγκεκριμένο περιβάλλον “επιλέγονται”, κι έτσι ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΆ ΤΟΥ πληθυσμΟΎ μεταβάλλΟΝται. Αυτή είναι η φυσική επιλογή που αρχικά διατυπώθηκε απ’το Δαρβίνο και φαίνεται οι περισσότεροι νοήμονες άνθρωποι να την καταλαβαίνουν χωρίς πρόβλημα. Υπάρχει μήπως καμία δυσκολία στην κατανόησή της; Το πρόβλημα είναι όταν προεκτείνεις το θέμα και προσπαθείς να δείξεις στον άλλον ότι πολλές τέτοιες βαθμιαίες μικροαλλαγές σ’ένα είδος μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός νέου, ίσως πολύ διαφορετικού απ’το προηγούμενο, και ίσως κάποτε σε μια νέα ομάδα οργανισμών, μέσα σ’ένα τεράστιο χρονικό διάστημα, κι επίσης σύμφωνα με τις επιστημονικές αποδείξεις (γενετικές, λειτουργικές, κ.ά.) όλοι οι σημερινοί ζωντανοί οργανισμοί, παρόλο που διαφέρουν μεταξύ τους τόσο πολύ, προήλθαν από έναν κοινό πρόγονο. Αυτό φαίνεται κάποιες φορές να είναι δύσκολο να το πιστέψει κάποιος.
Είχα λοιπόν χθες διαφωνία με τον καλύτερο φίλο μου γι’αυτό το θέμα. Εγώ, ως γνωστόν, δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία για την εξέλιξη, ενώ αυτός ακόμα δεν έχει καταφέρει να τη δεχτεί πλήρως. Δε διαφωνεί εντελώς με την ύπαρξη αλλαγής στους οργανισμούς, όμως ακόμα δε μπορεί να καταλάβει πώς γίνεται όλη αυτή η πολυπλοκότητα, και δη του ανθρώπου, να προήλθε από φυσική επιλογή ή πώς σύμφωνα με τη θεωρία είναι συγγενής μ’όλους τους υπόλοιπους οργανισμούς του πλανήτη.
Η συζήτηση δε θυμάμαι πώς ξεκίνησε ακριβώς, νομίζω πριν λίγες μέρες όταν του ανέφερα κάποια παράξενα στοιχεία για την προσωπική ζωή του Δαρβίνου. Ο Δαρβίνος και ο Χίτλερ πιστεύω ότι είναι οι δύο περισσότερο ψαγμένοι από μελετητές άνθρωποι της σύγχρονης ιστορίας. Τα στοιχεία λοιπόν αυτά για το Δαρβίνο τον έκαναν να δισπιστήσει για τη θεωρία ακόμα περισσότερο. Στην πραγματικότητα όμως δε θα πρέπει να συνδέουμε πολύ τη δουλειά ενός ανθρώπου με τις υπόλοιπες πτυχές του χαρακτήρα του. Ο
Ντάνιελ Κάρλτον Γκάιντουσεκ,
ο πρώτος νομπελίστας για το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, ανακάλυψε πρώτος τη μεταδοσιμότητα αυτής της τρομακτικής νόσου, ήταν όμως και παιδεραστής. Ο
Νεύτωνας
επίσης δεν ήταν καλός επιστήμονας σύμφωνα με τα σημερινά αλλά και τα τότε πρότυπα. Για παράδειγμα συχνά ιδιοποιούταν εξολοκλήρου τη δουλειά άλλων, χωρίς να κάνει ούτε καν αναφορά σ’αυτούς. Έτσι κι ο Δαρβίνος, ακόμα κι αν ήταν εγκληματίας ή ανώμαλος ας πούμε, που δεν ήταν, αυτό δε θα είχε καμία επίπτωση στη θεωρία του. Ίσως όμως και νά’ταν λάθος δικό μου ότι ανέφερα συχνά το Δαρβίνο σε συνάρτηση μ’αυτή τη θεωρία, λες και ήταν ο μόνος που την υποστήριξε κι απλώς οι υπόλοιποι τον υπάκουσαν τυφλά χωρίς να ψάξουν. Αυτό είναι λάθος και πρόβλημα. Καλύτερα να λέτε για τη θεωρία που πρωτοδιατύπωσε ή εισηγήθηκε ο Δαρβίνος παρά για τη θεωρία του Δαρβίνου ή αυτά που είπε ο Δαρβίνος κ.ά. Έτσι κατέληξε αυτός να νομίζει ότι έχω υποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τη θρησκεία με το Δαρβίνο, ότι θεωρώ το Δαρβίνο και τα βιβλία του ως κάτι ιερό, παρόλο που κάποια μέρη των ιδεών του έχουν σήμερα καταρριφθεί.
Φυσικά σήμερα έχουν γίνει προσθήκες, τροποποιήσεις και μικροαφαιρέσεις από τη βασική δαρβίνια θεωρία, όμως ο κεντρικός κορμός της περί φηυσικής επιλογής παραμένει, και φαίνεται όδι δύσκολα μποεί να διαψευστεί. Κι επίσης σήμερα όλη η επιστημονική κοινότητα δέχεται την εξέλιξη. Ο συγκεκριμένος προσπάθησε να μου δείξει πως η θεωρία είναι αναπόδεικτη επικαλούμενος τις απάτες που έχουν γίνει κατά καιρούς με ψευδή απομεινάρια δήθεν παλιών ανθρώπων ή την ασταθή φύση των επιστημονικών θεωριών. Το πρώτο σαφώς έχει γίνει, αλλά πολύ ΄περισσότερα είναι τα πραγματικά ευρήματα, και για το δεύτερο έχω να πω αυτό που λέει η θεωρία της επιστήμης, ότι κάθε επιστημονική θεωρία αλλάζει δηλαδή με νέα δεδομένα, και μπορεί μάλιστα κάποτε να καταρριφθεί πλήρως. Έτσι λειτουργούσε και λειτουργεί η επιστήμη και προοδεύει. Εδώ όμως έχω να ομολογήσω την άποψή μου ότι η βασική θεωρία της φυσικής επιλογής δε μπορεί να διαψευστεί εύκολα, αφού παντού και πάντοτε επιβιώνει ο πιο προσαρμοσμένος. Μπορούμε να τη θεωρήσουμε σχεδόν αξίωμα.
Στο κάτω κάτω, μου λέει, προτιμά να πιστέψει κάτι σίγουρο και σαφές, όπως η θεωρία της δημιουργίας, ή να μην ασχολείται καθόλου, παρά να βασίζεται σε μια θεωρία με πολλά αν και συνεχείς μεταβολές. Εάν όμως δεν ψάξεις, πώς θα συμπεράνεις ότι μια θεωρία είναι αστήρικτη; Απ’αυτά που ακούς από εδώ κι από εκεί; Και πώς γίνεται να πιστευεις περισσότερο ένα μεσανατολίτικο μύθο κάποιων πρωτόγονων φανατικών πολεμοχαρών βοσκών που πίστευαν ότι ο ουρανός είναι ένα καπάκι (στερέωμα) που χωρίζει ταπάνω νερά από τα κάτω, και απ’το καπάκι αυτό κρέμονται ο ήλιιος, η Σελήνη και τ’αστέρια; Ερωτώ.
Τελευταίο επιχείρημα κατά της εξέλιξης είναι, ας πούμε, ότι δήθεν επικαλούμενος αυτή τη θεωρία μπορεί κανείς να δικαιολογήσει ρατσιστικές συμπεριφορές π.χ. ότι οι Μαύροι είναι κατώτεροι. Ναι όμως και ο χριστιανισμός έχει χρησιμοποιηθεί κατά το συμφέρον του καθενός, κατά κόρον απ’τους Δυτικούς. Με ποια κελεύσματα ήρθαν οι σταυροφόροι και λεηλάτησαν το Βυζάντιο; Με ποια ρήμαξαν οι Ισπανοί κατακτητές τη Νότια Αμερική; Μ’αυτά του χριστιανισμού. Την όποια γενική θεωρία μπορεί να τη χρησιμοποιήσει ο οποιοσδήποτε για να εξυπηρετήσει δικά του συμφέροντα. Εάν αυτό έχει γίνει ποτέ με την εξελικτική θεωρία, δε φταίει ούτε ο Δαρβίνος ούτε οι μεταγενέστεροί του. Εδώ να σημειώσω ότι μερικοί επιστήμονες έχουν αρχίσει να ξανασχολούνται με τις διαφορές μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών ομάδων, που είχαν παραμεληθεί τις δεκαετίες μετά το ναζισμό για την πολιτκή ορθότητα, κι έχουν επιβεβαιώσει κάποιες κοινές αντιλήψεις. Αυτό δεν είναι ρατσισμός, είναι επιστήμη. Ότι ενοχλεί και μάλιστα πολύ δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να μελετάται.
Δε μπορώ να πείσω κανέναν για την ορθότητα της εξέλιξης, γιατί ο άλλος μπορεί να το εκλάβει ως προσηλιτισμό και να δισπειστεί ακόμα περισσότερο. Ελπίζω πως αυτή η συζήτηση λειτούργησε ως έναυσμα για να ψάξει περαιτέρω. Κι όταν ψάξει και καταλάβει, εάν κρατήσει ανοιχτό το μυαλό του θα το δεχτεί. Κι εγώ, όταν ήμουν λίγο μικρότερος, ένα χρόνο πριν την τωρινή ηλικία του, πριν περίπου 3 χρόνια κόντεψα να πιστέψω στο Λιακόπουλο, αλλά διαβάζοντας διάφορες απόψεις γρήγορα βγήκα από εκεί. Η αλλαγή τρόπου σκέψης ωστόσο δεν ήταν κάτι εύκολο, και μέχρι να συμφιλιωθώ με τις νέες ιδέες βρισκόμουν σε μια μετέωρη κατάσταση απελπισίας για λίγες μέρες, σαν σε κατάθλιψη. Και ακόμα ίσως δεν έχω συμφιλιωθεί πλήρως.
Και κλείνω μ’ένα απόσπασμα του Δαρβίνου:
It appears to me (whether rightly or wrongly) that direct arguments against christianity and theism produce hardly any effect on the public; and freedom of thought is best promoted by the gradual illumination of men’s minds which follows from the advance of science.
– Charles Darwin, quoted from Michael Shermer, “The Gradual Illumination of the Mind: Reconsiderations and Recapitulations on the God Question,” Introduction to the paperback edition” of How We Believe: The Search for God in an Age of Science (2000)
Και όπως είπα, παρόλο που συχνά αναφέρω το Δαρβίνο και τη δουλειά του εδώ αφού τον θεωρώ υπόδειγμα, δε θα πρέπει ν’αναφέρουμε και πολύ το Δαρβίνο σε συζητήσεις με μη εξελικτές για την εξέλιξη.
Ένα απ’αυτά που θα μου μείνει από την τελευταία χρονιά της σχολικής μου ζωής θα είναι ότι δεν αξιωθήκαμε να πάμε ούτε μία εκδρομή. Και δη φέτος, που είναι τρίτη λυκείου και τελευταία χρονιά, όμως ή δεν υπήρχαν τα χρήματα, ή δε μπορέσαμε να πάμε πουθενά, ούτε καν τριήμερη μές στην Ελλάδα, λόγω κακής οργάνωσης. Αρχικά λέγαμε να πηγαίναμε πενθήμερη Βουδαπέστη, με κόστος τα 300 ευρώ το άτομο, με αεροπορική αναχώρηση και οδική επιστροφή. Πολύ λίγα άτομα μαζεύτηκαν, ανάμεσά τους κι εγώ φυσικά, ωστόσο ο απαιτούμενος αριθμός δε συμπληρώθηκε. Δε μπορώ να καταλάβω το σκεπτικό όλων αυτών που δεν επέλεξαν να πάνε. Εξαιρώντας αυτούς των οποίων οι οικογένειες ίσως πράγματι δεν είχαν την απαιτούμενη οικονομική άνεση, ή είχαν άλλα προβλήματα ή δουλειές τις οποίες θά’πρεπε οπωσδήποτε να έκαναν, οι υπόλοιποι, ακόμα κι αν δεν είχαν τόσα χρήματα, δε θά’θελαν τελευταία τους σχολική χρονιά να πάνε μια αξιοπρεπή εκδρομή στο εξωτερικό, να γνωρίσουν μια νέα χώρα και να περάσουν καλά; Δεν ξέρω. Πάντως δεν ήταν η μόνη χρονιά που έγινε αυτό, τη χρονιά πριν έρθω πάλι δυστυχώς δε μαζεύτηκαν τ’απαιτούμενα άτομα για να πάνε στο εξωτερικό, όμως πάλι έκαναν την εκδρομή τους κάπου στην Ελλάδα.
Μέρος της ευθύνης επιρρίπτω και στο φετινό νέο διευθυντή, ο οποίος, προσκολλημένος στις τυπικότητες και θέλοντας νά’χει το κεφάλι του ήσυχο με τους μαθητές, διατηρούσε παθητική στάση μην προσπαθώντας για εκδρομή, και ίσως προέτρεψε και το δεκαπενταμελές να υιοθετήσει αρνητική στάση, γιατί η στάση του ήταν πλήρως αρνητική μετά από κάποιο διάστημα που φαινόταν ότι δε θα μαζεύονταν τα άτομα, με τη χαρακτηριστική φράση ενός: “Ε, παιδιά, τώ ρα τι θέλετε να πάμε στο εξωτερικό, τι να κάνουμε σε ξένη χώρα τώρα να γυρίζουμε συνέχεια, ας κάνουμε καμία εκδρομή στην Ελλάδα, έτσι κι αλιώς να περάσουμε καλά θέλουμε.” Εάν πραγματικά ενδιαφερόταν για την εκδρομή, θα μπορούσε να το κανονίσει ώστε να φαίνεται πως μας κάλεσε σχολείο άλλης χώρας και να πάμε, όπως γίνεται σε πολλά άλλα σχολεία. Όμως δεν ήθελε.
Κι έτσι λοιπόν δεν πήγαμε στη Βουδαπέστη. Έπειτα κανονίστηκε να γίνει μια τριήμερη στην Κωνσταντινούπολη, ή τουλάχιστον σε κάποιο μέρος της Ελλάδας. Πλέον ο διευθυντής δε δεχόταν εκδρομή που να περιείχε μετακίνηση με αεροπλάνο ή πλοίο, μάλλον για να μην ανακατεύεται με πολλές υπεύθυνες δηλώσεις και τις απαραίτητες τυπικές διαδικασίες, κι έτσι περιοριζόμασταν μόνο σε τόπους που θα μπορούσαμε να φτάσουμε διά ξηράς, άρα Κρήτη, άλλα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου ήταν έξω απ’τις δυνατές επιλογές μας. Από τη μία λοιπόν είχαμε την Κωνσταντινούπολη με 200 ευρώ, κι αργότερα βρέθηκε φθινότερο εισιτήριο με 180, κι από την άλλη είχαμε το Βόλο, τα Γιάννενα, τη Θράκη κι άλλα μέρη με 120 περίπου. Εγώ βεβαίως διάλεξα το εξωτερικό, όμως είχα και τα Γιάννενα στο μυαλό μου. Τελικά από Ελλάδα επιλέχθηκε από περισσότερους ο Βόλος και τα Γιάννενα, και τα υπόλοιπα διαγράφηκαν γρήγορα.
Και πάλι οι δημαγωγοί του δεκαπενταμελούς βάλθηκαν να πείσουν τους μαθητές ότι μία εκδρομή στην Κωνσταντινούπολη θα ήταν άχρηστη. “Ε, τώρα τι θέλετε να πάμε Κωνσταντινούπολη που δε θα περάσουμε τόσο καλά και θα είμαστε όλο μέσα, αντί να πάμε κάπου στην Ελλάδα και να πληρώσουμε λιγότερο;” Και φυσικά οι ήδη αμφιταλαντευόμενοι μαθητές επέλεξαν το δεύτερο.
Κατάλαβα με λύπηση ότι για τους περισσότερους το κριτήριο επιλογής τόπου για εκδρομή ήταν καθαρά ηδονικό, να περάσουν καλά, παρά να μάθουν ή να γνωρίσουν κάποιο άγνωστο και νέο μέρος, την ιστορία του και τα ιδιαίτερά του στοιχεία.
Τελικά επιλέχθηκαν τα Γιάννενα, με προθεσμία να μαζευτούν τα απαιτούμενα άτομα σ’ένα μήνα. Μαζεύτκε μόνο το 1/3, και φυσικά η εκδρομή για φέτος ακυρώθηκε. Δε μπορώ πραγματικά να καταλάβω το επίπεδο των ατόμων αυτών που προτίμησαν να μείνουν εδώ και να περάσουν καλά, παρά να πάνε μια εκδρομή κάπου, και ας πλήρωναν και λίγο παραπάνω, δε θά’κανε κακό.
Και με τους περιπάτους όμως, τις μικρές ημερήσιες εκδρομούλες συνήθως σε πάρκα ή σε καφετέριες, τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Λόγω του ότι το σχολείο μας έκανε κατάληψη για δέκα μέρες περίπου, ο διευθυντής σύμφωνα με την προβλεπόμενη μαζική τιμωρία μας έκοψε τους περιπάτους. Μετά από τρεις μέρες κατάληψης γίνεται να κοπεί κάποιος περίπατος για αναπλήρωση των χαμένων σχολικών ωρών. Με τον προηγούμενο διευθυντή, ακόμα κι αν η κατάληψη διαρκούσε πολύ, πάλι τα κατάφερνε ώστε να πάμε κάπου μια βόλτα και όχι μόνο για μία φορά. Εννοείται πως εγώ δε συμμετείχα στην κατάληψη. Εάν ήταν να συμμετέχω, θα συμμετείχα μόνο εφ’όσοντο θέμα ήταν πραγματικά σοβαρό ή έπληττε σοβαρά το συμφέρον μου. Δεν έχω τώρα την όρεξη να κάθομαι εκεί χωρίς να κάνω ουσιαστικά τίποτα, χωρίς Λίμπο και υπολογιστή, ώρες ατέλειωτες για κάπια δήθεν αιτήματα συγκεκριμένων ατόμων. Τελικά έναν περίπατο τον κάναμε στη Νέα Παραλία πριν ένα μήνα, με πολύ κακό καιρό και ισχυρότατο αέρα.
Η συγκεκριμένη εκδρομή που κάναμε την Τετάρτη τέσσερις του μηνός ήταν, ή θεωρούταν όπως θα δείξω παρακάτω, εκπαιδευτική εκδρομή στα πλαίσια της βιολογίας, με συμμετοχή μόνο της τρίτης τάξης.
Πρώτα όμως να παραθέσω κάποιες γενικές πληροφορίες για τη λίμνη. Η λίμνη Κερκίνη είναι μια καθαρά τεχνητή λίμνη σχηματισμένη από το φράγμα του Στρυμώνα. Πλησίον της βρίσκεται το όρος Κερκίνη ή Μπέλες, απ’όπου πήρε και τ’όνομά της. Εκεί βρίσκεται και το
Οχυρό Ρούπελ,
το οποίο είχα επισκεφθεί κάποιους μήνες πριν. Η λίμνη δημιουργήθηκε το 1932, ώστε να κατακρατηθούν τα νερά του ποταμού ο οποίος πλημμύριζε περιοδικά τις γύρω πεδιάδες και να υπάρχει ένας ταμιευτήρας νερού για άρδευση. Το 1982, επειδή η λίμνη συρρικνώθηκε με προσχώσεις, έγινε επέκταση του φράγματος. Αρχικά το σχέδιο ήταν να σκαφτεί όλο το χώμα απ’τη λίμνη, όμως ήταν τρομερά δύσκολο εγχείρημα κι εγκαταλείφθηκε. Η λίμνη έχει έκταση 54.250 έως 72.110 στρέμματα, ανάλογα με την εποχή. Το χειμώνα συρρικνώνεται, ενώ την άνοιξη, με την αύξηση των υδάτων του Στρυμώνα, γεμίζει.
Στην Κερκίνη έχει αναπτυχθεί ένα πλούσιο οικοσύστημα υγροτόπου με τεράστια βιοποικιλότητα. Εκεί κατοικούν περίπου 300 είδη πουλιών από τα περίπου 400 που ζουν σ’όλη την Ελλάδα, στην πλειονότητά τους μεταναστευτικά, όπως ο σπάνιος αργυροπελεκάνος, κορμοράνοι, εροδιοί κ.ά. Στην περιοχή επίσης μπορούν να βρεθούν κι αρπακτικά όπως ο θαλασσαετός με άνοιγμα φτερών τα 2,2 μέτρα και ο πετρίτης, που είναι το γρηγορότερο πουλί, με ταχύτητα επίθεσης τα 400 χιλιόμετρα την ώρα. Στη λίμνη ζουν 30 είδη ψαριών, 20 είδη ερπετών, και 10 είδη αμφιβίων. Η λίμνη φιλοξενεί πολλά νούφαρα και καλαμιές, τα οποία δυστυχώς συρρικνώθηκαν μετά την ανάπλασή της το ’82, ενώ γύρω της εκτείνονται πλούσια δάση με πολλά ζώα όπως ασβούς, αλεπούδες, λύκους, αγριόγατες, λαγούς κι άλλα. Η λίμνη προστατεύεται από τη συνθήκη Ραμσάρ και η ανάπτυξη γίνεται με κάποια όρια. Το κυνήγι απαγορεύεται, και μόνο το ψάρεμα επιτρέπεται. Κοντά στη λίμνη επίσης εκτρέφονται νεροβούβαλοι, που σήμερα αριθμούν περί τους 500. Σύμφωνα με την ξενάγηση που δεχθήκαμε, πριν το 1981 μπορεί και να υπήρχαν πάνω από 220000 ζώα, όμως η ΕυρωπαΪκή Ένωση επιδοτούσε βόδια για εκείνη την περιοχή και ο πληθυσμός αναγκάστηκε ν’αφήσει τα βουβάλια. Πρόσφατα αναδείχθηκε η αξία τους και άρχισαν να ξαναεκτρέφονται περισσότερο. Ως σπάνιο είδος, το κράτος επιδοτεί όσους τα εκτρέφουν. Υποτίθεται πως ήρθαν στην περιοχή από την περσική κατάληψη της Μακεδονίας.
Λόγω του ότι ο Στρυμώνας είναι διεθνής ποταμός που πηγάζει από τη Βουλγαρία, δεν είμαστε σίγουροι με τι ουσίες μπορούν να το μολύνουν οι Βούλγαροι, επειδή έχουν και χαλαρότερη νομοθεσία, γι’αυτό έχουν εγκατασταθείε διάφοροι μετρητές. Υπήρχε φόβος για ραδιενεργά απόβλητα απ’τους αντιδραστήρες τους, αλλ’ακόμα δεν έχει εντοπιστεί καμία ανησυχητική ποσότητα.
Εμείς το μόνο που κάναμε ήταν να πάμε λίγο σ’έναν απαράδεκτα επικίνδυνο δρόμο κοντά στη λίμνη, μετά να πάμε στο χωριό της Κερκίνης, όπου μας δώθηκε μια μικρή πληροφόρηση, μετά να περπατήσουμε ένα δρόμο κοντά 500 μέτρα για να φτάσουμε σ’ένα άθλιο μέρος κοντά στη λίμνη με λίγα παγκάκια, τουαλέτες και πολλές μύγες, και τέλος να ξαναγυρίσουμε και να πάμε σε ταβέρνα να φάμε. Φάγαμε σουτζουκάκια βουβαλιού. Κανονικά υπάρχουν καταστήματα απ’όπου μπορείς ν’αγοράσεις διάφορα προϊόντα από βουβάλι, όπως κρέας και γιαούρτι και γλυκά απ’το γάλα του κ.ά., αλλ’εκεί δεν πήγαμε ή δεν το βρήκαμε. Θα μπορούσαμε να ψάξουμε περισσότερο το χωριό αλλ’ο χρόνος ήταν λιγοστός.
Στην Κερκίνη πήγα άλλες δυο φορές, και ομολογώ ότι ήταν καλύτερα. Τη μία είχα πάει πολύ παλιά, το 2002 ή 2004, όπου έκανα βόλτα με βαρκούλα στη λίμνη μ’έναν ξεναγό που μας εξηγούσε αναλυτικά για το φυσικό περιβάλλον και τα πουλιά της περιοχής. Τη δεύτερη, που ήταν πρόπερσι, πήγα μια ωραία βόλτα με άλογο, και μετά πήρα προϊόντα βουβαλιού. Και τις δύο προηγούμενες φορές όμως ο χρόνος ήταν περισσότερος.
Η τωρινή εκδρομή καμία σχέση με βιολογία δεν είχε. Εγώ περίμενα να επισκεπτόμασταν κανένα μουσείο φυσικής ιστορίας με μακέτες, ταριχευμένα και λοιπά, ή να μετρούσαμε κάτι στη λίμνη, να καταγράφαμε οργανισμούς κ.ά. Αλλ’αυτό που κάναμε ήταν μια απλή σύντομη εκδρομή. Τι να πεις… Ή μήπως η βιολογία λειτούργησε ως κάλυμμα για να εγκριθεί η εκδρομή απ’το διευθυντή ευκολότερα;
Έχω να δώσω και κάποιες επιπλέον σελίδες για την Κερκίνη:
το αντίστοιχο άρθρο της βικιπαίδειας
και
Φορέας Διαχείρησης Λίμνης Κερκίνης.
Επειδή ίσως τώρα στο χωριό μου που θα πάω δε θα έχω διαδικτυακή σύνδεση, δε θα μπορώ να ασχοληθώ με το Ιστολόγιο. Τη Δευτέρα όμως μετά το Πάσχα που θα γυρίσω, τα πράγματα θα επανέλθουν. Ο λόγος για τη μη σύνδεση στο χωριό ειναι ότι μάλλον έχασα το στικάκι με την κάρτα για το Ίντερνετ, και αν μέχρι αύριο δεν τη βρω, θα πάω αναγκαστικά χωρίς αυτήν.
Δεν πειράζει, έχω όμως πολλά προσχεδιασμένα άρθρα, αγγλικά άρθρα να μεταφράσω κι ό,τι άλλο έρθει στο μυαλό μου. Έχω πάρει επίσης μαζί μου λογοτεχνικά βιβλία, αλλά και τα σχολικά για επανάληψη. Η προετοιμασία μου θα πρέπει οπωσδήποτε ν’αρχίσει από τη Μεγάλη Εβδομάδα. Έχω ορίσει έως τη Δευτέρα να μη διαβάσω τίποτα, μετά όμως ν’αρχίσω.
Την πρώτα εβδομάδα των διακοπών θα είμαι στο χωριό όπως είπα, με τουσς φίλους μου, αλλά και με τα μικρά μου ξαδερφάκια κι άλλα παιδάκια, και φυσικά τα κουνέλια, εκ των οποίων ένα μικρό μάλλον θα δώσω εκεί. Η οικογένεια που θα το πάρει αγαπάει τα κουνέλια, αν απορείτε πώς γίνεται να πηγαίνω να δίνω σ’όλους κουνέλια.
Επιστρέφοντας μετά εδώ, το διάβασμα θα συνεχίσει κανονικά.
Αυτό λοιπόν είναι το απλό πρόγραμμά μου γι’αυτόν τον καιρό.
Ενημέρωση 7/4/2012: Τελικά υπάρχει ίντερνετ άρα δε θα γίνει διακοπή.
Επιτέλους το βρήκα ύστερα από πολλούς μήνες που χάθηκε απ’το κινητό μου. Το τραγούδι αυτό είναι αφιερωμένο στη
Λίμπο την κουνελίτσα μου,
στην οποία δε ξέρω πώς, αλλά μου φαίνεται ότι παραπέμπει. Υπάρχουν κι άλλες πολλές μουσικούλες που παραπέμπουν στην κουνέλα κι από εκείνες έχω επίσης φτιάξει στιχάκαι για τη Λιμπίτσα μου, αλλά το συγκεκριμένο είναι το ιδιαίτερό της.
Ύστερα από λίγα κρουστά και λόγια που αχνοακούγονται στην αρχή, συνεχίζει μια ωραία μελωδία, η οποία διακόπτεται και πάλι στη μέση με κρουστά και τα ίδια λόγια, κάτι σαν μία σιγανή φράση και “Till I come” (μέχρι νά’ρθω), και μετά πάλι συνεχίζει αυτή η μελωδία μέχρι το τέλος. Στη ρυθμική αυτή μελωδία συμπληρώστε “Λίμπο Λίμπο Λίμπο Λίμπο Λίμπο, σε φωνάζω και Καραμελίμπο”. Αυτό είναι το τραγουδάκι της Λίμπο που έχω μάθει σ’όλα τα παιδάκια. Συνήθως το συμπληρώνω μ’άλλα λόγια, τα οποία όμως δεν είναι σταθερά.
Ευτυχώς σήμερα η παρέλαση διεξήχθη χωρίς πολλά προβλήματα, αν εξαιρέσουμε τη μεγάλη καθυστέρηση που είχαμε στην αρχή – μας είπαν να κατέβουμε εννιάμισι και ξεκινήσαμε ενδεκάμισι. Αντίθετα στις
28 Οκτωβρίου
έγινε χαμός. Φέτος είμαι ο σημαιοφόρος του σχολείου, μια ας πούμε τιμητική θέση, ως ο καλύτερος μαθητής από πέρσι. Ξεκινήσαμε από τα Κοτόπουλα Βάσος και σταματήσαμε στο Λευκό Πύργο.
Υπήρξαν λίγα επεισόδια, το αρνητικό όμως ήταν ότι για προληπτικούς λόγουςβ η αστυνομία είχε εκκενώσει όλο το χώρο γύρω από την εξέδρα που θα βρίσκονταν οι επίσημοι για περίπου 200 μέτρα, κι έτσι το μέρος δεν είχε σχεδόν κανέναν, λες και επρόκειτο νά’ρθει κάποιο ειδικό σώμα που θά’πρεπε να προστατευτεί από τρομοκράτες. Από την άλλη καλύτερα που έγινε αυτό ώστε να περάσουμε με ασφάλεια και ήσυχα.
Σε άλλες πόλεις τα πράγματα ήταν πολύ χειρότερα, στο Ηράκλειο της Κρήτης για παράδειγμα η παρέλαση τελικά ακυρώθηκε λόγω επεισοδίων.
Μετά την παρέλαση πήγα για καφέ μαζί με άλλους μαθητέρς κι έπειτα έφαγα το παραδοσιακό σημερινό φαγητό, τη μούμια (μπακαλιάρο παστό, δεν είναι κατά κάποιον τρόπο ταριχευμένο κρέας;). Και τώρα βρίσκομαι εδώ ετοιμαζόμενος να γράψω μερικά ακόμα καλά θέματα.
Χθες είχαμε την πιο αστεία γιορτή για την 25η Μαρτίου που έγινε ποτέ. Είμαι στην τρίτη λυκείου, επομένως αυτή είναι η τελευταία μου. Πέρα από τα τυπικά με το κοντάκιο, τα τραγούδια, τις ομιλίες και τον εθνικό ύμνο, είχαμε στο τέλος κι ένα προτότυπο μονόπρακτο θεατρικό 5 μαθητών.
Υποτίθεται ότι ένας μαθητής που νίσταξε ενώ διάβαζε ιστορία κι αποκοιμήθηκε μεταφέρθηκε στον ύπνο του σ’ένα κρυφό σχολειό του 1753, όπου δίδασκε ένας ιερέας τρεις μαθητές, και προσπαθούσαν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Αυτός τους θεωρούσε αρχικά ότι έκαναν πλάκα και ύστερα τρελούς, έτσι κι αυτοί. Μόλις τους συναντά ρωτάει “Καλά τι καρναβάλια είστε εσείς;” Οι άλλοι προσπαθούν να τον πείσουν ότι είναι μαθητές σχολείου που θέλουν να μάθουν γράμματα. Τον ρωτάνε “Τι παράξενες βράκες φοράς;” Και τους λέει τζιν. “Τζιζ λέμε όταν καιγόμαστε,” λένε. “Τι βραχιόλι φοράς;” “Ρολόι είναι,” λέει αυτός. “παπούτσια γιατί δεν φοράτε;” “Δεν έχουμε,” του απαντάνε. “μήπως βρέθηκα σε αποκριάτικο πάρτι;” “Τι λέει αυτός, μιλα΄νε μεταξύ τους. “Μάλλον σας έστριψε η βίδα.” “Ποια γίδα, εμείς ούτε φασόλια δεν έχουμε.” “καλά με κοροϊδεύετε τώρα;” Ακόμα πιο αστείο γίνεται όταν μπαίνει εκεί ο ιερέας, ένας άλλος μαθητής. Τα παιδιά προτρέπουν τον παράξενο νέο συμμαθητή τους να του φιλήσει το χέρι. Πηγαίνει αυτός και λέει: “Τα κονομάς καλά παππούλη. Και το πρωί στις λειτουργίες και το βράδυ δάσκαλος.” Ο άλλος μένει άναυδος. Έπειτα τα παιδιά διηγούνται στον ιερέα τι ακριβώς έγινε πριν κι αυτός προσπαθεί με ερωτήσεις να μάθει για τα στοιχεία του. Τον ρωτούσε πώς το λένε, πού μένει, σε πιο σχολείο πάει, ποιος ιερέας διδάσκει εκεί. Ο ίδιος απάντησε κανονικά: μένει στο Ψυχικό (μάλλον το θεατρικό θά’χει αθηναΪκή προέλευση), πηγαίνει σε ιδιωτικό στην Κυφισιά, τον πηγαίνει εκεί σχολικό λεωφορείο το πρωί κι όχι βράδυ, δεν έχει ιερέα, αλλά πολλούς και διάφορους καθηγητές, περιγράφοντας σατιρικά τους καθηγητές του σχολείου μας. Ο ιερέας προσπάθησε να μείνει ψύχραιμος ενώ οι άλλοι προέτρεπαν το μαθητή να πάει να ξεκουραστεί. Είχαν, έλεγαν, κάτι τσουβάλια κάτω (το σχολείο ήταν στο γυναικονίτη της εκκλησίας) και μπορούσε να κοιμηθεί εκεί. “Τι λέτε; Ρωτάει απορημένος εκείνος. Ακόμα δεν είχε καταλάβει αν εκείνη η παράξενη ομάδα ήταν σχολείο. Μετά κάτι έλεγε εκείνος ο σημερινός για το γέρο του και ο ιερέας το ρωρτά “Είσαι μοναχός;” “όχι,” λέει εκείνος. “Τότε ποιος είναι ο γέρος σου;” “Ο πατέρας μου,,” λέι. “Ώστε τόσο πολύ τον σέβεσαι.” “ε, ναι.”
Έπειτα ο ιερέας έκανε την προσευχή και ο άλλος είπε πόσο παράξενο ήταν να κάνει προσευχή σ’ένα γκρούπινγκ καρνάβαλων. Οι άλλοι μαθητές έφτασαν σε σημείο ν’αναρωτηθούν μήπως ήταν Τούρκος κατάσκοπος. Ο ιερέας ευχήθηκε για την απελευθέρωση του Γένους από τον τουρκικό ζυγό, και τότε του είπαν ΄ποτι βρίσκεται στο 1753, ωστόσο συνέχιζε να φέρεται σαν να μην καταλαβαίνει.
Και το απόσταρμα είναι ένα: Όταν τελικά ξύπνησε και κατάλαβε ότι ήταν όνειρο και αναλογίστηκε πόσο δύσκολα θά’ταν τότε για την εκπαίδευση λέγοντάς τα σ’ένα συμμαθητή του, εκείνος του είπε: “Άσε τώρα το 1753 και το κρυφό σχολειό, δεν έχουμε άλα μαθήματα τώρα, πάμε να πιούμε κανένα καφεδάκι.” Κι έτσι ήρθε στο σήμερα, κι όλες οι σκέψεις του σταμάτησαν.
Καμία σχέση δεν έχει φυσικά η περιγραφή μου από το να το δείτε κανονικά. Ήταν το καλύτερο σχολικό θεατρικό που έγινε κι έχω παρακολουθήσει. Δηλαδή στο λύκειο δεν είχα παρακολουθήσει κανένα άλλο, είχανε κάνει ένα στο γυμνάσιο για το περιβάλλον όχι και τόσο καλό, και παλαιότερα γίνονταν και στο δημοτικό. Δεν ξέρω ποιανού σκέψη ήταν να γίνει, αλλά ήταν πρωτότυπη.
Έπειτα η γιορτή έκλεισε με παραδοσιακούς χορούς. Εγώ σκεφτόμουν πώς θα ήταν πραγματικά αν κάποιος από το παρόν μεταφερόταν στο παρελθόν ή κάποιος από το παρελθόν στην εποχή μας, ή κάποιος απ’το μέλλον σ’εμάς ή κάποιος από μας στο μέλλον. Θα υπήρχαν τεράστια προβλήματα επικοινωνίας και ίσως δημιουργούνταν και σοβαρότατες παρεξηγήσεις. Το θέμα αυτό είναι ιδιαίτερα πρόσφορο για ανάπτυξη σε μια ιστορία κι έτσι έχουν γραφεί πολλά βιβλία σχετικά μ’αυτό, όπως οι Αιχμάλωτοι του Χρόνου του Μάικλ Κράιτον, που σκοπεύω να διαβάσω μάλλον το καλοκαίρι.
Φέτος είμαι ο σημαιοφόρος της χρονιάς κι αύριο θα παρελάσω. Αν δείτε στη παρέλαση κάποιον σημαιοφόρο συνοδευόμενο από έναν ακόμα μαθητή, θα είναι ο συγγραφέας του Περιπλανόμενου Τουατάρα.
Μία σχολική έκθεση στην οποία μου ζητήθηκε να γράψω τι θά’πρεπε να γίνει για την επίτευξη της ουσιαστικής ισότητας των δύο φύλων, η οποία υποτίθεται θα δημοσιευόταν στο περιοδικό τους σχολείου. Τα παρακάτω αποτελούν γνήσιές μου απόψεις, με ορισμένες μικροαλλαγές.
Παρόλο που η ισότητα των δύο φύλων έχει κατοχυρωθεί νομικά σε όλα τα δυτικά κράτη, στην πράξη το γυναικείο φύλο βρίσκεται ακόμα σε σχετικά μειονεκτικότερη θέση. Ακόμα και σε φαινομενικά δημοκρατικές και φιλελεύθερες κοινωνίες οι γυναίκες δυστυχώς συχνά αντιμετωπίζουν επιπλέον προβλήματα από ό,τι` οι άντρες.
Η ανισότητα των φύλων ήταν κάτι το δεδομμένο σ’όλες τις κοινωνίες από πάντοτε. Είναι γνωστό για παράδειγμα ότι στην Αρχαία Ελλάδα οι γυναίκες όχι μόνο δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα, αλλά ζούσαν κυριολεκτικά μέσα στο σπίτι χωρίς μεγάλη συμμετοχή σε οποιαδήποτε δραστηριότητα. Αργότερα η θέση της γυναίκας κάπως βελτιώθηκε, αλλά η πραγματική αλλαγή ήρθε στην Ευρώπη μετά το δέκατο έννατο αιώνα, οπότε είχε ξεκινήσει η Βιομηχανική Επανάσταση και όλο και περισσότερες γυναίκες άρχιζαν να εντάσσονται στο εργατικό δυναμικό. Σιγά-σιγά κατοχυρώθηκε, μαζί με τις άλλες εξελίξεις της εποχής, και το δικαίωμα ψήφου, και τελικά σήμερα τα δύο φύλα απέκτησαν, νομικά τουλάχιστον, την πλήρη ισότητα. Τα παραπάνω βέβαια ισχύουν μόνο για τα δυτικά κράτη, αφού ακόμα σε πολλές τριτοκοσμικές ή μουσουλμανικές χώρες η κατάσταση της γυναίκας παραμένει τραγική.
Παρά όμως τη νομική ισότητα, οι γυναίκες ακόμα αντιμετωπίζουν προβλήματα όπως διακρίσεις στην αγορά εργασίας και χαμηλότερους μισθούς, μειωμένη πολιτική και επιχειρηματική αντιπροσώπευση κι άνισο φορτίο οικιακής εργασίας. Ιδιαίτερα για τη χώρα μας τα στοιχεία δεν είναι και τόσο καλά. Παρόλο που οι γυναίκες αντιμετωπίζονται ισότιμα στην εκπαίδευση ή στην ιατρική περίθαλψη, δε γίνεται το ίδιο και στον επιχειρηματικό χώρο ή στην πολιτική. Είμαστε η τελευταία χώρα της Ευρώπης σε αντιπροσώπευση γυναικών στην πολιτική ηγεσία. Αντίθετα οι πρώτες παγκοσμίως χώρες όσον αφορά την ισότητα είναι οι Σκανδιναβικές, χωρίς όμως καμία χώρα ακόμα να έχει λύσει εντελώς το θέμα.
Στον τομέα της εργασίας δεν έχουμε ιδιαίτερες διακρίσεις, ούτε πλέον παρατηρείται σημαντική διαφορά στις αποδοχές των δύο φύλων. Εντούτοις κι εδώ θα συναντήσουμε πολύ περισσότερους άντρες σε υψηλότερες θέσεις. Σοβαρότερες διακρίσεις ωστόσο υπάρχουν στον ιδιοτικό τομέα, όπου οι εργοδότες προτιμούν άγαμες ή άτεκνες γυναίκες για να αποφύγουν τη «σπατάλη» εργάσιμου χρόνου από άδειες που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη και την ανατροφή του παιδιού.
Το τελευταίο και ίσως σημαντικότερο των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες είναι ο άδικος καταμερισμός της οικιακής εργασίας. Οι γυναίκες, πέρα από τη δουλειά τους, επωμίζονται κατά κανόνα το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών του νοικοκυριού και της ανατροφής και της υποστήριξης των παιδιών, με μικρή ή και καθόλου συμμετοχή των συζύγων τους, παρόλο που οι ίδιοι συνήθως θεωρητικά τίθενται υπέρ της ισότητας. Έτσι δεν τις μένει χρόνος για άλλες προσωπικές, πνευματικές ή χαλαρωτικές ασχολίες που φέρνουν ευχαρίστηση μειώνοντας και το άγχος της εργασίας και της καθημερινότητας, κι αυτό με το χρόνο οδηγεί σε προβληματικές σχέσεις και νευρωτικές καταστάσεις. Ευτυχώς η τάση αυτή, η άνιση κατανομή της οικιακής εργασίας δηλαδή, τείνει να αμβλύνεται σε νεοότερες οικογένειες.
Δεν έχω να προτείνω κάποιο συγκεκριμένο μέτρο για την ουσιαστική επίτευξη της ισότητας των δύο φύλων, αφού αν το θέμα λυνόταν με απλά μέτρα θα είχε λυθεί προ πολλού από τη νομοθεσία. Η εκπαίδευση, η συμμετοχή σε συλλογικές ή πολιτικές δραστηριότητες, και πάνω απ’όλα η ίδια η προσπάθεια και θέληση των γυναικών για το καλύτερο θα έλυναν το πρόβλημα, μιας και ζούμε σε δημοκρατική κοινωνία χωρίς καταπίεση. Έτσι και η σχεδόν πλέον υποσυνείδητη νοοτροπία των ανθρώπων για τους ξεχωριστούς ρόλους των δύο φύλων σιγά-σιγά μπορεί να αλλάξει – δηλαδή ήδη έχει αλλάξει σημαντικά από παλαιότερα, παραμένουν ωστόσο κάποια αναχρονιστικά κατάλειπα που δεν έχουν θέση σήμερα. Ίσως πρότεινα ορισμένη ποσόστωση συμμετοχής των γυναικών στο Κοινοβούλιο και σ’άλλα κρατικά όργανα, εντούτοις αυτό δε θα πρέπει να αναιρεί την αξιοκρατία. Το άτομο δηλαδή δε θα πρέπει να επιλέγεται για κάποιο κρατικό σώμα με μόνο κριτήριο το φύλο του, αλλά και με βάση τις ικανότητες και τα προσόντα του.
Εάν το σκεφτούμε σε βάθος, είναι πραγματικά παράλογη η ύπαρξη της ανισότητας μεταξύ των δύο φύλων, και μάλιστα τον εικοστό πρώτο αιώνα στα ανεπτυγμένα κράτη. Μπορεί να υπάρχουν ορισμένες διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα, αυτές ωστόσο δεν εμποδίζουν σε τίποτα τις γυναίκες να προοδεύσουν οπουδήποτε επιθυμούν, κι εκεί να επιτύχουν και να καταξιωθούν.
Στέφανος Τοκατλίδης
Και δεν είναι σωστό να μην αναφέρω τις σελίδες που λειτούργησαν ως εν μέρει πηγές μου, τη
Γενική Γραμματεία Ισότητας των Δύο Φύλων,
όπου θα βρείτε χρήσιμες στατιστικές και πληροφορίες, και ένα
βοήθημα για έκθεση,
το οποίο μου έδωσ εκάποιες ιδέες που δε σκέφτηκα αμέσως και πολλές πηγές από αποκόμματα εφημερίδων και μελέτες.
Μπορεί ο καιρός έξω να βελτιώνεται, η θερμοκρασία ν’ανεβαίνει και η μέρα να μεγαλώνει, και όλα τα φυτά να επανέρχονται από το χειμερινό λήθαργο με νέα ανάπτυξη, κι ως εκ τούτου θά’πρεπε κι εγώ να είμαι χαρούμενος μιας και όλα τα φυτά μου επανέρχονται, αλλά αυτήν τη στιγμή είμαι περισσότερο θλιμμένος για τα φυτά μου παρά χαρούμενος. Ο λόγος είναι ότι από δικό μου, καθαρά δικό μου λάθος, από τη βιασύνη μου και την ανυπομονεσία μου μαζί με μια δόση ψυχαναγκασμού για τη βεβαίωση ότι όλα πάνε καλά, έπληξα σημαντικά την ανάπτυξη (το καλύτερο), ή, το πιθανότερο και χειρότερο, κατέστρεψα τελικά ένα από τα σπανιότερα και πολιτιμότερα φυτά της συλλογής μου.
Το φυτό αυτό δεν ανήκε στους
πρόσφατα αποκτηθέντες εξωτικούς σπόρους,
που ουκ ολίγοι εξ αυτών επίσης καταστράφηκαν, αλλ’είναι ένα που ακόμα δεν έχω αναφέρει πως έχω, αφού περίμενα τη στιγμή που θα γινόταν μεγάλο και δυνατο για να το γράψω, ήταν ένα μαντικό φασκόμηλο
(Salvia divinorum).
Το φυτό αυτό είναι ένα σπανιότατο ειδος τροπικού φασκόμηλου του Μεξικού με ενδιαφέρουσες φαρμακευτικές ιδιότητες και εθνοβοτανικές χρήσεις για τους γνώστες. Σήμερα το είδος έχει εξαπλωθεί στις περισσότερες χώρες τυ κόσμου, παντού όμως σε μικρούς αριθμούς και σε συγκεκριμένα άτομα, και η επιβίωσή του δυστυχώς απειλείται. Δεν απειλείται μόνο η χρήση του ή η φαρμακευτική του εφαρμογή, αλλά χωρίς υπερβολή το φυτό ως είδος. Ο λόγος είναι ότι πλέον με την εντατική καλλιέργεια και την επιλεκτική αναπαραγωγή αιώνων έχει σχεδόν χάσει την ικανότητα ν’αναπαράγεται με σπόρο, κι ο μόνος βέβαιος τρόπος αναπαραγωγής του είναι με μοσχεύματα (κλαδιά). Αν δηλαδή κυρηχθεί παντού παράνομο, ίσως τα περισσότερα φυτά στις ανεπτυγμένες χώρες καταστραφούν, αλλά δε θά’ναι καλύτερα και στη φύση, μιας κι εκεί οι πληθυσμοί του είναι μετρημένοι, βρίσκονται κοντά σε ανθρώπινους οικισμούς ίσως από πρότερη καλλιέργεια και το φυτό πολλαπλασιάζεται πάλι βλαστητικά με κλαδιά που λυγίζουν και ριζώνουν στο έδαφος. Ακόμα όμως κι αν μείνει σε κάποιο μέρος του κόσμου ποιος θα το ψάξει ή θα μπορεί να το φέρει στη χώρα του με ασφάλεια άπαξ και γίνει παράνομο; Γι’αυτό θα πρέπει όλοι οι ενδιαφερόμενοι ν’αποκτήσουν αυτό το είδος όσο το δυνατόν νωρίτερα, και ύστερα μπορούν να το διατηρήσουν επ’άπειρον, αν βέβαια όλα πάνε καλά.
Λοιπόν εγώ το φυτό αυτό το είχα παραγγείλει μαζί με τον πατέρα μου από ένα Βρετανό παραγωγό πέρσι, και σε λίγο καιρό μας είχαν έρθει δύο άτομα σε άθλια κατάσταση από τη μακρόχρονη μεταφορά στο κρύο και στο σκοτάδι. Όταν και τα δύο τελικά απεβίωσαν, του ζητήσαμε νέα και μας τά’στειλε δωρεάν. Από εκείνα εκείνο του πατέρα μου πέθανε, ενώ το δικό μου σε δύο μήνες έβγαλε ένα μάτι κι από εκεί ένα μικρό βλαστό με φύλλα. Το φυτό αυτό το πρόσεχα περισσότερο απ’όλα τ’άλλα: το είχα καλυμμένο με μπουκάλι για περισσότερη υγρασία, του άναβα λάμπα φθορισμού το απόγευμα για ν’αυξήσω της ώρες φωτός που είχε, το πότιζα προσεκτικά, του έδινα ελαφρύ λίπασμα, και τώρα που μεγάλωσαν οι μέρες το μετέφερα καθ’όλη τη διάρκεια της μέρας από την πιο φωτεινή μπαλκονόπορτα στην άλλη ανάλογ αμε την ώρα, προσέχοντας τον ήλιο, και στο τέλος στη λάμπα , μέχρι να κοιμηθώ. Ήδη ο βλαστός του είχε επιμηκυνθεί και είχε βγάλει λίγα φυλλαράκια, ανοιχτοπράσινα και υγειέστατα, κατευθυνόμενο πλέον προς μια μακρά, παραγωγική ζωή. Ήδη άρχιζα να σκέφτομαι πότε θα έφτανε τα 15-20 εκατοστά για να το μεταφυτεύσω, πού θα το βάλω έξω και πώς θα το στηρίξω, ακόμα και πόσ θα πρέπει να ρυθμίσω το
αυτόματο πότισμα
το καλοκαίρι όταν θα έλειπα. Το θεωρούσα επίσης από τα πολυτιμότερα μέλη της συλλογής μου, το οποίο θα κρατούσα ακόμα κι αν έπρεπε για οποιονδήποτε λόγο να δώσω πολλά απ’τα υπόλοιπα φυτά μου.
Όμως η καταστροφή έγινε. Το φυτό, όταν ξεκινούσε την ανάπτυξη, είχε κάνει δύο μάτια. Το ένα πήρε μπρος, ενώ το άλλο έμεινε στο μέγεθός του. Σήμερα παρατήρησα ότι εκείνο τελικά ξεράθηκε κι αποφάσισα να το κόψω. Τραβόντας το όμως έσπασα μαζί και το ανεπτυγμένο πράσινο κλαδάκι, αφού δεν ήξερα ότι τα δύο αυτά ήταν συνδεδεμένα στη βάση. Κι έτσι το φυτό καταστράφηκε εντελώς. Πλέον δεν έχει καθόλου φωτοσυνθετικό ιστό, επειδή το πράσινο μέρος του κεντρικού βλαστού σιγά-σιγά ξεραινόταν έτσι κι αλλιώς, αφού δεν είχε πλέον λόγο ύπαρξης. Στο μόνο που ελπίζω τώρα είναι ένα μικρό εξόγκωμα δίπλα στο αρχικό κλαδάκι που ίσως είναι μάτι και ίσως μπορέσει ν’αναπτυχθεί. Μετά την καταστροφή κατέστρεψα εντελώς το φυλλοφόρο κλαδάκι συνθλίβοντάς το, γιατί δε μπορούσα να βλέπω τα δύο αυτά μέλη αποσυνδεδεμένα μεταξύ τους κι εμένα να μη μπορώ να τα επαναφέρω. Το γεγονός έγινε τώρα κι ο χρόνος δε γυρίζει. Το μόνο που σκέφτηκα εκείνη τη στιγμή ήταν να βρίσω την ψυχαναγκαστική μου εμμονή στην αφαίρεση οποιουδήποτε ξερού κομματιού, και να θυμηθώ πάλι όσα νεαρά και σπάνια φυτά έχασα από δικό μου λάθος.
Και ξεκινάω με το μακρύ κατάλογο των νεκρών σπάνιων ειδών. Πρώτη ήταν μια διωναία (Dionaea muscipula), ένα σαρκοφάγο φυτό πριν που δεν το κρατούσα στη θέση του επαρκώς με αποτέλεσμα να μου το πάρει ο αέρας πολλές φορές και στο τέλος να εξασθενήσει μέχρι να πεθάνει πριν 3 χρόνια. Δεύτερο ήταν το πολυκόμπι (Equisetum arvense), το οποίο είχα πάρει απ’το χωριό πρόπερσι το φθινόπωρο, το μεγάλωσα – αν και είχα καταστρέψει πάλι 2-3 ριζώματα στην πρώτη φάση -, την επόμενη χρονιά γέμισε με τους πυριτιούχους του βλαστούς όλη τη γλάστρα, ώσπου
τό’φαγε η κουνέλα μου.
Το φυτό δέχθηκε δύο ισχυρές επιθέσεις μέχρι να πάρω τελικά τα απαραίτητα μέτρα, όμως είχε πλέον καταφαγωθεί, εκτός από λίγους μισούς βλαστούς που παρέμειναν στην περιφέρεια της γλάστρας. Ήξερα όμως ότι δεν είχε καταστραφεί, μιας και είναι γνωστό ότι τα πολυκόμπια έχουν τρομερή ανναγεννητική ικανότητα απ’τα ριζώματά τους. Για να το “βοηθήσω” στην ταχύτερη ανάκαμψη, έσκαβα κι εγώ στη γλάστρα μέχρι να βρω τα νέα ματάκια, ώστε να τα φέρω πιο κοντά στο φως και να μη χρειαστεί το φυτό να ξοδέψει πολλή ενέργεια στέλνοντάς τα προς τα πάνω μέσα από λίγα εκατοστά χώματος. Όμως επειδή δεν έβρισκα τίποτα, έβαλα και το φτιάρι να δουλέυει, με αποτέλεσμα τελικά να κόψω το ρίζωμα σε μικρά κομματάκια εν αγνοία μου. Γυρίζοντας από κάποιες διακοπές το καλοκαίρι δεν είδα τίποτα στη γλάστρα. Από τότε όλες οι προσπάθειές μου μ’αυτό το φυτό ήταν αποτυχημένες. Ή τα ριζώματα ήταν αρκετά μικρά, ή εγώ τα πείραζα αρκετά βλέποντας συχνά την ανάπτυξη της λεπτής κορυφής τους, κι όλα τελικά σάπιζαν. Έτσι έχασα τέσσερις ακόμα φορές Equisetum arvense και E. telmateia.
Μετά είχα το
λίθοπα,
ο οποίος καταστράφηκε από τα παιδάκια που το ζούλιξαν, το φταιξιμο όμως κι εδώ είναι δικό μου, αφού τον είχα σε μέρος που σύχναζαν και τους τραβούσε την προσοχή, αλλά και γιατί δεν τα είπα από πριν να το προσέχουν. Ήταν αρκετά μεγάλα και καταλάβαιναν, και σίγουρα θα πρόσεχαν εάν όμως τά’λεγα.
Και τώρα έχουμε και τα προσφατότερα φυτά από τους σπόρους του διαδικτύου. Έσπασα τη βελβίτσχια (Welwitschia mirabilis), ένα σπανιότατο φυτό της Ναμίμπιας, του οποίου οι σπόροι έχουν υψηλά ποσοστά αποτυχίας, και μόνο ένας από τους 5 μου φύτρωσε, σπρώχνοντάς τον για να ελέγξω αν ήταν καλά ριζωμένος. Κατέστρεψα επίσης ένα δίωο (Dioon edule), ένα κυκαδόφυτο του Μεξικού ξύνοντας για να δω αν το φούσκωμα που είχε ήταν δική του ανάπτυξη ή σάπισμα. Ήταν ο μόνος ζωντανός τέτοιος σπόρος που είχα, μιας και οι υπόλοιποι σάπισαν λόγω κακής ποιότητας. Έσπασα επίσης τη ρίζα ενός σπορόφυτου αραουκάριας της Χιλής (Araucaria araucana) μεταφυτεύοντάς το – το κωνοφοράκι ζει ακόμα αλλά με πολύ καθυστεριημένη ανάπτυξη. Και τώρα χάλασα κι αυτό το φασκόμηλο. Θά’πρεπε νά’ταν περισσότερα;
Όλες αυτές οι “τραγωδίες” θα είχαν προληφθεί αν δεν ήμουν τόσο ψυχαναγκαστικός ως προς τις λεπτομέριες και την καλή διαβίωση και ανάπτυξή τους. Μη μπορώντας να τα δω ευκρινώς, για να εκτιμώ εξ αποστάσεως την κατάστασή τους, θα πρέπει να τ’αγγίζω συχνά, ιδίως στα μέρη που έχουν άμεση σχέση με την επιβίωση και τη συνέχισή τους, όπως το πρώτο ριζιδιο και τις κορυφούλες των βλαστών. Αν καμιά φορά κάνω λάθος και βάλω περισσότερη δύναμη ή το χέρι μου ξεφύγει σ’ένα νεαρό και αναπτυσσόμενο φυτό συνήθως σπάει. Παρόμοιο πράγμα κάνω και σε μεγαλύτερα φυτά
αλλάζοντας τη μορφολογία τους.
Κυρίως πάλι θα παρατηρήσετε ότι πλήττωνται τα σπανιότερα και τα πολυτιμότερα, κι όχι τ’άλλα που ξέρω ότι εφόσον οι συνθήκες τους είναι καλές πάνε καλά.
Τι θά’πρεπε να κάνω γιαν να προλάβω μελλοντικές τέτοιες περιπτώσεις; Αυτό που θα πρέπει να εξασκήσω είναι η υπομονή μου και η καταστολή των παρορμήσεών μου. Ο ψυχαναγκασμός αυτός του ελέγχου έχω προσέξει πως είναι αρκετά έντονος και δύσκολος στην καταστολή. Το συγκεκριμένο ωστόσο φασκόμηλο δεν το πείραζα και πολύ από τοτε που άρχισε την ανάπτυξή του. Το μόνο που έκανα ήταν να κόβω την ξερή άκρη του παλιού κεντρικού βλαστού.
Τώρα ο μεγαλύτερος κίνδυνος, αν φυσικά ζει, είναι ο κίνδυνος της αμέλειας. Όπως και με τη διωναία που είχε εξασθενήσει υπερβολικά μετά τα πολλά αναποδογυρίσματα της γλαστρούλας της και τις συνεχείς αποξηράνσεις του χώματός της , την οποία φρόντιζα όλο και λιγότερο ώσου ξεραινόταν, έτσι και τώρα φοβάμαι μήπως αφήσω κι αυτό το φυτό με την πίστη πως δεν έχει πλέον ελπίδες ανάκαμψης.
Αλλά για να μη λέμε μόνο τις αποτυχίες, έχω σημειώσει αναλογικά πολύ περισσότερες επιτυχίες. Αρκει να ρίξετε μια ματιά στην κατηγορία “φυτά” και να διαβάσετε τι κάνω μ’αυτό το θέμα. Ομολογουμένως όμως στην περίπτωση των σπάνιων ή πολύτιμων ειδών έχω ν’αναφέρω περισσότερες αποτυχίες παρά επιτυχίες.
Τα φυτά που έχω έξω, και αυτά που αντέχουν και τα ευπαθή που φέρνω το χειμώνα στην προστατευμένη τους θέση, ξέρω ότι είναι προσαρμοσμένα στο κλίμα, κι έτσι κι αλλιώς, εάν οι συνθήκες τους είναι οι κατάλληλες και αυτά είναι υγειή, θα επανέρχονται κάθε άνοιξη. Γιατί τότε να χαίρομαι ιδιαίτερα γι’αυτά; Αντίθετα τα σπάνια είδη ξεκινούν συνήθως μικρά και ευαίσθητα, και χρειάζονται πολύ περισσότερη φροντίδα μέχρι να φτάσουν σ’ένα μέγεθος και υγεία που τα επιτρέπει να ενταχθούν με τ’άλλα, και φυσικά είναι δυσεύρετα και συχνά δυσκολότερα στην καλλιέργεια.
Το διάστημα αυτό αντιμετωπίζω πρόβλημα οργανωτικής φύσεως. Το πρόγραμμά μου κυλάει όπως πριν, δεν έχει ενταθεί δηλαδή, αλλ’αυτόν τον καιρό έχω πολλές και ταυτόχρονες ιδέες στο μυαλό για μεγάλα και καλά άρθρα που δυστυχώς δεν έχω τον απαιτούμενο χρόνο να γράψω. Ούτε όμως κι όταν έχω πάντοτε θα μπορώ να γράψω. Για παράδειγμα τώρα το σαββατοκύριακό θα έχω στο σπίτι παιδάκια κι έτσι δε θα μπορώ ν’ασχοληθώ τόσο με τον υπολογιστή, άλλες φορές πάλι μπορεί να είμαι κάπου αλλού κι όχι στον υπολογιστή να γράφω, ενώ άλλες, αν κι έχω την ιδέα στο μυαλό μου, είτε νιώθω κουρασμένος εκείνη την ώρα είτε δεν έχω τη διάθεση. Ωστόσο θα προσπαθήσω να γράψω τουλάχιστον 5 καλά τις προσεχείς μέρες.
Μερικά από ταάρθρα που σκοπεύω να δημοσιεύσω στα κοντά είναι: σχέση γλαυκώματος με νευροεκφυλιστικές παθήσεις (οι θανατηφόρες πρωτεΐνες παντού;), νέα των πριόν, ευθανασία, υποβοηθούμενη αυτοκτονία, δικές μου απόψεις κι εξελίξεις επί του θέματος, μία ενδιαφέρουσα συζήτηση στην τάξη για την ευγονική, πώς χαλάνε οι άσχετοι θέματα συζητήσεως περί ανθρώπινων διαφορών με αφορμή πραγματική συζήτηση, ο απολογισμός των ερπετών και των αμφιβίων της προηγούμενης χρονιάς, φωτογραφίες από τους Πύργους Κοζάνης, το χωριό μου (αυτές σκόπευα να τις ανεβάσω εδώ και λίγο καιρό), βιβλίο του Ρίτσαρντ Λυνν για τη νοημοσύνη, εκπληκτικές ερμηνείες της συμπεριφοράς μας κατά την εξελικτική ψυχολογία, πηγές για εξελικτική ψυχολογία, δείκτες νοημοσύνης και συσχετισμοί ως προς διάφορες μεταβλητές (ό,τι έχει αποδειχθεί επιστημονικά έως τώρα), το δέντρο αείλανθος ή βρωμοκαρυδιά, διωναία, πολυκόμπι, γαρδένια και η φαρμακευτική της ουσία, πηγές για την Αρχαία Αίγυπτο, ιαπωνικές σεξουαλικές ανωμαλίες, ανέκδοτα, και λίγα ακόμα. Πού να χωρέσουν όλα αυτά στο λίγο διαθέσιμο χρόνο; Δε χωράνε με τίποτα.
Και πέρα από τα παραπάνω, εννοείται ότι θα γράφω για νέα, απροσδόκητα γεγονότα ή οτιδήποτε άλλο βρίσκω.
Κατά τ’άλλα όλα πάνε καλά. Η Λίμπο η κουνέλα μου ετοιμάζεται να γεννήσει – ήδη έχει κάνει φωλιά και μπορώ να πιάσω τα κουνελάκια απ’την κοιλίτσα της. Επίσης, με την αύξηση της θερμοκρασίας και της φωτοπεριόδου, όλα τα φυτά μου αρχίζουν και πάλι την ενεργή ανάπτυξή τους. Το σχολείο όπως πάντα, αύριο θά’χουμε τεστ στα αρχαία γενικής. Δε φοβάμαι για τίποτα, όλα θα πάνε καλά. Αυτά είναι τα νέα μου αυτό το διάστημα: σχολείο, γυμναστήριο, υπολογιστής, Ιστολόγιο, φυτά και κουνέλια, και υπόλοιπα στοιχεία του προγράμματος μαζί με τα έκτακτα.
Ας πιστεύω ότι θα μπορώ να γράψω όλα τα παραπάνω με ευκολία μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, κι αν είναι ανάγκη να γίνονται λίγα-λίγα, δυστυχώς όμως η δεύτερη περίπτωση θα παίρνει πολύ χρόνο.
Πάντως έχετε καταλάβει κάποιο μέρος του εύρους της θεματολογίας μου.
