Archive for Μαρτίου, 2011


Όπως φαίνεται κι από προηγούμενες δημοσιεύσεις μου, έχω ένα μεγάλο ενδιαφέρον για τα ερπετά. Στο ιστολόγιο έχω δημιουργήσει μια κατηγορία με θέμα τα ερπετά και τα αμφίβια, αν και δεν την έχω αναπτύξει πάρα πολύ σε σχέση μ’άλλες. Ο λόγος είναι, πρώτον γιατί έχω πολλά άλλα θέματα να βάλω απ’όλες τις κατηγορίες, και δεύτερον δεν έχω κανένα ερπετό για να έχω και πρακτική γνώση του θέματος, αν και μελλοντικά σκοπεύω να την αναπτύξω περισσότερο.
Ενδιαφέρον για τα ερπετά άρχισα να έχω από πολύ παλιά, λίγο πριν αρχίσω το σχολείο. Μάθαινα διάφορα γι’αυτά από τους γονείς μου κι από άλλους, από βιβλία και ντοκιμαντέρ. Αν και οι περισσότεροι στην οικογένεια δεν τα συμπαθούσαν, ο πατέρας μου δεν τα θεωρούσε τίποτα το σιχαμερό ή κακό και από εκεί ίσως πήρα το ενδιαφέρον.
Στο χωριό μου, στους Πύργους Κοζάνης, άρχισα να πιάνω ερπετά κι αμφίβια ήδη από την ηλικία των 6. Το πρώτο που έπιασα ήταν ένας βάτραχος και το δεύτερο μια χελώνα ξηράς. Από τότε και για πολλά χρόνια ύστερα, έπιανα το καλοκαίρι ερπετά, τα κρατούσα για λίγες μέρες και έπειτα τ’άφηνα πάλι στο μέρος όπου τα βρήκα. Ως μικρό παιδί τότε, τα ενοχλούσα και τα κακομεταχειριζόμουν πολλές φορές, αλλά έχω να πω ότι δεν έχω σκοτώσει κανένα, εκτός από ένα μικρό βατραχάκι μια φορά που το ζούλιξα λίγο παραπάνω, ούτε έχω τραυματίσει πολλά, εκτός από κάποιες σαύρες που τους αποκολλήθηκε η ουρά. Τα εύρισκα αρκετά ωραία ζωάκια, κι από τότε άρχισαν να μ’αρέσουν πολύ και ήθελα κι εγώ ν’αποκτήσω ένα ως κατοικίδιο.
Αργότερα, όταν ήμουν 9 χρονών, κι αυτό έγινε. Απέκτησα το πρώτο μου ερπετό, ένα νεροχελωνάκι που το ονόμασα Λίνα. Η όλη ιστορία με τα νεροχελωνάκια άρχισε από τις 3 Σεπτεμβρίου του 2003 και τελείωσε στις 15 Μαΐου του 2005. Δεν ήξερα όμως να τις φροντίζω σωστά, αφού η μόνη πηγή πληροφόρησης που είχα ήταν οι λανθασμένες οδηγίες των υπαλλήλων τον πετσόπ και ήμουν και αρκετά μικρός τότε, γι’αυτό και οι χελώνες πέθαιναν από διάφορες αιτίες ή μερικές ήταν άρρωστες από την αρχή. Η αγαπημένη μου νεροχελώνα όμως ήταν ο Έλμο ή Ελμόνιος, μια αρκετά μεγάλη νεροχελώνα, η οποία ήταν και η τελευταία μου. Κατάφερε να επιζήσει όλο τον καιρό που την είχα, αφού ήταν αρκετά μεγάλη και δεν είχε άμεση ανάγκη από πολλά θρεπτικά συστατικά κι ασβέστιο για ν’αναπτυχθεί. Το τέλος της ήταν διαφορετικό από αυτό των άλλων. Η χελώνα αυτή είχε βγάλει ένα απόστημα στο ένα τις αφτί, που αργότερα έμαθα ότι προήλθε από τις κακές συνθήκες νερού όπου ζούσε, και επειδή δεν ξέραμε τι να την κάνουμε και πώς θα την θεραπεύσουμε, την αφήσαμε στην τεχνητή λιμνούλα του Πάρκου του Ηρακλειώτη της Θεσσαλονίκης όπου ζουν πολλές άλλες ομοειδείς τις. Το πιθανότερο είναι να πέθανε αργότερα. Οι 5 από τις νεροχελώνες που είχα ήταν του αμερικανικού είδους trachemys scripta (red-eared sliders ή κοκκινομάγουλες νεροχελώνες), το πιο κοινό είδος νεροχελώνας στο εμπόριο, όπως έμαθα αργότερα. Η άλλη ήταν ενός άλλου είδους με διαφορετικό σχήμα και συμπεριφορά από τις άλλες και ως τώρα δεν το έχω αναγνωρίσει.
Από το φθινόπωρο του 2005 άρχισα να ψάχνω σοβαρά για τα ερπετά στο Διαδίκτυο. Βρήκα τόνους πληροφοριών και πολλές σχετικές ιστοσελίδες κι επειδή ήξερα μέτρια αγγλικά τότε, άρχισα να ψάχνω και σε σελίδες του εξωτερικού. Σύντομα γράφτηκα στο φόρουμ του http://www.reptilesalonica.com, όπου τους ενοχλούσα πολύ με αποτέλεσμα να με διαγράψουν από μέλος δυο φορές. Την τρίτη ήμουν πολύ πιο ήσυχος και πολύ λιγότερο ενεργός. Ο πρώην κάτοχος αυτής της σελίδας ονομάζεται Γρηγόρης Δεούδης και την εποχή που γράφηκα στο φόρουμ, ήταν κάτοχος μιας συλλογής ερπετών και ενός ειδικευμένου στα ερπετά πετσόπ στη Θεσσαλονίκη. Αυτός λοιπόν το 2008 μετανάστευσε στην Ολλανδία και στα τέλη του Σεπτεμβρίου του 2009 αποφάσισε να κλείσει τη σελίδα ύστερα από 9 χρόνια λειτουργίας και 5 χρόνια λειτουργείας των φόρουμ, επειδή, όπως έλεγε, θεωρούσε την κράτηση ερπετών και ζώων γενικότερα στην αιχμαλωσία ως κάτι εγκληματικό. Τώρα ασχολείται με την καλλιέργεια εξωτικών φυτών. Η σελίδα αυτή παρέμενε γι’αρκετό καιρό στο Διαδίκτυο και είχε πολλά χρήσιμα άρθρα και συζητήσεις στο φόρουμ που θα μπορουσατε να επισκεφθείτε, αλλά πρόσφατα κατέβηκε. Υπήρχε επίσης ένα τεράστιο θέμα στα φόρουμ της με ανέκδοτα το οποίο ήθελα να κατεβάσω και ν’ανεβάζω λίγο-λίγο στο ιστολόγιο, αλλά δεν πρόλαβα. Παράλληλα με τη συμμετοχή μου σ’αυτήν τη σελίδα συνέχισα να ψάχνω για ερπετά στο Διαδίκτυο.
Ύστερα από το κλείσιμο της σελίδας αυτής έως και πριν λίγους μήνες το μεγάλο μου ενδιαφέρον για τα ερπετά μειώθηκε κάπως, αν και συνέχιζα περιοδικά να ψάχνω σε σελίδες του εξωτερικού. Ο προσανατολισμός της αναζήτησης επίσης άλλαξε, αντί να ψάχνω κυρίως για τη διατήρηση των ερπετών και των αμφιβίων στην αιχμαλωσία, έψαχνα περισσότερο για την κατάσταση των ερπετών και αμφιβίων στη φύση, για την οικολογία τους και για την εξέλιξή τους. Πέρυσι επίσης άρχισα να ενδιαφέρομαι περισσότερο για την ερπετοπανίδα της χώρας μας και γι’αυτό το θέμα βρήκα μια σημαντική πηγή πληροφοριών, το
herpetofauna.gr,το οποίο αποτέλεσε και την κύρια πηγή μου για το
άρθρου μου για την ελληνική ερπετοπανίδα.
Όσον αφορά τα άγρια ερπετά στο χωριό μου κι αλλού, άρχισα πριν δύο χρόνια να κάνω καταμετρήσεις από κάθε είδος που έβρισκα και πιο εντατικές παρατηρήσεις. Παρατήρησα για παράδειγμα ότι τα τελευταία χρόνια, από τα πολλά χημικά φυτοφάρμακα που ρίχνουν ασυνείδητοι στο ποταμάκι της περιοχής του χωριού μου, οι βάτραχοι σχεδόν εξαφανίστηκαν.
Το ενδιαφέρον μου για την απόκτηση ερπετών αναζωπυρώθηκε, όταν κατα τύχη τον περασμένο Δεκέμβριο ανακάλυψα το
reptiles Greece,το οποίο, αν και λειτουργούσε γι’αρκετά χρόνια πριν, δεν το είχα βρει ή δεν του είχα δώσει μεγάλη σημασία. Εκεί είναι γραμμένα τα περισσότερα παλιά μέλη του reptilesalonica, μαζί με πολλά νέα. Ενεγράφηκα κι εγώ στις 23 Δεκεμβρίου, τώρα με πολύ σοβαρότερη διάθεση, με σκοπό ν’αποκτήσω τελικά ερπετά ζητώντας πληροφορίες και εκφράζοντας απορίες και να βοηθήσω μ’ό,τι ξέρω αυτούςβ που έχουν απορίες. Τον επόμενο μήνα ασχολούμουν υπερβολικά μ’αυτήν τη σελίδα. Αυτός είναι κι ένας από τους πολλούς λόγους που αυτόν τον Ιανουάριο παραμέλησα αρκετά το ιστολόγιο.
Από τότε που άρχισα να ψάχνω πολύ για ερπετά στο Διαδίκτυο, ήθελα να κάνω μια συλλογή ερπετών. Σοβαρά όμως άρχισα να το σκέφτομαι μετά που γράφηκα στο reptiles Greece. Αποφάσισα λοιπόν, μετά από λίγο ψάξιμο, να πάρω ένα ζευγάρι ρακοδακτύλων ή crested gecko, ε.ο. rhacodactylus ciliatus. Ήδη έχω έτοιμο το τερράριό τους και τις διακοσμίσεις που θα βάλω μέσα κι αυτό που λείπει τώρα είναι ο θερμοστάτης, το θερμαντικό σώμα και σαφώς οι ίδιες οι σαύρες. Αργότερα θα δω τι άλλο θα πάρω. Αν και πρόσφατα έχω αποκτήσει απροσδόκητα
κουνέλικι έχω και πολλές άλλες δουλειές να κάνω κι επίσης το περιβάλλον δεν είναι ιδιαίτερα υποστηρικτικό, πιστεύω ότι σύντομα θα πάρω το είδος που θέλω και γιατί όχι μελλοντικά να μη δημιουργήσω μια μικρή συλλογή ερπετών και αμφιβίων;

Ενημέρωση 20/2/2014: Άργησα λιγάκι να ενημερώσω το άρθρο, αλλά πρέπει να πω πως εδώ και λίγο παραπάνω από ένα χρόνο συγκατοικώ μ’ένα αξιολάτρευτο αρσενικό λοφιοφόρο γκέκο (Correlophus ciliatus) – αναταξινομήθηκε από το γένος Rhacodactylus στα τέλη του 2012, το
Βαρώνο. Το παλιό τερράριο που ανέφερα ακόμα δε χρησιμοποιήθηκε, αλλά ίσως χρησιμοποιηθεί στο μέλλον. Επομένως το όνειρό μου άρχισε να γίνεται πραγματικότητα!

Ένα καλό άρθρο με τις οδηγίες του οποίου μπορείτε ν’απενεργοποιήσετε τα προγράμματα-φίλτρα που μπορεί να σας έχουν βάλει για να περιορίσουν την ελευθερία κίνησής σας στο Διαδίκτυο. Το άρθρο βρίσκεται
εδώ.Δεν ξέρω αν έχει αλλάξει κάτι από τότε που γράφτηκε.

Πρόσφατα,
ανακαλύφθηκε εγκεφαλικό κύκλωμα που εξαφανίζει το φόβοαπό ομάδα Αμερικανών επιστημόνων. Οι επιστήμονες αυτοί υποστηρίζουν ότι αυτή η ανακάλυψη μπορεί να φέρει επαναστατικές αλλαγές στην θεραπεία των αγχωδών διαταραχών. Θα είναι όμως έτσι, ή μπορεί νά’χει κι άλλες, όχι και τόσο καλές εφαρμογές;
Πράγματι, οι αγχώδεις διαταραχές πλήττουν πολλούς ανθρώπους και είναι πολύ βασανιστικές για όσους πάσχουν απ’αυτές. Προκαλούν αναίτιο άγχος και φόβο και μειώνουν τη λειτουργικότητα του ατόμου. Σήμερα, εκτός από την ψυχοθεραπεία, θεραπεύονται και με διάφορα φάρμακα, τα οποία όμως δεν είναι πάντα τόσο αποτελεσματικά και μπορεί να έχουν μερικές φορές κάποιες παρενέργειες ή να προκαλούν εξάρτηση. Σύμφωνα όμως με τους επιστήμονες που ανακάλυψαν τη νέα μέθοδο καταπολέμησης του φόβου, η μέθοδος αυτή θα μπορεί ν’αντιμετωπίσει αυτές τις διαταραχές πολύ καλύτερα και χωρίς καμία παρενέργεια. Θα τις θεραπεύει όμως, ή θα δημιουργεί άλλα προβλήματα; Ο υγειής φόβος και το υγειές άγχος είναι απαραίτητα για την προστασία μας από καταστάσεις που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία μας, τη σωματική μας ακεραιότητα, ή και τη ζωή μας. Αυτός ο μηχανισμός δεν μειώνει απλά το φόβο, αλλά τον ελαττώνει μέχρις εξαφανίσεως. Τα πειραματόζωα στο πείραμα έχασαν οποιοδήποτε φόβο, έγιναν χαλαρότερα και τολμηρότερα ακόμα και σ’επικίνδυνες καταστάσεις. Άρα οι άνθρωποι στους οποίους θα είχε εφαρμοστεί η μέθοδος αυτή για θεραπευτικούς σκοπούς, ίσως τους έκανε πιο απρόσεκτους και άνετους σε καθημερινές επικίνδυνες καταστάσεις που θα μπορούσαν να έχουν άσχημες επιπτώσεις στην υγεία τους, στη σωματική τους ακεραιότητα ή ακόμα και να τους κοστίσουν τη ζωή, π.χ. στην οδήγηση, στη χρήση βαρέος εξοπλισμού κ.ά. Αυτό επίσης σημαίνει ότι αυτή η ανακάλυψη θα μπορούσε να έχει πάμπολλες εφαρμογές στους ανθρώπους, όχι πάντοτε για θεραπευτικό σκοπό. Έχω σκεφτεί πάρα πολλούς τομείς όπου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί.
Οι πρώτες εφαρμογές τις θα γίνουν σίγουρα σε ιατρικά πειράματα. Πέρα από τις εφαρμογές στην πειραματική θεραπεία των αγχω΄δων διαταραχών, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σ’οποιαδήποτε άλλη ιατρική δοκιμή, ακόμα κι αν αυτή είναι δυνητικά επικίνδυνη για την υγεία των υποκειμένων, με σκοπό να μειώσει το φόβο τους για πιθανές συνέπειες του πειράματος.
Η μέθοδος αυτή θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί και σε μεγαλύτερο μέρος πληθυσμού. Επειδή η τοποθέτησή της συσκευής είναι ανώδινη και η ενεργοποίηση του μηχανισμού γίνεται απλά μ’εκπομπή συγκεκριμένης συχνότητας φωτός, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από φορείς εξουσίας για να μειώσει το φόβο κάποιων ομάδων ανθρώπων που εκτίθενται συχνά σε κινδύνους. Για παράδειγμα, στο στρατό, οι στρατιώτες θα μπορούσαν να φέρουν μια τέτοια συσκευή ώστε να γίνονται πιο ατρόμητοι και τολμηροί στον πόλεμο, λιγότερο προστατευτική για τη ζωή τους και έτοιμοι να υπακούσουν σε κάθε εντολή. Το ίδιο θα μπορούσε να γίνει σε ειδικές δυνάμεις της αστυνομίας ή σε πράκτορες μυστικών υπηρεσιών και σε παρόμοιες ομάδες. Αυτό δεν είναι κάτι καλό, αφού μετατρέπει τους λογικά σκεπτόμενους ανθρώπους σε πιόνια που είναι πρόθυμοι να εκτελέσουν οποιαδήποτε διαταγή, ακόμα κι αν είναι λανθασμένη με ολέθριες συνέπειες (το σφάγιον κρέας).
Θα μπορούσε ακόμα να χρησιμοποιηθεί σε μέλη πληρωμάτων υποβρυχίων ή αστροναύτες σε περίπτωση ατυχήματος όπου το πλήρωμα θα συμπεριφερόταν πιο ψύχραιμα και έτσι ίσως θα κατάφέριε να σωθεί από πιθανή καταστροφή.
Επίσης, αυτή η μέθοδος θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και από τρομοκρατικές οργανώσεις. Τα κατώτερα μέλη των οργανώσεων αυτών, μ’αυτή τη συσκευή θα μπορούσαν να σταλούν σε επικίνδυνες ακόμα και για τη ζωή τους τρομοκρατικές αποστολές π.χ. επιθέσεις αυτοκτονίας χωρίς να χρειάζονται ιδιαίτερη ψυχολογική προετοιμασία. Σ’αυτήν την περίπτωση, τα πρόθυμα να διαπράξουν βίαιες ενέργειες μέλη των τρομοκρατικών οργανώσεων θα πολλαπλασιαστούν και ίσως το πρόβλημα της τρομοκρατίας αυξηθεί.
Τέλος, η χειρότερη χρήση της μεθόδου αυτής, τελειοποιημένης όμως με την προσθήκη άλλων συστημάτων που θα επηρεάζουν και άλλα στοιχεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς, που μπορώ να σκεφτώ, θα μπορούσε να γίνει μελλοντικά από το κράτος ή απ’όποια μορφή εξουσίας υπάρχει τότε για να ελέγχει απόλυτα τη σκέψη και τη συμπεριφορά των μαζών. Θα είναι η χειρότερη μορφή ελέγχου του νου (mind control).
Ωστόσο, η μέθοδος αυτή προς το παρόν είναι ακόμα σε εντελώς πειραματικό στάδιο και απέχει πολύ από το να χρησιμοποιηθεί σε ανθρώπους, γι’αυτό δε θα πρέπει να ανησυχούμε. Όπως φαίνεται όμως, τα φάρμακα τελικά είναι πολύ ασφαλέστερα για την αντιμετώπιση των αγχωδών διαταραχών από αυτήν την επικίνδυνη μέθοδο.

Σήμερα παρακολούθησα την αρκετά γνωστή τελευταία ταινία του Κυνόδοντα από dvd.
Η ταινία αυτή σκηνοθετήθηκε από το Γιώργο Λάνθιμο και έχει λάβει πολλά ευρωπαϊκά βραβεία. Έβαλε υποψηφιότητα για Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας, έφτασε ως την τελική πεντάδα, αλλά δεν κέρδισε το βραβείο. Η περμιέρα της ήταν στις 22 Οκτωβρίου του 2010, αλλά πρόσφατα το dvd της διανεμόταν δωρεάν από την εφιμερίδα Έθνος.
Πάνω-κάτω η περίληψή της είναι ότι υπήρχε μια οικογένεια (ένας πατέρας, μια μητέρα, ένας γιος, μια μεγάλη και μια μικρή κόρη), η οποία ζούσε σε μια απομακρυσμένη μονοκατοικία περιτριγυρισμένη από ψηλό φράχτη. Τα παιδιά δεν είχαν βγει ποτέ απ’το σπίτι τους. Ο μόνος που δείχνει ότι έφευγε συχνά ήταν ο πατέρας, ο οποίος δούλευε σε εργοστάσιο. Ο μόνος ξένος άνθρωπος που έμπαινε εκεί ήταν η Χριστίνα, μια φρουρός του εργοστασίου, με σκοπό να κατευνάσει τις σεξουαλικές ορμές του γιου. Οι γονείς ανατρέφουν τα παιδιά όπως αυτοί νομίζουν ότι είναι σωστό. Τη μεγαλύτερη εξουσία την έχει ο πατέρας. Η ταινία δείχνη τη ζωή της οικογένειας και τον απάνθρωπο τρόπο ανατροφής κι εκπαίδευσης των παιδιών. Προς το τέλος ο πατέρας αποφασίζει να διώξει τη Χριστίνα επειδή πιστεύει ότι φέρνει αναταραχές στο σταθερό περιβάλλον της οικογένειας. Στο τέλος, η μεγάλη κόρη καταφέρνει να ξεφύγει απο εκείνο το σπίτι-φυλακή.
Όταν βλέπουμε αυτήν την ταινία, δε θα πρέπει να την ερμηνεύουμε κυριολεκτικά. Η ταινία αυτή έχει καθαρά
αλληγορική σημασία.Θέλει να μας δείξει τον τρόπο με τον οποίο η εξουσία και η ευρύτερη κοινωνία που ζούμε μας χειραγωγεί και μας ελέγχει, μεσα σ’έναν ψεύτικο κόσμο με ψεύτικες αλήθειες, ψεύτικους εχθρούς, ψεύτικες επιβραβεύσεις κλπ.
Εγώ δεν είχα σκεφτεί καμία από αυτές τις συμβολικές ερμηνείες αυτής της ταινίας. Να τη δείτε, αλλά εξετάζοντας πάντα τα μηνύματα που κρύβονται από πίσω και όχι εμμένοντας στο εξωτερικό.

Μία πολύ καλή και ενημερωτική σελίδα την οποία παρακολουθώ από παλιά. Έχει νέα για την επιστήμη, την τεχνολογία, τη φυσική, το διάστημα, το περιβάλλον και παρόμοια θέματα. Η σελίδα:
εδώ.Ο παραπάνω σύνδεσμος σας οδηγεί στην αρχική. Παλαιότερα όλα τα νέα αναρτώνταν εκεί, αλλά αργότερα άλλαξε κι έγινε
ιστολόγιο.Το ιστολόγιο ενημερώνεται καθημερινά. Επίσης, στην αρχική σελίδα υπάρχουν φόρουμ συζητήσεων.
Η σελίδα αυτή είναι η πηγή πολλών άρθρων μου.

Πηγή:
Ελευθεροτυπία

Είδη πλαστικών που βλάπτουν σοβαρά την υγεία!

Της ΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΠΑ-ΣΟΥΛΟΥΝΙΑ

Βρισκόμαστε διαρκώς εκτεθειμένοι σε πλαστικές τοξικές ουσίες. Πίνουμε νερό, γάλα, αναψυκτικά, τρώμε τροφές που είναι αποθηκευμένες σε πλαστικά σκεύη. Φοράμε συνθετικά ρούχα, καθόμαστε σε πλαστικά υλικά.

Είμαστε ό,τι τρώμε και πίνουμε! Πλαστικοποιημένοι καταναλωτές ενός πλαστικοποιημένου πολιτισμού.

1. Τα όμορφα συσκευασμένα προϊόντα στα σουπερμάρκετ δελεάζουν και τον πιο υποψιασμένο καταναλωτή:

Κρέας και ψάρια σε δισκάκια από πλαστικό φελιζόλ. Τυριά και σάντουιτς σε διαφανείς πλαστικές μεμβράνες. Επώνυμες μάρκες παγωτών, «υγιεινά» γιαούρτια σε πλαστικά κεσεδάκια. Γάλατα και αναψυκτικά σε χαρτόκουτα με «αλουμινένια» επίστρωση. «Φυσικό» νερό και «παρθένο» λάδι συσκευασμένα σε πλαστικά μπουκάλια.

Τοξικές ουσίες

Καταναλώνουμε καθημερινά τροφές που βρίσκονται σε επαφή με ορατά και αόρατα πλαστικά. Ελάχιστοι γνωρίζουμε ότι τα είδη πλαστικών που χρησιμοποιούνται για τη συσκευασία τροφίμων μεταφέρουν σε αυτά επικίνδυνες τοξικές χημικές ουσίες.

*Το PVC, που περιέχεται στα πλαστικά και χρησιμοποιείται μέχρι και για πιπίλες και κουλούρες για τα δόντια των μωρών, θεωρείται ό,τι πιο επικίνδυνο για την υγεία και το περιβάλλον.

*Το τοξικό χημικό πρόσθετο των πλαστικών στυρένιο χαρακτηρίστηκε ως δυνητική καρκινογόνος ουσία από τη Διεθνή Υπηρεσία Ερευνας στον Καρκίνο, της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας.

*Η διφαινόλη-Α, που μεταφέρεται στα τρόφιμα από τα πλαστικά, διαταράσσει τις ορμονικές λειτουργίες.

2. Το 1998, η ιαπωνική κυβέρνηση υποχρέωσε εταιρείες κατασκευής πλαστικών πιατικών σκευών για παιδιά, να τα αποσύρουν από την αγορά και να τα καταστρέψουν, διότι περιείχαν υπερβολικές ποσότητες διφαινόλης-Α. Επίσης, το υπουργείο Περιβάλλοντος με μελέτη έδειξε την ύπαρξη φθαλικών (DEHP) σε πάνω από 80% των τροφών που καταναλώνονται στη χώρα αυτή.

*Τον ίδιο χρόνο, επιστήμονες της αμερικανικής Ενωσης Καταναλωτών εντόπισαν την αδιπική τοξική ουσία DEHA στο τυρί τσένταρ, που ήταν συσκευασμένο με διαφανή μεμβράνη από PVC.

*Παρόμοια μελέτη στη Δανία εντόπισε τοξικά φθαλικά (DBP, DEHP και ΒΒΡ) σε βρεφικές τροφές και σε γάλα για νεογνά (σε ποσότητες 0,11-0,49 mg/kg).

*Νέα έρευνα του WWF επιβεβαιώνει τα αποτελέσματα προηγουμένων εξετάσεων που είχαν πραγματοποιηθεί για ανίχνευση χημικών ουσιών στο αίμα εθελοντών ευρωβουλευτών και ευρωπαίων πολιτών. Μάλιστα, είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, αφού διαπιστώνει ότι τα υψηλότερα επίπεδα ορισμένων νεότερων χημικών εντοπίστηκαν σε παιδιά, με τη διφαινόλη-Α σε υψηλότερη συγκέντρωση.

3. Ο Αχιλλέας Πληθάρας, υπεύθυνος εκστρατειών πολιτικής της WWF Ελλάς, μας τονίζει ότι «οι κακές επιχειρηματικές πρακτικές και η αδυναμία νομοθετικής προστασίας των πολιτών έχουν συντελέσει στη δημιουργία μιας απαράδεκτης κατάστασης». Φθαλικά άλατα, διφαινόλη-Α, PVC, PC είναι άγνωστες λέξεις για τους περισσότερους πολίτες, όμως πρόκειται για χημικά που κρύβουν σημαντικές παρενέργειες.

»Οσο δεν εφαρμόζεται η αρχή της πρόληψης κι όσο δεν δίδονται στοιχεία για το σύνολο των χημικών ουσιών που περιέχονται στα προϊόντα, τόσο θα ζούμε στο σκοτάδι και θα λαμβάνουμε μέτρα «εκ των υστέρων».

Γενετικές ανωμαλίες

Απευθυνθήκαμε στο τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστήμιου Πάτρας και στον καθηγητή Βιοχημείας Χρήστο Γεωργίου, για να μάθουμε τους λόγους για τους οποίους τα πλαστικά είναι τόσο επικίνδυνα για την υγεία μας. Μας εξηγεί ότι: «Οι εταιρείες πλαστικών, για να μπορούν να κατασκευάζουν εύκαμπτες μορφές συσκευασίας τροφίμων, προσθέτουν στα πλαστικά διάφορες χημικές ουσίες, τους πλαστικοποιητές, που είναι άκρως τοξικές. Υπολείμματα από αυτές τις ουσίες, κυρίως της κατηγορίας των φθαλικών και των αδιπικών, διαρρέουν στις τροφές. Αυτές οι ουσίες προκαλούν καρκίνους, γενετικές ανωμαλίες, υπολειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και αναπτυξιακά προβλήματα σε παιδάκια.

»Επίσης, ορισμένες από αυτές τις ουσίες μπερδεύουν τον οργανισμό μας που τις αντιμετωπίζει ως φυσιολογικές ορμόνες, διαταράσσοντας λειτουργίες του ενδοκρινικού συστήματος. Για παράδειγμα, η εστραδιόλη είναι μια ορμόνη που είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη των γεννητικών οργάνων, των μαστών, του ύψους και της κατανομής του λίπους στις γυναίκες. Αν μια τοξική ουσία που διέρρευσε από κάποιο πλαστικό στην τροφή την περάσει ο γυναικείος οργανισμός για την εστραδιόλη, μπορεί και να αλλοιώσει την τελική εμφάνιση μιας αναπτυσσόμενης γυναίκας».

4. Οι πλαστικοί εφιάλτες δεν εισέρχονται στο σώμα μας μόνο από τις συσκευασίες τροφών αλλά και από άλλες πηγές, όπως πλαστικά παιγνίδια, ρούχα, δάπεδα, ταπετσαρίες. Αν και η Ευρωπαϊκή Ενωση απαγορεύει πλέον τα παιχνίδια με φθαλικά για παιδιά κάτω των τριών ετών (που συνηθίζουν να τα βάζουν στο στόμα), παιχνίδια με αυτή την ουσία πωλούνται ακόμα.

*Τα φθαλικά χημικά πρόσθετα δεν τα αποφεύγουμε ούτε κι όταν αρρωστήσουμε. Μεταφέρονται στον οργανισμό μας από τις πλαστικές σακούλες αίματος στις μεταγγίσεις, από τις φιάλες ορού καθώς και από τους αναπνευστήρες. Το ιατρικό προσωπικό εκτίθεται πολύ στα φθαλικά λόγω της συχνής χρήσης πλαστικών γαντιών. Τα ιατρικά προϊόντα από PVC περιέχουν DEHP σε ποσότητες 20-80%.

Η λίστα των κωδικών

Η ευρεία χρήση των φθαλικών σε πλαστικές συσκευασίες δεν μπορεί να διαπιστωθεί, διότι οι εταιρείες κατασκευής δεν υποχρεούνται από το κράτος να αναγράφουν την περιεκτικότητα.

*Το είδος του πλαστικού συμβολίζεται με έναν συγκεκριμένο κωδικό αριθμό, συνοδευόμενο συνήθως από τα αρχικά λατινικά γράμματα της χημικής ονομασίας του πλαστικού. Αυτά τα στοιχεία (το ένα ή και τα δύο) συχνά βρίσκονται τυπωμένα επάνω στο πλαστικό προϊόν (π.χ. στη βάση των πλαστικών μπουκαλιών). Αν είστε τυχεροί και βρείτε και τις δύο πληροφορίες στην επιφάνεια κάποιου πλαστικού, θα σημαίνει ότι αντιστοιχούν σ’ ένα από τα είδη τοξικών πλαστικών του πίνακα αριστερά.

5. Είναι διάχυτη η αντίληψη που έχει καλλιεργηθεί περί χρήσης ειδικών πλαστικών «κατάλληλων για τρόφιμα». Το γεγονός είναι ένας ασύλληπτα κυνικός εμπορικός μύθος και αποδεικνύεται στην πράξη: το ίδιο πλαστικό που χρησιμοποιείται για συσκευασία τροφίμων συγχρόνως αποθηκεύει χλωρίνη, απορρυπαντικά, λάδια αυτοκινήτου.

Επομένως, το είδος του πλαστικού που χρησιμοποιείται στα δοχεία συσκευασίας τροφίμων δεν επιλέγεται με κριτήριο τη μη τοξικότητά του, αλλά με βάση καθαρά εμπορικά κριτήρια.

*Ρωτήσαμε τον πρόεδρο του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ) Γιάννη Βλέμμα και τους αρμόδιους χημικούς του φορέα, εάν θεωρούν τις πλαστικές συσκευασίες επικίνδυνες για την υγεία και εάν στους ελέγχους που κάνουν έχει διαπιστωθεί διαρροή χημικών τοξικών ουσιών σε τρόφιμα.

Η απάντηση που πήραμε ήταν καθησυχαστική. «Τα στοιχεία από το πρόγραμμα των αναλύσεων του 2004 ήταν 100% αρνητικά. Συγκεκριμένα, ελέγξαμε πλαστικές μεμβράνες από PVC όπου τυλίγουμε αλλαντικά ή τυριά, πλαστικά δοχεία από πολυκαρβουνικό, και επιχρίσματα κονσερβών. Δεν εντοπίσθηκε σε κανένα μετανάστευση τοξικών χημικών ουσιών. Η Ε.Ε με το νόμο 1935/2004 αναθεώρησε όλη τη νομοθεσία, θεσπίζοντας ιδιαίτερα αυστηρές προδιαγραφές και ελέγχους. Φέτος, οι έλεγχοι που θα δεχθούμε θα είναι αυστηρότεροι.

Προσοχή στα κινέζικα

»Αυτή άλλωστε είναι και η διαφορά μας από χώρες όπως η Κίνα και η Ιαπωνία όπου οι προδιαγραφές δεν είναι τόσο αυστηρές. Κατά καιρούς έχουμε εντοπίσει σε προϊόντα που προέρχονται από τις συγκεκριμένες χώρες χημικές ουσίες που έχουν μεταναστεύσει από την πλαστική συσκευασία.

»Εκείνο που οφείλουν να προσέχουν οι καταναλωτές είναι να μη χρησιμοποιούν τις πλαστικές συσκευασίες για άλλη χρήση μετά την κατανάλωση των τροφών, π.χ. σε ένα πλαστικό μπουκάλι να τοποθετήσουν ελαιόλαδο. Είναι σίγουρο ότι έπειτα από ένα διάστημα θα έχουν διαρρεύσει επικίνδυνες ουσίες».

6. Ο καθηγητής Χ. Γεωργίου, σχολιάζοντας τη δήλωση του ΕΦΕΤ, επεσήμανε τα εξής: «Οι δηλώσεις του ΕΦΕΤ περί αποφυγής της αποθήκευσης λαδιού σε πλαστικά δοχεία στην ουσία συνιστά έμμεση παραδοχή ότι τα πλαστικά μεταφέρουν τοξικές ουσίες στις τροφές. Πώς εξηγεί το γεγονός ότι βρέθηκαν τοξικά φθαλικά πρόσθετα πλαστικών στο αίμα τριών ελλήνων ευρωβουλευτών και της επιτρόπου Margot Wallstrom;

»Καθησυχαστικές είναι επίσης και οι βιομηχανίες πλαστικών που ισχυρίζονται ότι τα τοξικά χημικά πρόσθετα που χρησιμοποιούνται στα πλαστικά ενώνονται μεταξύ τους τόσο δυνατά, που παύουν να είναι τοξικά. Μας κρύβουν όμως το γεγονός ότι αυτή η διαδικασία δεν είναι ποτέ 100% αποτελεσματική. Πάντα μένουν ελεύθερα μερικά τοξικά χημικά που μεταφέρονται από το πλαστικό σε ό,τι έρχεται σε επαφή με αυτό ή στο περιβάλλον.

*»Ακόμα και όταν οι εταιρείες αναγκάζονται να δεχτούν ότι αυτά τα τοξικά χημικά μεταφέρονται στα τρόφιμα, προσφεύγουν στο επιχείρημα ότι βρίσκονται σε επίπεδα χαμηλότερα από τα “όρια ασφαλείας” που έχουν θεσπιστεί από τα κράτη ως “ασφαλή” για την υγεία μας. Μόνο που τα “όρια ασφαλείας” τα καθόρισαν οι ίδιες και τα μετέτρεψαν σε νόμους μέσω της πολιτικής διαπλοκής με τις κυβερνήσεις».

7. Η WWF Ελλάδος μάς υπενθύμισε έρευνά της που αποκαλύπτει ότι οι Ελληνες είναι εκτεθειμένοι σε ένα κοκτέιλ επικίνδυνων χημικών. Μάλιστα, γι’ αυτή την έρευνα έλαβε τα συγχαρητήρια του επιτρόπου Περιβάλλοντος, κ. Δήμα, ο οποίος ζήτησε αυστηρότερο έλεγχο για τα χημικά.

«Οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί με τα αποτελέσματα των ελέγχων», συνέχισε ο Α. Πληθάρας. «Ποιος μπορεί άραγε να μας πει με βεβαιότητα πώς αλληλεπιδρούν αυτές οι τοξικές ουσίες μεταξύ τους και ποια πρέπει να είναι η ανώτατη συγκέντρωση όλων μαζί των χημικών. Η διεθνής βιβλιογραφία συνεχώς εμπλουτίζεται με αποκαλύψεις για τον επιβλαβή ρόλο κάποιων κατά τα άλλα “άκακων” χημικών.

*»Το θέμα είναι τι προτίθεται να κάνει η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ενωση. Μπορούν απλά να μηρυκάζουν το μύθο περί ασφαλών ορίων και να εξακολουθούν να δηλώνουν άγνοια για την ασφάλεια του 86% των χημικών που διακινούνται στην Ευρώπη. Αυτό όμως δεν είναι υπεύθυνη στάση.

»Ο υπουργός Ανάπτυξης και οι έλληνες ευρωβουλευτές οφείλουν να ενδυναμώσουν τη νομοθετική μεταρρύθμιση, που θεσπίσθηκε αν επιθυμούν την ασφάλεια των πολιτών κι όχι τα υπερκέρδη των χημικών βιομηχανιών».

Ενημέρωση 18/2/2012:
η δισφαινόλη-α ευθύνεται και για παχυσαρκία και διαβήτη.
Ήδη κάποιες χώρες όπως ο Καναδάς την έχουν κάνει παράνομη.

Είναι σπασμένο σε τρία μέρη:
μέρος α,
μέρος β
και
μέρος γ.

μεσογειακός χαμαιλέοντας chamaeleo chamaeleon


τοιχόσαυρα του Έρχαρντ podarcis erhardii


μακεδονικός τρίτονας triturus macedonicus


λαφιάτης elaphe quatuorlineata


βάτραχος του Μπεντριάγκα pelophylax bedriagae


γραμμωτή νεροχελώνα mauremys rivulata


αμφίσβαινα blanus strauchi

Το άρθρο αυτό το είχα καιρό στο μυαλό μου και το προετοίμαζα. Είχα μαζέψει τα είδη, λίγες πληροφορίες και μόλις πριν λίγο το συνέταξα στην τελική του μορφή.
Ο όρος “ερπετοπανίδα” καλύπτει και το σύνολο των ειδών των ερπετών, αλλά και αυτό των αμφιβίων μιας περιοχής. Η χώρα μας είναι μία από τις πλουσιότερες σε είδη ερπετών και αμφιβίων της Ευρώπης, εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσεις στη νότια Ευρώπη, του πλούσιου οριζόντιου και κάθετου διαμελισμού που δημιουργεί ποικιλία κλιματολογικών περιοχών και πολλές απομονωμένες περιοχές, όπως νησιά, οι οποίες ευνοούν την εξέλιξη ενδημικών ειδών και υποειδών.Επειδή βρίσκεται κοντά στην Ασία και τη Βόρεια Αφρική, εκτός από ευρωπαϊκά είδη, έχει και κάποια είδη απ’αυτές τις ηπείρους. Ο συνολικός αριθμός των ειδών των αμφιβίων είναι 22, ενώ αυτός των ερπετών 65. Αναλογικά με την έκτασή της, είναι αρκετά πολλά. Αντίθετα, άλλες βορειότερες χώρες έχουν πολύ λιγότερα, για παράδειγμα η Ολλανδία 7 είδη ερπετών και η Βρετανία 6. Αρκετά από τα πολλά αυτά είδη και τα υποείδη τους είναι ενδημικά της χώρας μας ή έχουν πολύ μικρές εξαπλώσεις.

Αμφίβια
Τα αμφίβια είναι ομοταξία σπονδυλωτών που εξελικτικά βρίσκεται ανάμεσα στα ψάρια και στα ερπετά. Ζουν συνήθως σε υγρά μέρη, έχουν υγρό και λεπτό δέρμα και είναι όλα τους σαρκοφάγα. Επειδή τα πρώτα στάδια της ζωής τους τα περνούν μέσα στο νερό, το χρειάζονται για την αναπαραγωγή τους. Τα περισσότερα είναι ζώα μικρού μεγέθους και έχουν πολλούς εχθρούς, γι’αυτό πολλά είδη έχουν εξελιξει τοξικότητα. Κανένα ελληνικό είδος δεν είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο. Από τις τρεις τάξεις των αμφιβίων, [ουρόδηλα (σαλαμάνδρες και τρίτονες), άνουρα (βάτραχοι και φρύνοι) και γυμνοφίονα (άποδα αμφίβια)] έχουμε μέλη και από τις δύο τάξεις της εύκρατης ζώνης, δηλαδή τις δύο πρώτες.
Ουρόδηλα (σαλαμάνδρες και τρίτονες): Είναι αμφίβια που εξωτερικά μοιάζουν πολύ με τις σαύρες. Αγαπούν τη δροσιά και την υγρασία και είναι κυρίως εντομοφάγες. Είναι πολύ δύσκολο να παρατηρηθούν, επειδή είναι νυκτόβιες, ζουν σε μεγάλα υψόμετρα, σε δάση ή άλλα μέρη με πυκνή βλάστηση και δροσιά και σπάνια εμφανίζονται σε ανοιχτά σημεία. Οι περισσότερες παράγουν τοξικές εκρίσεις για ν’αποθαρρύνουν τους εχθρούς τους από το να τις φάνε, αλλά κανένα ελληνικό είδος δεν είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο. Δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στους τρίτονες και στις σαλαμάνδρες, απλά οι τρίτονες συνήθως περνούν περισσότερο χρόνο στο νερό. Στην Ελλάδα έχουμε 7 είδη, όλα μέλη της οικογένειας των σαλαμανδριδών (salamandridae): την κοινή σαλαμάνδρα (salamandra salamandra), τον αλπικό τρίτονα (ichthyosaura alpestris παλαιότερα mesotriton alpestris και πιο παλιά triturus alpestris), τον κοινό τρίτονα (lissotriton vulgaris), το λοφιοφόρο τρίτονα (triturus artzeni) και το μακεδονικό τρίτονα (t. macedonicus), καθώς και δύο είδη του κυρίως ασιατικού γένους lyciasalamandra με μικρή εξάπλωση, τη lyciasalamandra helverseni (Κάρπαθος και γύρω νησιά) και τη l. luschani (Καστελόριζο).
Άνουρα: Οι βάτραχοι και οι φρύνοι. Η τάξη των αμφιβίων με το μεγαλύτερο αριθμό ειδών και τη μεγαλύτερη ποικιλομορφία και εξάπλωση. Έχουμε 15 είδη από πολλές οικογένειες:
Βατραχίδες (ranidae): Οι κοινοί βάτραχοι, ζουν πάντα κοντά στο νερό, έχουν γλοιώδες και γυαλιστερό δέρμα, μακρυά πίσω άκρα και πολύ μεγάλη εξάπλωση σε μεγάλο μέρος του κόσμου. Έχουμε πολλά είδη: τον πηδοβάτραχο (rana dalmatina), τον ελληνικό βάτραχο (r. graeca), τον κοινό κεντρικοβορειοευρωπαϊκό βάτραχο (r. temporaria) με οριακή εξάπλωση στη βόρεια Ελλάδα
Παρακολουθήστε την εμβρυική του ανάπτυξη.το λιμνοβάτραχο (pelophylax ridibundus), το βαλκανικό βάτραχο (p. curtmuelleri), τον ηπειρωτικό βάτραχο (p. epiroticus) και άλλα είδη του ίδιου γένους με μικρή εξάπλωση p. bedriagae (νησιά ανατολικού Αιγαίου), p. cretensis (Κρήτη) και p. cerigensis (Κάρπαθος, Ρόδος και γύρω νησιά), καθώς και τον εισαγόμενο αμερικανικό ταυροβάτραχο (lithobates catesbeanus), ο οποίος εισήχθη σε μια λίμνη της Κρήτης με καταστροφικές συνέπειες για το τοπικό οικοσύστημα.
Βομβινατορίδες (bombinatoridae): Οι πυρρογάστορες βάτραχοι, 2 είδη, τη b. bombina (οριακή εξάπλωση στον Έβρο) και τη b. variegata.
Περισσότερα εδώ.Φρυνίδες (bufonidae): Φρύνοι, 2 είδη, τον κοινό φρύνο (bufo bufo) και τον πράσινο φρύνο (b. viridis.
Περισσότερα εδώ.Υλίδες (hylidae): Δεντροβάτραχοι, συνήθως μικροί βάτραχοι με βεντούζες στ’άκρα τους προσαρμοσμένοι για τη δενδρόβια ζωή, 1 μόνο είδος τη hyla arborea.
Πηλοβατίδες (pelobatidae): Βάτραχοι που ζουν σε ξηρά περιβάλλοντα και περνούν τον περισσότερο χρόνο τους θαμμένοι κάτω απ’το χώμα, 1 μόνο είδος, το συριακό πηλοβάτη (pelobates syriacus) με σποραδική εξάπλωση.

Ερπετά:
Είναι μια μεγάλη ομοταξία σπονδυλωτών με πλήθος ειδών σ’όλον τον κόσμο. Είναι ποικιλόθερμα, δηλαδή η θερμοκρασία του σώματός τους είναι όμοια μ’αυτήν του περιβάλλοντος, έχουν συνήθως μικρό ή μεσαίο μέγεθος, ξηρό δέρμα και γεννούν συνήθως αβγά στη στεριά. Υπάρχουν 4 τάξεις ερπετών: τα φολιδωτά (φίδια, οι χελώνες, τα κροκοδείλια και οι σφηνόδοντες (τουατάρα μόνο στη Νέα Ζηλανδία).
Περισσότερα εδώ.έχουμε είδη από τις 2 κύριες τάξεις της εύκρατης ζώνης, δηλαδή τις δύο πρώτες.
Χελώνες: Μια τάξη ερπετών με πολυάριθμα είδη. Χαρακτηριστικό όλων είναι ότι τα οστά του σώματός τους δημιουργούν ένα προστατευτικό καβούκι (χέλυο), όπου μπορούν να μαζέψουν το κεφάλι και τ’άλλα μέλη τους όταν απειλούνται από κάποιον εχθρό. Υπάρχουν χερσαίες, υδρόβιες και θαλάσσιες χελώνες. Στην Ελλάδα έχουμε 10 είδη από μερικές οικογένειες.
Χελωνιίδες (cheloniidae): Οικογένεια θαλασσίων χελωνών με πόδια προσαρμοσμένα σε πτερύγια. Στην ξηρά βγαίνουν μόνο τα ενήλικα θηλυκά για να γεννήσουν τ’αβγά τους. Δεν μπορούμε να τις χαρακτηρίσουμε ελληνικές αφού διανύουν μεγάλες αποστάσεις στη θάλασσα, μεγάλες και παμφάγες, 3 είδη: την καρέτα (caretta caretta) γεννά τ’αβγά της σ’ελληνικές ακτές, την πράσινη χελώνα (chelonia mydas) και την κεραμιδωτή χελώνα (eretmochelys imbricata).
Δερματοχελυίδες (dermochelyidae): Οικογένεια θαλασσίων χελωνών με μόνο ένα είδος με παγκόσμια εξάπλωση, η δερματοχελώνα (dermochelys coriacea). Το μεγαλύτερο είδος χελώνας του κόσμου με ατροφικό χέλυο και ομοιοθερμία (εξαίρεση των ερπετών).
Εμυδίδες (emydidae): Οι νεροχελώνες, προσαρμοσμένες για τη ζωή σε γλυκό νερό, βγαίνουν στη στεριά για να λιαστούν ή να γεννήσουν αβγά, παμφάγες, κυρίως αμερικανική οικογένεια έχουμε 2 είδη: τη στικτή νεροχελώνα (emys orbicularis) και την κοκκινομάγουλη νεροχελώνα (trachemys scripta). Η τελευταία είναι η κοινή κατοικίδια νεροχελώνα, αμερικανικό είδος που εισήχθει στην Ελλάδα με κακές συνέπειες στην ενδημική στικτή.
Γεωεμυδίδες (geoemydidae): Κυρίως ασιατική οικογένεια νεροχελωνών με πολλά είδη με ποικιλία στην εμφάνιση, παμφάγες, έχουμε τη γραμμωτή νεροχελώνα (mauremys rivulata).
Τριονυχίδεςν (trionychidae): Μαλακοχέλυες νεροχελώνες, ζουν στα γλυκά νερά, η επιφάνεια του χελύου είναι λεία και μαλακιά, κυρίως σαρκοφάγες, κανένα ευρωπαϊκό ή ελληνικό είδος, περιστασιακά έρχεται στην Κρήτη και στη νότια Ελλάδα η χελώνα του Νείλου (trionyx triuguis).
Χελωνίδες (testudinidae): Οι χερσαίες χελώνες, με ψηλό καβούκι, χοντρά άκρα, αργοκίνητες και φυτοφάγες, έχουμε 3 είδη: την κρασπεδοχελώνα (testudo marginata), κυρίως ελληνικό είδος και μεγαλύτερο της Ευρώπης, τη μεσογειακή χελώνα (testudo hermanni) και την ελληνική χελώνα (testudo graeca).

Φολιδωτά (φίδια, αμφίσβαινες και σαύρες): Αυτή η τάξη χωρίζεται σε 3 υποτάξεις”: στα σαύριια (σαύρες), στα οφίδια (φίδια) και στα αμφισβαίνια (αμφίσβαινες). Είναι η πιο επιτυχημένη ομάδα ερπετών. Μπορούν να βρεθούν σ’όλον τον κόσμο σε ποικίλα περιβάλλοντα, από ψηλά βουνά έως και στη θάλασσα. Στην Ελλάδα έχουμε 55 είδη (η πιο πολυπληθής ομάδα), και από τις τρεις υποτάξεις και από πολλές οικογένειες.
Σαύρια (σαύρες: Ερπετά που μπορούν να βρεθούν σ’όλα τα περιβάλλοντα. Οι περισσότερες στην Ελλάδα έχουν μικρό μέγεθος, αλλά υπάρχουν και μεγαλύτερες. Πολλές είναι προσαρμοσμένες για διαβίωση σε βραχώδεις περιοχές, κυρίως εντομοφάγες, σπάνια τρώνε λίγα φυτά, αν και υπάρχουν και φυτοφάγες (όχι στην Ελλάδα), έχουν πολλούς εχθρούς. Έχουμε 31 είδη από αρκετές οικογένειες:
Σαυρίδες (lacertidae): Οι κοινές ευρωπαϊκές σαύρες, μπορούν να βρεθούν σε ποικιλία περιβαλλόντων, έχουμε πολλά είδη: την πράσινη σαύρα (lacerta viridis), την τρανόσαυρα (l. trilineata), τα οποία είναι και τα μεγαλύτερα είδη, την αμμόσαυρα (l. agilis κεντρικοβορειοευρωπαϊκό είδος με σποραδική εξάπλωση στη βόρεια Ελλάδα), την τοιχόσαυρα (podarcis muralis), την πελοποννησιακή σαύρα (p. peloponnesiacus), τη βαλκανική τοιχόσαυρα (p. tauricus), την p. erhardii (με πάρα πολλά υποείδη στην ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά), την p. cretensis (Κρήτη), την p. gaigeae (Σκύρος), την p. milensis (Μήλος), την p. levendis
(Πρόσφατα αναγνωρισμένο είδος),, τη σαύρα της Ρούμελης (algyroides nigropunctatus), τη σαύρα του Μωριά (a. moroticus), τον οφίδωπα (ophisops elegans χωρίς βλέφαρα), την ποντιακή σαύρα (darevskia praticola με οριακή εξάπλωση στον Έβρο), την ελληνική σαύρα (hellenolacerta graeca Πελοπόννησος) και δύο είδη με μικρή εξάπλωση, την anatololacerta anatolica (Σάμος) και την a. oertzeni (Δωδεκάνησα).
Σκιγκίδες (scincidae): Οι σκίγκοι, σαύρες με επίμηκες σώμα, λείες φολίδες και μικρά άκρα, που συνήθως δεν μπορούν να τις σηκώσουν από το έδαφος, 4 είδη: τον αβλέφαρο (ablepharus kitaibelii), το λιακόνι (chalcides ocellatus), τον οφιόμορο (ophiomorus punctatissimus) και τη χρυσίζουσα σαύρα (trachylepis aurata παλαιότερα mabuya aurata Σάμος, Κως, Ρόδος, Σίμη).
Αγαμίδες (agamidae): Οι δράκοι. Συγγενικές σαύρες με τις ιγκουάνες, μόνο ένα είδος, το κροκοδειλάκι (laudakia stellio), μ’εξάπλωση στα περισσότερα νησιά και στην περιαστική περιοχή της Θεσσαλονίκης.
Χαμαιλεοντίδες (chamaeleonidae): Οι χαμαιλέοντες, σπάνια και ιδιαίτερα ερπετά, δενδρόβια, αγαπούν την υγρασία, αργοκίνητα, με καλή όραση αλλά χωρίς εξωτερικά αφτιά, χρησιμοποιούν τη γλώσσα τους για τη σύλληψη της τροφής, απειλούνται σοβαρά στην Ελλάδα, 2 είδη: το μεσογειακό χαμαιλέοντα (chamaeleo chamaeleon) μόνο στη Σάμο, παλαιότερα σε Χίο και Κρήτη και τον αφρικανικό (c. africanus), ίσως παλιά εισαγωγη απ’την Αφρική, απειλείται πολύ σοβαρά, μόνο ένας μικρός πληθυσμός στην Πύλο.
Ανγουίδες (anguidae): Οι άποδες σαύρες. Δεν έχουν άκρα και μοιάζουν με φίδια, ωστόσο ξεχωρίζουν απ’αυτά από την παρουσία βλεφάρων στα μάτια, εξωτερικών ακουστικών πόρων και μακριάς ουράς, 3 είδη: το κονάκι (anguis fragilis), το κονάκι της νότιας Ελλάδας (a. cephalonica) και τον τυφλίτη (pseudopus apodus), τη μεγαλύτερη άποδη σαύρα της ευρώπης, παλαιότερα ophiosaurus apodus.
Γκεκονίδες (geconidae): Τα γκέκο, μικρές συνήθως νυκτόβιες εντομοφάγες σαύρες που συνήθως έχουν κολλητική ικανότητα στ’άκρα τους και στερούνται βλεφαρίδων, 3 είδη: το κοινό σαμιαμίδι (hemidactylus turcicus), την ταρέντολα (tarentola mauritanica) και το μεσοδάκτυλο ή κυρτοδάκτυλο (mediodactylus cotschyi), με πολλά υποείδη στα νησιά και στην ηπειρωτική Ελλάδα, χωρίς κολλητική ικανότητα, παλαιότερα cyrtopodion cotschyi και αργότερα cyrtodactylus cotschyi.
Αμφισβαίνια (amphisbaenia): Είναι η λιγότερο μελετημένη ομάδα ερπετών. Είναι άποδα, με δακτυλιωτό δέρμα, αραιές φολίδες και τα μάτια και τ’αφτιά τους καλύπτονται με δέρμα. Εξωτερικά μοιάζουν με γεωσκώληκες.Βρίσκονται κυρίως στην τροπική ζώνη, αλλά στην Ελλάδα υπάρχει μόνο ένα είδος της οικογένειας των αμφισβαινιδών (amphisbaenidae), το blanus strauchi, με οριακή εξάπλωση στη Σάμο, στη Ρόδο και σε μερικά ακόμα Δωδεκάνησα.
Οφίδια (φίδια): Κι αυτή η υπόταξη όπως οι σαύρες, έχει μεγάλο αριθμό ειδών σ’όλον τον κόσμο, προσαρμοσμένα σε ποικίλα περιβάλλοντα και συνθήκες. Στην Ελλάδα έχουμε 23 είδη από μερικές οικογένειες, εκ των οποίων τα 7 είναι δηλητηριώδη, τα 5 εξ αυτών είναι οχιές και μόνο οι 3 απ’αυτές είναι επικίνδυνες για τον άνθρωπο.
Καινοφιδιίδες (colubridae): Μια οικογένεια φιδιών με πολύ μεγάλο αριθμό ειδών, κυρίως μεσαίου μεγέθους, τα περισσότερα μη δηλητηριώδη και τρεφόμενα κυρίως με τρωκτικά. Όσα είναι δηλητηριώδη έχουν τα ειδικευμένα δόντια τους πίσω στο στόμα (οπισθόγλυφα). Κανένα δηλητηριώδες ελληνικό είδος της οικογένειας αυτής δεν είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο. Έχουμε τ’ακόλουθα είδη: το στεφανοφόρο (coronella austriaca), το θαμνόφιδο (eirenis modestus), τον έφιο (dolichophis caspius) αρκετά μεγάλο, το μαύρο έφιο (d. jugularis), το λαφιάτη (elaphe quatuorlineata) αρκετά μεγάλο, το θρακικό λαφιάτη (e. sauromates), τη δεντρογαλιά (hierophis gemonensis), το μαύρο φίδι της Γιάρου (h. viridiflavus) ίσως παλιά εισαγωγή από τη δυτική Ευρώπη, πολύ σπάνιο, στην Ελλάδα ξεχωριστό υποείδος, το λαφιάτη του Ασκληπιού (zamenis longissimus), το σπιτόφιδο (z. situla), τη σαΐτα (platyceps najadum), το νερόφιδο (natrix natrix) μερικές φορές πολύ μεγάλο, το λιμνόφιδο (n. tessellata), το ζαμενή της Ρόδου (haemorrhois nummifer), μεγάλο, ασιατικό είδος, με εξάπλωση στα περισσότερα Δωδεκάνησα και στα Νησιά Ανατολικού Αιγαίου, καθώς και 2 ελαφρώς δηλητηριώδη είδη, το αγιόφιδο (telescopus fallax) και το σαπίτη (malpolon insignitus).
Εχιδνίδες (viperidae): Οι οχιές, δηλητηριώδεις, αργοκίνητες, προτιμούν συνήθως ξηρές περιοχές, γεννούν μικρά. Είναι σωληνόγλυφα φίδια, δηλαδή τα δηλητήριώδη δόντια τους βρίσκονται μπροστά στο στόμα, είναι σωληνοειδή και αναδιπλούμενα. Διακρίνονται εύκολα από άλλα φίδια απ’το τριγωνικό κεφάλι τους με τα φουσκωμένα μάγουλα. Εδώ ανήκουν τα πιο τοξικά ελληνικά είδη, έχουμε 5 είδη: την οχιά της Μίλου (macrovipera schweizeri) μεγάλη και σχετικά ισχυρό δηλητήριο, αλλά μόνο στη Μήλο και στα γύρω νησιά, απειλείται, τον αστρίτη (vipera berus) κεντρικοβορειοευρωπαϊκό είδος με οριακή εξάπλωση στη βόρεια Ελλάδα, ασθενές δηλητήριο, την κερασφόρο οχιά (v. ammodytes) σχετικά ισχυρό δηλητήριο, την οχιά των λιβαδιών (v. ursinii) με σποραδική εξάπλωση, πολύ μικρή με ασθενές δηλητήριο και την οθωμανική οχιά (montivipera xanthina) σχετικά ισχυρό δηλητήριο. Ωστόσο, όσο ισχυρό δηλητήριο και αν έχουν αυτά τα είδη, αυτό είναι σχετικό με τ’άλλα που έχουν ασθενέστερο. Κανένα ελληνικό φίδι δεν έχει πολύ μεγάλη τοξικότητα και όλα τα δαγκώματα φιδιών θεραπεύονται στο νοσοκομείο. Τις τελευταίες δεκαετίες, στην Ελλάδα δεν έχει καταγραφεί θάνατος από δάγκωμα φιδιού.
Βοΐδες (boideae): Οι βόες, κυρίως της τροπικής ζώνης, έχουν χοντρό σώμα και υπολοιματικά πίσω άκρα στη λεκάνη, γεννούν μικρά, έχουμε μόνο ένα μικρό αμμόβιο είδος, τον έρυκα (eryx jaculus).
Τυφλωπίδες (typhlopidae): Μικρά τυφλά φίδια που μοιάζουν με γεωσκώληκες κυρίως της τροπικής ζώνης που ζουν υπογείως και είναι εντομοφάγα, έχουμε μόνο ένα είδος, τον τύφλωπα (typhlops vermicularis).
Πηγές και χρήσιμες σελίδες:
herpetofauna.grΗ πληρέστερη σελίδα για την ελληνική ερπετοπανίδα. Είναι η κύρια πηγή μου. Περιέχει πληροφορίες και πολλές φωτογραφίες για όλα τα είδη, άρθρα, αλλά και φόρουμ για την ελληνική ερπετοπανίδα στο οποίο μπορείτε να εγγραφετε. Εκεί μπορείτε να λύσετε τις απορίες σας σχετικά με την ελληνική ερπετοπανίδα, να δημοσιεύσετε φωτογραφίες ερπετών ή αμφιβίων γι’αναγνώριση, να συζητήσετε για περιβαλλοντικά θέματα κ.ά.
Πληροφορίες για μερικά είδη ερπετών και αμφιβίων
Το άρθρο της παραπάνω σελίδας το έγραψε ο Γρηγόρης Δεούδης, πρώην κάτοχος του
Reptilesalonica,
το οποίο τώρα έχει κλείσει.
Ελληνική Ερπετολογική Εταιρεία
Τα ερπετά της Πύλου
Τα ελληνικά φίδια
Ελληνική πανίδα γενικά

Σημείωση: Όλες οι φωτογραφίε ςπροέρχονται από διάφορες διαδικτυακές πηγές.

Επίσης:
Η ερπετοπανίδα της Κύπρου.

τρισδιάστατη αναπαράσταση του μορίου του χλωροφορμίου

Πηγή:
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Φυσικoχημικές ιδιότητες [Αναφ. 1]:

Εμφάνιση: ‘Αχρωμο, πτητικό και ειδικώς βαρύ υγρό, έντονα διαθλαστικό, άφλεκτο με χαρακτηριστική και μάλλον ευχάριστη οσμή και γλυκιά και καυστική γεύση

Μοριακός τύπος: CHCl3

Σχετική μοριακή μάζα: 119,38

Σημείο βρασμού: 61,3 ºC (760 mm Hg), 20 ºC (158,4 mm Hg)

Σημείο τήξης: -63,5 ºC

Πυκνότητα (σχετική): 1,4840 (20 ºC)

Δείκτης διάθλασης (nD20): 1,4476

Διπολική ροπή: 1,15 D (25 ºC)

Διαλυτότητα: Στο νερό 0,82% (20 ºC), περίπου 1 mL χλωροφόρμιο στα 200 mL ύδατος. Αναμίξιμο σχεδόν με όλους τους οργανικούς διαλύτες σε οποιαδήποτε αναλογία.

Συντελεστής κατανομής στο σύστημα n-οκτανόλης/ύδατος, log Pow = 1,97

Δηλητήριο. LD50 = 2,18 mL/kg (σε αρουραίους). Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι προκαλεί την ανάπτυξη καρκίνου σε ποντικούς και αρουραίους. Για τους ανθρώπους δεν υπάρχουν ενδείξεις, αλλά από το 1999 έχει υπαχθεί στην Ομάδα 2B: Πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο.

Χλωροφόρμιο (τριχλωρομεθάνιο)

Chloroform (trichloromethane)

Κάθε πειραματισμός νάρκωσης με χλωροφόρμιο ή άλλες σχετικές ενώσεις μπορεί να αποβεί μοιραίος
Σύντομη ιστορία του χλωροφορμίου

Το χλωροφόρμιο (chloroform) παρασκευάστηκε για πρώτη φορά το 1831 από τον Αμερικανό γιατρό και χημικό, ο Samuel Guthrie (1782-1848). Ο Guthrie επιδίωκε να βρει ένα φθηνό τρόπο παρασκευής του 1,2-διχλωροαιθάνιου, το οποίο χρησιμοποιούσαν τότε ως ζιζανιοκτόνο με το όνομα ολλανδικό υγρό (dutch liquid) και παρασκεύαζαν με επίδραση χλωρίου σε αιθυλένιο. Επειδή το αιθυλένιο λαμβανόταν με αφυδάτωση της αιθανόλης, ο Guthrie δοκίμασε να επιδράσει απ’ ευθείας με χλωράσβεστο (clorinated lime) σε ουίσκι. Η χλωράσβεστος (κοινώς: “βρωμούσα”), στην οποία αποδίδεται ο χημικός τύπος CaOCl2, είναι ισομοριακό μίγμα Ca(OCl)2 και CaCl2 που παρασκευάζεται με απ’ ευθείας αντίδραση χλωρίου με υδατικό αιώρημα Ca(OH)2 (γάλα της ασβέστου) και τη χρησιμοποιούσαν τότε (όπως και σήμερα) ως λευκαντική και απολυμαντική σκόνη.

Ο Guthrie παρέλαβε με απόσταξη ένα πτητικό υγρό και διαπίστωσε ότι είχε παρόμοια οσμή με το “ολλανδικό υγρό”, αλλά είχε κάπως πιο ευχάριστη οσμή και πιο γλυκιά γεύση (40 φορές πιο γλυκό από τη ζάχαρη). Αρχικά, ονόμασαν την ουσία αυτή γλυκό ουίσκι του Guthrie (Guthrie’s sweet whiskey), ενώ ο ίδιος την ονόμασε χλωρικό αιθέρα (chloric ether). Αναφέρεται ότι ο Guthrie παρασκεύασε αρκετά γαλόνια από την νέα αυτή ουσία [Αναφ. 2].

Λίγους μήνες αργότερα, το 1832, ο Γάλλος φαρμακοποιός Eugène Soubeiran (1797-1859) παρασκεύασε χλωροφόρμιο με αντίδραση χλωρασβέστου αρχικά με αιθανόλη και μετά με ακετόνη, τα αποτελέσματα όμως της έρευνάς του δημοσιεύθηκαν λίγα χρόνια αργότερα. Την ίδια χρονιά με παρόμοιο τρόπο παρασκεύασε χλωροφόρμιο και ο διάσημος Γερμανός χημικός Justus von Liebig (1803-1873).

Ο χημικός χαρακτηρισμός του χλωροφορμίου πραγματοποιήθηκε το 1834 από τον διάσημο Γάλλο χημικό Jean-Baptiste Dumas, ο οποίος ονόμασε την ένωση χλωροφόρμιο, λόγω της συγγένειάς της με το μυρμηκικό οξύ (formic acid), άλατα του οποίου παρέχει σε συνθήκες έντονης αλκαλικής υδρόλυσης [Αναφ. 3].

Οι συνολικές αντιδράσεις σύνθεσης μπορούν να γραφούν ως εξής:

2 C2H5OH + 10 CaOCl2 2 CΗCl3 + 7 CaCl2 + 2 CaCO3 + Ca(OH)2 + 4 H2O

2 CΗ3COCH3 + 6 CaOCl2 2 CHCl3 + Ca(CH3COO)2 + 2 Ca(OH)2 + 3 CaCl2

Το χλωροφόρμιο ως εισπνεόμενο αναισθητικό

Αν και νωρίς είχε διαπιστωθεί η αναισθητική δράση της νέας ένωσης, το χλωροφόρμιο χρησιμοποιήθηκε ως αναισθητικό αρκετά χρόνια μετά την παρασκευή του, από το 1847 και μετά. Ο πρώτος που εξέτασε διεξοδικά το χλωροφόρμιο ως γενικό αναισθητικό στην ιατρική ήταν ο Σκώτος γιατρός – μαιευτήρας Sir James Young Simpson (1811-1870). Ο Simpson διεξήγαγε την πρώτη εγχείριση με χορήγηση χλωροφορμίου ως αναισθητικό τον Νοέμβριο του 1847.

Ως εισπνεόμενο αναισθητικό το χλωροφόρμιο αποδείχθηκε πολύ δραστικότερο από το υποξείδιο του αζώτου (N2O), το γνωστό ως “ιλαρυντικό αέριο”, που ήταν σε χρήση ως αναισθητικό από το 1800. Το χλωροφόρμιο, ως άφλεκτο υλικό, αποδείχθηκε ασφαλέστερο και ταχύτερο στη δράση του σε σχέση με τον αιθέρα (διαιθυλαιθέρας, C2H5OC2H5), ο οποίος ήταν σε χρήση ως αναισθητικό από το 1842 ή και νωρίτερα. Δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις εκρήξεων και πυρκαγιών κατά τη διάρκεια ναρκώσεων με αιθέρα, αφού συχνά οι εγχειρίσεις γίνονταν σε δωμάτια που φωτίζονταν με κεριά και θερμαίνονταν με τζάκια [Αναφ. 4α].

Πολλοί γιατροί αυτοπειραματίζονταν, όπως και ο ίδιος ο Simpson, με το χλωροφόρμιο, συχνά όμως με δυσάρεστα έως τραγικά αποτελέσματα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του οδοντογιατρού Horace Wells (1815-1848), ο οποίος καθιέρωσε τη χρήση του υποξειδίου του αζώτου στην οδοντιατρική. Ο Wells μετά από μια εβδομάδα συνεχών πειραμάτων που έκανε στον εαυτό του με το χλωροφόρμιο, περιήλθε σε κατάσταση αμόκ με αποτέλεσμα να διαπράξει αναιτιολόγητες βίαιες ενέργειες. ‘Οταν μετά τη σύλληψή του συνήλθε και κατάλαβε τι είχε κάνει, αυτοκτόνησε [Αναφ. 4γ].

Το 1853 συνέβη ένα γεγονός-σταθμός στην ιστορία του χλωροφορμίου. Χορηγήθηκε ως αναλγητικό στη Βασίλισσα της Μεγάλης Βρετανίας Βικτώρια, όταν η ίδια το ζήτησε επειδή υπέφερε πολύ κατά τις προηγούμενες γέννες. Έτσι υπό την επίβλεψη του γιατρού John Snow (1813-1858) [Αναφ. 4δ,ε], γέννησε το 8ο της παιδί, τον Πρίγκιπα Λεοπόλδο. Να σημειωθεί ότι μέχρι τότε η χρήση αναλγητικών κατά τους τοκετούς ήταν απαγορευμένη από την Εκκλησία, αφού ο κλήρος, αλλά και πολλοί συντηρητικοί γιατροί θεωρούσαν τις ωδίνες του τοκετού ως “θεόσταλτες”. Η χρησιμοποίηση αναισθητικού από τη Βασίλισσα Βικτώρια συνέβαλε στην άρση αυτών των μάλλον περίεργων θρησκευτικών προκαταλήψεων.

Προβλήματα του χλωροφορμίου. Τα αποτελέσματα της εισπνοής ατμών χλωροφορμίου διακρίνονται στα ακόλουθα στάδια, ανάλογα με διάρκεια της εισπνοής των ατμών του: (1) ο ασθενής περιέρχεται σε μια κατάσταση αναισθησίας, αλλά εξακολουθεί να διατηρεί τη συνείδησή του. (2) Ο ασθενής περιέρχεται σε ληθαργική κατάσταση, αλλά ακόμη αισθάνεται κάποιο πόνο. (3) Ο ασθενής παύει να αντιδρά και δεν αισθάνεται πόνο. (4) Ο ασθενής αναπνέει δύσκολα και οι μυς τους έχουν χαλαρώσει πλήρως. (5) Οι μυς του στήθους του ασθενούς παραλύουν και ο ασθενής είναι ένα βήμα πριν από τον θάνατο από ασφυξία και καρδιακή ανακοπή [Αναφ. 4στ].

Το επιθυμητό στάδιο είναι το 3ο, που δύσκολα μπορεί να επιτευχθεί με ασφάλεια αφού δεν απέχει πολύ από το 5ο στάδιο ως προς την εισπνεόμενη ποσότητα χλωροφορμίου. Το γεγονός αυτό καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνη κάθε απόπειρα αναισθησίας με χλωροφόρμιο, χωρίς την παρουσία ειδικευμένου αναισθησιολόγου, ο οποίος μπορεί να ναρκώσει αποτελεσματικά τον ασθενή μέσα σε 5 λεπτά.

Το χλωροφόρμιο απέχει πολύ από το να θεωρηθεί ως το “ιδανικό” εισπνεόμενο γενικό αναισθητικό. Απαιτούσε μεγάλη προσοχή στη χρήση για να αποφευχθούν επικίνδυνες καρδιακές αρρυθμίες και για τον λόγο αυτό, παρά την αποτελεσματικότητά του, ποτέ δεν υποκατέστησε πλήρως τον αιθέρα. Ο αιθέρας ως αναισθητικό εξακολούθησε να προτιμάται σε αρκετές χώρες λόγω του υψηλότερου θεραπευτικού δείκτη, αλλά και της χαμηλότερης τιμής του. Ωστόσο, και του αιθέρα ο θεραπευτικός δείκτης κυμαίνεται από 1,5 έως 2,2 [Αναφ. 1β], που δεν μπορεί να θεωρηθεί και ως ασφαλής. Να σημειωθεί ότι ο θεραπευτικός δείκτης, για να θεωρηθεί ικανοποιητικός (γενικά) θα πρέπει να είναι μεγαλύτερος από 3.

Σε μια στατιστική μελέτη του 1934 διαπιστώθηκε ότι κατά την αναισθησία με τον αιθέρα οι πιθανότητες θανάτου ήταν 1 στις 14.000 έως 28.000, ενώ με χλωροφόρμιο ήταν 1 στις 3.000 έως 6.000 [Αναφ. 4ζ]. Ως ένα είδος “συμβιβασμού” αποτελεσματικότητας – επικινδυνότητας, συχνά διάφορες “σχολές” συνιστούσαν ποικίλα μίγματα αιθέρα – χλωροφορμίου, όπως το μίγμα ACE (Alcohol / Chloroform / Ether 1:2:3). Σήμερα, τόσο το χλωροφόρμιο, όσο και ο διαιθυλαιθέρας, ουσιαστικά δεν χρησιμοποιούνται πλέον ως εισπνεόμενα γενικά αναισθητικά.

Θεραπευτικός δείκτης

Ως θεραπευτικός δείκτης (therapeutic index, ΤΙ) ορίζεται ο λόγος TD50 / ED50 ή LD50 / ED50, δηλαδή ο λόγος της τοξικής δόσης (toxic dose, TD50) ή θανατηφόρας δόσης (lethal dose, LD50) για το 50% του πληθυσμού, προς την ελάχιστη αποτελεσματική δόση (effective dose, ED50) για το 50% του πληθυσμού [Αναφ. 5α].

Προφανώς, όσο μεγαλύτερος είναι ο θεραπευτικός δείκτης μιας φαρμακευτικής ουσίας, τόσο ασφαλέστερη είναι η χρήση της για τον ασθενή. Τόσο η θέση, όσο και κλίση των καμπυλών που αποδίδουν τη σωρευτική κατανομή των επιθυμητών (θεραπευτική δράση) και των ανεπιθύμητων (τοξική δράση, θάνατος) είναι σημαντικοί δείκτες που χαρακτηρίζουν την ασφάλεια ενός φαρμάκου, όπως και τη δυνατότητα αποτελεσματικής χρήσης. Όσο μεγαλύτερο είναι το κενό μεταξύ των καμπυλών, όπως και η απόσταση της μέγιστης απαιτούμενης δραστική δόσης από την ελάχιστη που μπορεί να αποβεί τοξική, τόσο ασφαλέστερη μπορεί να θεωρηθεί η χρήση μιας φαρμακευτικής ουσίας.

Σύγχρονα εισπνεόμενα γενικά αναισθητικά

Σήμερα, τόσο το χλωροφόρμιο, όσο και ο διαιθυλαιθέρας, ουσιαστικά δεν χρησιμοποιούνται πλέον ως εισπνεόμενα γενικά αναισθητικά. ‘Εχουν αντικατασταθεί από άλλες ασφαλέστερες πτητικές ουσίες, όπως είναι ορισμένοι αλογονωμένοι (κυρίως φθοριωμένοι) υδρογονάνθρακες και αιθέρες (γενικώς γνωστά ως φλουράνια).

Ορισμένα από τα σύγχρονα εισπνεόμενα αναισθητικά, που έχουν αντικαταστήσει ουσιαστικά πλήρως το χλωροφόρμιο και τον διαιθυλαιθέρα είναι τα ακόλουθα:

Μειονέκτημα αυτών των σύγχρονων αναισθητικών είναι το ότι αποτελούν δραστικότητα αέρια θερμοκηπίου (green house gases, βλ. Χημική ένωση του μήνα: Εξαφθοριούχο θείο). ‘Εχει εκτιμηθεί ότι κατά μέσον όρο μία χορήγηση αναισθησίας με τις ουσίες αυτές ισοδυναμεί με έκλυση 22 kg CO2 στο περιβάλλον, ενώ η συνολική χρήση των ουσιών αυτών ως αναισθητικών αερίων, συνεισφέρει στην υπερθέρμανση του πλανήτη μας, όσο περίπου ένα εκατομμύριο αυτοκίνητα [Αναφ. 5β].

Τρόπος δράσης των εισπνεόμενων γενικών αναισθητικών

Ο μηχανισμός δράσης των εισπνεόμενων γενικών αναισθητικών μέχρι σήμερα δεν είχε διευκρινιστεί. Φαίνεται παράδοξο το ότι ενώσεις τόσο διαφορετικές μεταξύ τους (υποξείδιο του αζώτου, αιθέρες, αλογονωμένοι υδρογονάνθρακες, φθοριωμένοι αιθέρες) ουσιαστικά έχουν το ίδιο ποιοτικό αποτέλεσμα και διαφέρουν μόνο ως προς ποσοτικά χαρακτηριστικά. Μόλις πρόσφατα (2008) άρχισε να διαφαίνεται ο μηχανισμός δράσης τους, που δείχνει να είναι παρόμοιος με τον μηχανισμό δράσης των ενδοφλεβίως χορηγούμενων γενικών αναισθητικών.

Η δράση τους εντοπίζεται στην παρεμπόδιση της λειτουργίας ορισμένων ιοντικών διαύλων. Οι δίαυλοι αυτοί (πρωτεΐνες) επιτρέπουν τη διέλευση ιόντων μέσω των κυτταρικών μεμβρανών για να προκαλέσουν ορισμένες φυσιολογικές λειτουργίες, όπως η διάδοση του πόνου και η ρύθμιση της συχνότητας των καρδιακών παλμών. Έτσι, διαπιστώθηκε ότι τα αναισθητικά αυτά “μπλοκάρουν” τους διαύλους ιόντων ασβεστίου TRPC5 (TRPC: transient receptor potential channel), που βρίσκονται σε πολλούς ιστούς του σώματος, αλλά κυρίως στον εγκέφαλο. Οι δίαυλοι αυτοί παίζουν σημαντικό ρόλο στο κεντρικό νευρικό σύστημα και ρυθμίζουν τις καταστάσεις συνειδητού/ασυνειδήτου [Αναφ. 5γ-ε].

Παρασκευή χλωροφορμίου
Εργαστηριακές μέθοδοι. Η κλασική σύνθεση χλωροφορμίου βασίζεται στην αντίδραση αιθανόλης με χλώριο προς σχηματισμό χλωράλης (αλληλουχία αντιδράσεων 1-3), η οποία βρίσκεται σε ισορροπία με τον υδρίτη της (αντίδραση 4). Η χλωράλη (ή ο υδρίτης της) σε ισχυρώς αλκαλικό διασπάται προς χλωροφόρμιο και μυρμηκικά ανιόντα (αντίδραση 5). Αν υπάρχει περίσσεια χλωρίου τα μυρμηκικά μπορούν να οξειδωθούν προς ανθρακικά ιόντα (αντίδραση 6).

Χλωροφόρμιο μπορεί να παραχθεί με την κλασική αντίδραση αλογονοφορμίου. Την αντίδραση αυτή την παρέχει κάθε ένωση που περιέχει την ακετυλομάδα -COCH3 ή μπορεί να τη σχηματίσει την ίδια ομάδα με οξείδωση. ‘Ετσι, σε ισχυρώς αλκαλικό διάλυμα ακετόνης διαβιβάζεται χλώριο, σχηματίζεται 1,1,1-τριχλωρακετόνη (αντίδραση 7) η οποία διασπάται αμέσως παρέχοντας χλωροφόρμιο και οξικά ανιόντα (αντίδραση 8).

Οι αντιδράσεις 5 και 8 χρησιμοποιούνται για την παρασκευή δευτεριωμένου χλωροφορμίου (CDCl3). Το δευτεριωμένο χλωροφόρμιο είναι ο ευρύτερα χρησιμοποιούμενο διαλύτης στη φασματοσκοπία Η-NMR, αφού το ίδιο είναι “αόρατο” και επιτρέπει τη λήψη καθαρών φασμάτων, χωρίς την εμφάνιση κορυφών διαλύτη. Στις αντιδράσεις, η χλωράλη και η 1,1,1-τριχλωρακετόνη αντιδρούν με διάλυμα δευτεριωμένης βάσης (π.χ. NaOD) σε βαρύ ύδωρ (D2O) (βλ. Χημική ένωση του μήνα: Βαρύ ύδωρ).

Βιομηχανικές μέθοδοι. Η κύρια βιομηχανική μέθοδος παρασκευής του χλωροφορμίου βασίζεται στη θέρμανση μίγματος χλωρίου με μεθάνιο στους 400-600°C. Κατά την αντίδραση, η οποία χωρεί με μηχανισμό ελεύθερων ριζών χλωρίου, σχηματίζονται διαδοχικά όλα τα τα χλωριωμένα παράγωγα του μεθανίου:

* υπό αποσύνθεση

Με έλεγχο της αναλογίας των αντιδρώντων αερίων βελτιστοποιείται η απόδοση ως προς το χλωροφόρμιο, το οποίο υπόκειται σε περαιτέρω καθαρισμό με κλασματική απόσταξη.

Για τα κύρια παραπροϊόντα (διχλωρομεθάνιο και τετραχλωράνθρακα), σχετικά πρόσφατα, έχει περιγραφεί μέθοδος ανταλλαγής μεταξύ τους Η και Cl (παρουσία LaCl3) προς σχηματισμό χλωροφορμίου σύμφωνα με την αντίδραση [Αναφ. 6]:

Αντιδράσεις χλωροφορμίου [Αναφ. 7]

Οξείδωση. Υπόκειται σε βραδεία οξείδωση από το ατμοσφαιρικό οξυγόνο παρέχοντας το τοξικότατο φωσγένιο (phosgene), γνωστό πολεμικό αέριο, σύμφωνα με την αντίδραση:

Η αντίδραση επιταχύνεται εξαιρετικά από το φως και για τον λόγο αυτό το χλωροφόρμιο πρέπει να φυλάσσεται σε σκοτεινόχρωμες φιάλες και κατά το δυνατόν γεμάτες, ώστε να μην έρχεται σε επαφή με μεγάλη ποσότητα αέρα. Το χλωροφόρμιο, αν και το ίδιο άφλεκτο, σε επαφή με γυμνή φλόγα μπορεί να σχηματίσει φωσγένιο και απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή.

Ίχνη φωσγενίου καθιστούν το χλωροφόρμιο ακατάλληλο για χορήγηση αναισθησίας, αλλά ακόμη και ως διαλύτη, αφού το φωσγένιο είναι εξαιρετικά δραστική ένωση και μπορεί να αντιδράσει με τις διαλυμένες ή εκχυλιζόμενες ενώσεις. Χαρακτηριστικά, αναφέρεται πως πολλά πειράματα απομόνωσης DNA θα πρέπει να έχουν αποτύχει εξαιτίας χλωροφορμίου μολυσμένου με φωσγένιο. Σε μια περίπτωση, σε μια προφανώς παλιά φιάλη χλωροφορμίου, στον αέρα πάνω από τον διαλύτη αέρα διαπιστώθηκε η παρουσία φωσγένιου σε συγκεντρώσεις 15.000 ppm (!), όταν το LD50 του φωσγενίου είναι 570 ppm και χρόνο εισπνοής 1 min [Αναφ. 7β]. Ευτυχώς, υπάρχουν απλές αντιδράσεις με τις οποίες μπορούν εύκολα να ανιχνευθούν μικρές ποσότητες φωσγενίου σε χλωροφόρμιο.

Συνήθως στο χλωροφόρμιο προστίθεται ποσότητα αιθανόλης (περίπου 0,5-2%) ως σταθεροποιητής (stabilizer). Η αιθανόλη δεσμεύει το φωσγένιο προς τον μη τοξικό ανθρακικό διαιθυλεστέρα (diethylcarbonate) σύμφωνα με την αντίδραση:

CΟCl2 + 2 C2H5OH (C2H5O)2CO + 2 HCl

Αναγωγή. Ανάγεται εύκολα με υδρογόνο “εν τω γεννάσθαι” ([H], π.χ. Zn + HCl) προς χλωριωμένα παράγωγα του μεθανίου με μικρότερο αριθμό ατόμων χλωρίου ή και προς μεθάνιο:

CΗCl3 + 2 [Η] CH2Cl2 + HCl CΗCl3 + 4 [Η] CH3Cl + 2 HCl CΗCl3 + 6 [Η] CH4 + 3 HCl

Αντιδρά εκρηκτικά με δραστικά μέταλλα (Na, Li), ενώ με σκόνη Ag παρέχει ακετυλένιο:

Νίτρωση. Αντιδρά με πυκνό – θερμό νιτρικό οξύ παρέχοντας χλωροπικρίνη (chloropicrin), μια τοξική ένωση (ελαιώδες υγρό σ.ζ. 112 ºC), που είχε χρησιμοποιηθεί ως πολεμικό αέριο (εμετογόνο, δακρυγόνο) και βρίσκει ακόμη κάποια περιορισμένη χρήση ως παρασιτοκτόνο:

CHCl3 + ΗΝΟ3 Cl3C-NO2 + H2O

Αλκαλική υδρόλυση. Αντιδρά με αλκοολικό διάλυμα ισχυρών βάσεων (π.χ. ΚΟΗ) παρέχοντας μυρμηκικά ιόντα:

Σχετικά πρόσφατα διεξήχθη λεπτομερής μελέτη της κινητικής της αλκαλικής υδρόλυσης του χλωροφορμίου και του τετραχλωράνθρακα, στο πλαίσιο μιας έρευνας πάνω στους αβιοτικούς παράγοντες απομάκρυνσης των ενώσεων αυτών από το περιβάλλον [Αναφ. 7γ].

Αντιδράσεις συμπύκνωσης. Σε αλκαλικό διάλυμα αντιδρά με ακετόνη (απλή πυρηνόφιλη προσθήκη) παρέχοντας 1,1,1-τριχλωρο-2-μεθυλο-2-προπανόλη, γνωστή ως χλωρετόνη (chloretone), ένα στερεό (σ.τ. 95-99 ºC, σ.ζ. 167 ºC), που δρα ως συντηρητικό και ήπιο αναισθητικό-καταπραϋντικό:

Αντίδραση “ισονιτριλίου”. Με πρωτοταγείς αμίνες το χλωροφόρμιο αντιδρά σε αλκαλικό διάλυμα σχηματίζοντας ισονιτρίλια (ή ισοκυανίδια ή καρβυλαμίνες, RNC), σύμφωνα με την ακόλουθη αντίδραση:

Η αντίδραση “ισονιτριλίου” είναι χαρακτηριστική για τις πρωτοταγείς αμίνες και χρησιμοποιείται για την ποιοτική ανίχνευσή τους. Τα υγρά ισονιτρίλια είναι εξαιρετικά δύσοσμες, τοξικές ουσίες και είναι ισομερή προς τα νιτρίλια (RCN), τα οποία έχουν ανεκτή έως και μάλλον ευχάριστη οσμή και πολύ μικρότερη τοξικότητα [Αναφ. 7δ].

Η οσμή ατμών ισονιτριλίων αφήνει μια εξαιρετικά οδυνηρή και αξέχαστη οσφρητική εμπειρία. Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως πολλοί από τους επιστήμονες που δοκίμασαν να εμβαθύνουν στη μελέτη των ενώσεων αυτών, εγκατέλειψαν την προσπάθειά τους εξαιτίας της τόσο δυσάρεστης οσμής των ισονιτριλίων.

Αντίδραση Friedel – Crafts. Το χλωροφόρμιο αντιδρά με το βενζόλιο παρουσία AlCl3 για να δώσει σε ικανοποιητική απόδοση τριφαινυλομεθάνιο (σ.τ. 92-94 ºC):

Αντιδράσεις διχλωροκαρβενίου. Το χλωροφόρμιο είναι εύχρηστη πηγή του εξαιρετικά δραστικού διχλωροκαρβένιου, [:CCl2 ], (dichlorocarbene). Το δραστικό αυτό ενδιάμεσο (είναι εξαιρετικά βραχύβιο) παράγεται κατά την αντίδραση χλωροφορμίου με μια ισχυρή βάση ή κατά τη θερμική διάσπαση του χλωροφορμίου (“θερμικό διχλωροκαρβένιο”) σύμφωνα με τις αντιδράσεις:

Τυπική αντίδραση που χωρεί μέσω ενδιάμεσου σχηματισμού διχλωροκαρβενίου, είναι η σύνθεση σαλικυλικής αλδεΰδης (αντίδραση Reimer-Tiemann), που παρασκευάζεται με άμεση αντίδραση μίγματος φαινόλης – χλωροφορμίου σε αλκαλικό διάλυμα. Η αντίδραση συνοψίζεται ως εξής:

Στην ουσία, όλες οι αντιδράσεις του χλωροφορμίου που πραγματοποιούνται σε αλκαλικό διάλυμα (π.χ. αντίδραση υδρόλυσης, αντίδραση ισονιτριλίου) χωρούν μέσω σχηματισμού διχλωροκαρβενίου.

Θερμική διάσπαση χλωροφορμίου. Μελετήθηκε η θερμική διάσπαση του χλωροφορμίου στην περιοχή θερμοκρασιών 450-525 ºC. Διαπιστώθηκε ότι παρέχει κυρίως τετραχλωροαιθυλένιο, δευτερευόντως εξαχλωροαιθάνιο, όπως και μερικώς υδρογονωμένα παράγωγά τους και ιχνοποσότητες άλλων ουσιών (ακόμη και εξαχλωροβενζόλιο). Οι αντιδράσεις χωρούν μέσω παραγωγής “θερμικού διχλωροκαρβενίου” [Αναφ. 7ε,στ], π.χ. η αντίδραση σχηματισμού τετραχλωροαιθυλενίου συνοψίζεται ως εξής:

Καρβένια: Ενώσεις “δισθενούς” άνθρακα

Καρβένια (carbenes) είναι μια οικογένεια ηλεκτρικώς ουδέτερων οργανικών μορίων που αποτελούνται από ένα άτομο δισθενούς άνθρακα (με μια εξάδα ηλεκτρονίων σθένους) ενωμένου με δύο υποκαταστάτες. Το απλούστερο καρβένιο είναι το μεθυλένιο (:CH2) το οποίο δεν μπορεί να απομονωθεί. Τα καρβένια είναι εξαιρετικώς ασταθή για να απομονωθούν και να αποθηκευθούν, πολλά όμως έχουν σταθεροποιηθεί όσο χρειάζεται για φασματοσκοπικές μελέτες σε ειδικές πειραματικές διατάξεις και σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες. Η αναζήτηση σταθερών καρβενίων αποτελεί αντικείμενο έντονης ερευνητικής προσπάθειας στην Οργανική Χημεία [Αναφ. 8].

Σταθερότερα αναμένονται να είναι τα καρβένια στα οποία ο άνθρακας συνδέεται με αμινομάδες, λόγω προσφοράς αρνητικού ηλεκτρονιακού φορτίου προς τον “δισθενή” άνθρακα και σταθεροποίησης μέσω μεσομέρειας της μορφής:

Από τα πλέον μελετηθέντα καρβένια είναι το διχλωροκαρβένιο και το διβρωμοκαρβένιο. Το διχλωροκαρβένιο δεν μπορεί να απομονωθεί, αλλά η παρουσία του ως ενδιαμέσου σε οργανικές συνθέσεις έχει τεκμηριωθεί και παράγεται εύκολα με αντίδραση χλωροφορμίου με ισχυρές βάσεις ή με θερμική πυρόλυσή του. Από τις πιο χαρακτηριστικές αντιδράσεις του διχλωροκαρβενίου είναι εκείνες με αλκένια ή κυκλοαλκένια, όπου σχηματίζονται παράγωγα του κυκλοπροπανίου (κυκλοπροπανοποιήσεις) όπως η ακόλουθη:

: 1,2-διχλωρομεθυλενο-κυκλοεξάνιο ή 7,7-διχλωρο-δικυκλο[4.1.10]επτάνιο

Στην περίπτωση σχηματισμού καρβενίων με επίδραση υδατικών διαλυμάτων ισχυρών βάσεων, η απόδοση των αντιδράσεων αυτών αυξάνεται παρουσία καταλυτών που υποβοηθούν την ανάμιξη των αντιδραστηρίων (του υδατικού διαλύματος ισχυρής βάσης και της οργανικής φάσης χλωροφορμίου/αλκενίου). Οι καταλύτες αυτοί γνωστοί ως καταλύτες μεταφοράς φάσης (phase transfer catalysts) συνήθως είναι άλατα τεταρτοταγών βάσεων του αμμωνίου, όπως π.χ. το χλωριούχο δωδεκυλο-τριμεθυλαμμώνιο, C12H25(CH3)3N+Cl- (κατιοντικό απορρυπαντικό).

Οι μεγαλύτερες ποσότητες του παραγόμενου σήμερα χλωροφορμίου χρησιμοποιούνται στην παραγωγή υπερφθοριωμένων πολυμερών, όπως του Teflon.

Παραγωγή και χρήσεις του χλωροφορμίου

Χλωροφόρμιο παράγεται κυρίως στις ΗΠΑ, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ιαπωνία και εκτιμάται ότι κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1990 η ετήσια παραγωγή έφτανε τους 520.000 τόνους [Αναφ. 9].

Το 90-95% της παραγωγής του χλωροφορμίου χρησιμοποιείται για την παρασκευή του χλωροφθοράνθρακα CHClF2 (CFC-22, σ.ζ. -40,7 °C). Το CFC-22 έχει δύο κύριες χρήσεις: (α) Χρησιμοποιείται ως ψυκτικό και προωθητικό αέριο στη θέση των CFCl3 (CFC-11, σ.ζ. 23,7 ºC) και CF2Cl2 (CFC-12, σ.ζ. -29,8 °C) και (β) στην παραγωγή υπερφθοριωμένων πολυμερών.

Το CFC-22 χρησιμοποιείται ως ψυκτικό (ψυγεία, κλιματιστικά) και ως προωθητικό αέριο, επειδή έχει πολύ μικρότερη δυναμικότητα ως αέριο καταστρεπτικό του όζοντος σε σχέση με τα CFC-11 και CFC-12. Η παραγωγή των CFC-11 και CFC-12 έχει πλέον έαπαγορευθεί λόγω της καταστρεπτικής δράσης του επί της στιβάδας του όζοντος (Δυναμικό καταστροφής όζοντος, ODP: CFC-22 = 0,055, ενώ CFC-11 και CFC-12 = 1, βλ. Χημική ένωση του μήνα: ‘Οζον).

Ωστόσο, το CFC-22 αποτελεί “αέριο θερμοκηπίου” και η απελευθέρωσή του στο περιβάλλον συμβάλλει στη παγκόσμια υπερθέρμανση (Δυναμικό θέρμανσης του πλανήτη, GWP: CFC-22 = 1280, ενώ CO2 = 1, βλ. Χημική ένωση του μήνα: ‘Εξαφθοριούχο θείο). Σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Montreal, κάθε άλλη χρήση του CFC-22 πλην της σύνθεσης πολυφθοριωμένων πολυμερών, θα πρέπει σταδιακά από το 2010 μέχρι το 2020 να μηδενισθεί, κάτι που αναμένεται να επηρεάσει σοβαρά την αγορά του χλωροφορμίου.

Σήμερα, περίπου το 40% του παραγόμενου CFC-22 χρησιμοποιείται για τη σύνθεση υπερφθοριωμένων πολυμερών και ειδικά του πολυ(τετραφθοροαιθυλενίου), που είναι ευρύτερα γνωστό με την εμπορική ονομασία Teflon. Η αλληλουχία των αντιδράσεων έχει ως εξής:

Μικρότερες ποσότητες χλωροφορμίου χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη στη φαρμακευτική βιομηχανία, στις συνθέσεις διάφορων εντομοκτόνων και ως διαλύτης σε διάφορες βιομηχανίες και στα χημικά εργαστήρια. Το χλωροφόρμιο είναι καλός διαλύτης των πολυμεθακρυλικών εστέρων (plexiglas). Λίγες σταγόνες χλωροφορμίου ανάμεσα σε δύο πλάκες plexiglas και πίεσή τους για λίγα λεπτά αρκούν για να συγκολλήσουν μόνιμα τις πλάκες του πολυμερούς [Αναφ. 9γ].

Κωδικοποίηση των διάφορων χλωροφθορανθράκων [Αναφ. 9δ]

Οι διάφοροι (κορεσμένοι) χλωροφθοράνθρακες (με γενικό μοριακό τύπο CxHyFzClw), που χρησιμοποιούνται ως ψυκτικά υγρά (refrigerants), προωθητικά αέρια (propellants) ή διαλύτες και είναι γνωστά και με διάφορα εμπορικά ονόματα (π.χ. Freon της Du Pont), περιγράφονται με έναν κωδικό διψήφιο ή τριψήφιο αριθμό από τον οποίο προκύπτει ο μοριακός τους τύπος με βάση τον μνημονικό κανόνα του 90 (Rule of 90).

Εύρεση μοριακού τύπου από τον κωδικό αριθμό: Στον κωδικό αριθμό προσθέτουμε το 90, οπότε προκύπτει o τριψήφιος αριθμός xyz. Οι αριθμοί των εκατοντάδων (x), των δεκάδων (y) και των μονάδων (z), αντιστοιχούν στον αριθμό των ατόμων C, H, και F στο μόριο του χλωροφθοράνθρακα.

Ο αριθμός w (άτομα Cl) προκύπτει εκ διαφοράς. Δεδομένου ότι ισχύει πάντοτε ότι y + z + w =2x + 2 (ως παράγωγα κεκορεσμένου υδρογονάνθρακα), επομένως είναι w = 2x + 2 – y – z.

Παραδείγματα:

CFC-12 ή R-12: 12 + 90=102, οπότε είναι C = 1, H = 0, F = 2, Cl = 2×1 + 2 – 0 – 2 = 2, επομένως η ένωση είναι το CF2Cl2.

CFC-22 ή R-22: 22 + 90=112, οπότε είναι C = 1, Η = 1, F = 2, Cl = 2×1 + 2 – 1 – 2 = 1, επομένως η ένωση είναι το CHF2Cl.

CFC-124 ή R-124: 124 + 90 = 214, οπότε είναι C = 2, Η = 1, F = 4, Cl = 2×2 + 2 – 1 – 4 = 1, επομένως η ένωση είναι το C2HF4Cl.

Εύρεση του κωδικού αριθμού από τον μοριακό τύπο: Ακολουθείται η αντίστροφη διαδικασία. Γράφουμε τον τριψήφιο αριθμό xyz που καθορίζεται από τoν αριθμό των ατόμων C, H και F, αντιστοίχως. Από τον αριθμό αυτόν αφαιρείται το 90 και ο αριθμός που προκύπτει αποτελεί τον κωδικό του χλωροφθοράνθρακα.

Παραδείγματα:

CFCl3: Είναι C = 1, H = 0, F = 1, επομένως ο τριψήφιος αριθμός είναι 101 και ο κωδικός είναι 101 – 90 = 11, επομένως το CFCl3 είναι το CFC-11 ή R-11.

C2F3Cl3: Είναι C = 2, H = 0, F = 3, επομένως ο τριψήφιος αριθμός είναι 203 και ο κωδικός είναι 203 – 90 = 113, επομένως το C2F3Cl3 είναι το CFC-113 ή R-113.

CHCl3: Είναι C = 1, H = 1, F = 0, επομένως ο τριψήφιος αριθμός είναι 110 και ο κωδικός είναι 110 – 90 = 20. Επομένως το χλωροφόρμιο είναι το CFC-20 ή R-20.

Στις περιπτώσεις χλωροφθορανθράκων με 2 ή περισσότερα άτομα άνθρακα, ο κωδικός αριθμός δεν παρέχει πληροφορίες και ως προς την κατανομή των ατόμων Η, F, Cl στα επιμέρους άτομα άνθρακα, δηλ. δεν μας παρέχει τον συντακτικό τύπο της ένωσης. Για να διακρίνονται τα διάφορα ισομερή, ο αριθμός ακολουθείται από γράμματα, έτσι CFC-113 ή R-113 είναι το CCl2F-CClF2, ενώ CFC-113a ή R-113a είναι το Cl3C-CF3.

Κωδικοποίηση των Halon: Τα Ηalon είναι αλογονωμένοι υδρογονάνθρακες που στο μόριο τους μπορεί να περιλαμβάνουν και βρώμιο. Η κωδικοποίηση των Halon είναι απλή και άμεση. Ο κωδικός αριθμός τους είναι τετραψήφιος και αποδίδει τον αριθμό (κατά σειρά) των ατόμων C, F, Cl και Br. Εάν ο κωδικός είναι πενταψήφιος, τότε στο μόριο υπάρχει και Ι, ο αριθμός των ατόμων του οποίου αποδίδεται από το 5ο αριθμό. Δεσμοί που δεν καταλαμβάνονται από αλογόνο είναι δεσμοί υδρογόνου.

Παραδείγματα:

Halon-1301: C = 1, F = 3, Cl = 0, Br = 1, επομένως η ένωση είναι: CF3Br. Halon-1030: C = 1, F = 0, Cl = 3, Br = 0, επομένως η ένωση είναι: CHCl3. Halon-10101: C = 1, F = 0, Cl = 1, Br = 0, I = 1, επομένως η ένωση είναι: CH2ClI.

Το χλωροφόρμιο στο περιβάλλον

Παλαιότερα οι επιστήμονες πίστευαν ότι ελάχιστες οργανοαλογονικές υπήρχαν στη φύση. Ωστόσο μέχρι σήμερα έχουν εντοπισθεί περισσότερες από 2000 φυσικές οργανοαλογονικές ενώσεις. Αρκεί να αναφερθεί ότι σε ένα μόνο είδους φυκιού (Hawaiian red seaweed) έχουν βρεθεί πάνω από 50 οργανοαλογονικές ενώσεις “εξωτικού χαρακτήρα”, όπως οι: CHBr3, CHBrClI, BrCH2CH2I, CH2I2, Br2CHCHO, I2CHCOOH και η CCl3COCCl3. Είναι λογικό να αναμένει κανείς πως θαλάσσιοι οργανισμοί που ζουν σε περιβάλλον πλούσιο αλογονοϊόντα, έχουν προσαρμοσθεί σε σημείο που να περιλαμβάνουν τα αλογόνα στις μεταβολικές διεργασίες τους.

Πολλά φύκη παράγουν τα μεθυλαλογονίδια CH3X (X: Cl, Br, I). Ακόμη και τα γνωστά “μπούζια” (ice plants), που αφθονούν στις βραχώδεις παραθαλάσσιες περιοχές, βιοσυνθέτουν CH3Cl και CH3Br. Να σημειωθεί ότι το CH3Cl είναι η πλέον άφθονη στη φύση οργανοαλογονική ένωση. Στον αέρα βρίσκεται σε συγκεντρώσεις 500-550 ppt (μέρη στο τρισεκατομμύριο) και μάλιστα δεν φαίνεται να αποτελεί δημιούργημα της βιομηχανικής εποχής, αφού σε αέρα 300 ετών (εγκλωβισμένο σε πάγο) βρέθηκε στα ίδια επίπεδα με τα σημερινά. Εκτιμάται ότι στη φύση κάθε χρόνο απελευθερώνονται περίπου 5 εκατομμύρια τόνοι μεθυλαλογονιδίων από ζώντες οργανισμούς [Αναφ. 10].

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

Φυσικές πηγές οργανοαλογικών ενώσεων: (1) Dysedia granulosa: κυανοβακτήριο, (2) Chroococcus turgidus: κυανοβακτήριο, από τους πιο δραστήριους παραγωγούς οργανοαλογονικών ενώσεων, (3) Carpobrotus edulis, τα γνωστά “μπούζια” (ice plants), που αφθονούν στις θαλάσσιες ακτές, αποτελούν μια από τις κυριότερες φυσικές πηγές CH3Cl και CH3Br, (4) βαλτότοποι και (5) ηφαίστεια.

Η βιοσύνθεση των τριαλομεθανίων (CHCl3, CHBr3, CHI3) πραγματοποιείται με μια σειρά αντιδράσεων που θυμίζουν την αλογονοφορμική αντίδραση. Στη βιοσύνθεσή του εμπλέκεται ενεργά το ένζυμο χλωροϋπεροξειδάση (chloroperoxidase, CPO), ένα ένζυμο του οποίου δραστηριότητα έχει διαπιστωθεί σε πολλά εδάφη. Για παράδειγμα, η βιοσύνθεση χλωροφορμίου, μπορεί να αποδοθεί από την ακόλουθη σειρά αντιδράσεων:

από την [Αναφ. 10γ]

Σε μια μελέτη του 1993 έχει εκτιμηθεί ότι οι συνολικές (φυσικές + ανθρωπογενείς) ετήσιες εκπομπές χλωροφορμίου στο περιβάλλον φθάνουν περίπου τις 660 χιλιάδες τόνων και παρέχονται στον παραπλεύρως πίνακα.
Οι κυριότερες φυσικές πηγές εκπομπών χλωροφορμίου είναι: οι ωκεανοί (44%) και το έδαφος (21%). Σημαντικές πηγές είναι και οι τερμίτες (13%) και οι ορυζώνες (3%), που συμβαίνει να είναι και πηγές μεθανίου (βλ. Χημική ένωση του μήνα: Μεθάνιο). Σε ανθρώπινες δραστηριότητες αποδίδεται περίπου το 10% των εκπομπών χλωροφορμίου
Οι κυριότερες ανθρωπογενείς εκπομπές προέρχονται από τη βιομηχανία χάρτου, όπου μεγάλες ποσότητες χλωρίου χρησιμοποιούνται για τη λεύκανση της χαρτομάζας. Σημαντική πηγή αποτελούν οι μονάδες επεξεργασίας του πόσιμου ύδατος με χλώριο [Αναφ. 10γ,δ].
Στον αέρα το χλωροφόρμιο οξειδώνεται αργά. Ο χρόνος υποδιπλασιασμού του στην ατμόσφαιρα κυμαίνεται από 55 έως 660 ημέρες με κύριο προϊόν το COCl2, το οποίο υδρολύεται ταχύτατα προς CO2 και HCl [Αναφ. 1γ].

Το χλωροφόρμιο εκτιμάται ότι συνεισφέρει μόλις κατά περίπου 0,3% στην καταστροφή του όζοντος. Δεδομένου ότι οι ανθρωπογενείς εκπομπές συνεισφέρουν κατά 10% στο ατμοσφαιρικό χλωροφόρμιο, η παραγωγή και οι διάφορες χρήσεις του δεν θεωρούνται επιβλαβείς για τη στιβάδα όζοντος και έτσι το χλωροφόρμιο δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο των καταστρεπτικών ουσιών για το όζον, που αναφέρονται στο πρωτόκολλο του Montreal. Το χλωροφόρμιο δεν περιλαμβάνεται επίσης και στα “αέρια θερμοκηπίου”, που ελέγχονται από το πρωτόκολλο του Kyoto [Αναφ. 10γ].

Ασφάλεια και υγιεινή για το χλωροφόρμιο

Αλογονωμένες οργανικές ενώσεις, όπως το χλωροφόρμιο, μπορούν να προσδιορισθούν με αεριοχρωμα-τογραφους (αριστερά), στους οποίους ως ανιχνευτής χρησιμοποείται ανιχνευτής σύλληψης ηλεκτρονίων (electron capture detector, ECD). Δεξιά δείχνεται σχηματικά ένας ανιχνευτής ECD. Μια πηγή ηλεκτρονίων (ένα β-ραδιενεργό ισότοπο, όπως το Ni-63) δημιουργεί ένα σταθερό ρεύμα βάσης το οποίο καταγράφεται. Όταν στο έκλουσμα της στήλης παρουσιαστούν αλογονούχες ενώσεις, οι οποίες έχουν μια τάση να “συλλάβουν” ηλεκτρόνια, το ρεύμα μειώνεται. Η μείωση του ρεύματος συσχετίζεται με την ποσότητα της αλογονούχου ένωσης. Η ευαισθησία επαρκεί για τη μέτρηση χλωριωμένων ενώσεων σε συγκεντρώσεις μερικών ppt (μέρη στο τρισεκατομμύριο) ή (χονδρικά) 1 σταγόνα χλωροφορμίου σε μία πισίνα κολύμβησης Ολυμπιακών προδιαγραφών.

Το χλωροφόρμιο είναι γνωστό για την τοξική του δράση στον άνθρωπο και για τον λόγο αυτό, όταν χρησιμοποιείται ως διαλύτης πρέπει να λαμβάνονται οι απαραίτητες προφυλάξεις (χειρισμοί μέσα στον απαγωγό) και αποφυγή κάθε επαφής με το δέρμα. Εισπνοή ή κατάποση των ατμών του χλωροφορμίου πρέπει να αποφεύγεται. Η θανατηφόρος δόση του χλωροφορμίου έχει προσδιορισθεί στα περίπου 10 mL ή 15 g. Ο θάνατος επέρχεται εξαιτίας δυσλειτουργίας των πνευμόνων, που οδηγεί σε καρδιακή ανακοπή.

Ως αναισθητικό το χλωροφόρμιο μπορεί να αρχίσει να γίνεται τοξικό σε συγκεντρώσεις 500 ppm (μέρη ανά εκατομμύριο), σύμφωνα με το Ινστιτούτο Επαγγελματικής Ασφάλειας και Υγείας των ΗΠΑ NIOSH (U.S. National Institute for Occupational Safety and Health). Εισπνοή μέχρι 900 ppm για μικρές περιόδους μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο, κούραση και ζαλάδα.

Χρόνια έκθεση σε χλωροφόρμιο μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο ήπαρ, λόγω του μεταβολισμού του σε φωσγένιο στο όργανο αυτό. Επίσης, μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα νεφρά και ορισμένοι άνθρωποι μετά από χρόνια έκθεση αναπτύσσουν πληγές στις περιοχές του δέρματος που έρχονται σε επαφή με χλωροφόρμιο, πιθανώς λόγω της απολίπανσης του δέρματος.

Εισπνοή χλωροφορμίου σε συγκεντρώσεις 30-300 ppm από πειραματόζωα (μύες και επίμυες) σε κατάσταση εγκυμοσύνης προκάλεσε μεγάλη συχνότητα αποβολών εμβρύων. Ποντίκια που γεννήθηκαν από πειραματόζωα που εκτέθηκαν για λίγες μέρες σε συγκεντρώσεις 400 ppm παρουσίασαν μεγάλη συχνότητα γενετικών βλαβών και ανώμαλη κατανομή σπέρματος [Αναφ. 1γ, Αναφ. 11].

Το χλωροφόρμιο λόγω της κατευναστικής τάσης στο κεντρικό νευρικό σύστημα, χρησιμοποιήθηκε σε παλαιότερες εποχές σε οδοντόπαστες, αντιβηχικά σιρόπια και άλλες φαρμακευτικές ουσίες. Η χρήση αυτή και η παρουσία χλωροφορμίου σε κάθε καταναλωτικό προϊόν έχει πλέον απαγορευθεί οριστικά (από το 1976 στις ΗΠΑ).

Η Διεθνής Υπηρεσία για την ‘Ερευνα στον Καρκίνο (International Agency for Research on Cancer), της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (World Health Organization) των Ηνωμένων εθνών κατατάσσει το χλωροφόρμιο στην Κατηγορία 2Β (πιθανό καρκινογόνο στους ανθρώπους, με επιβεβαιωμένη καρκινογόνο δράση σε πειραματόζωα). Τα τελευταία χρόνια, το χλωροφόρμιο έχει αντικατασταθεί ως διαλύτης σε χημικά εργαστήρια από το λιγότερο τοξικό διχλωρομεθάνιο (CH2Cl2). Το χλωροφόρμιο έχει βρεθεί ότι κατά το μεταβολισμό παρέχει ελεύθερες ρίζες (με απώλεια ενός χλωρίου), που έχουν οξειδωτική δράση και αυξημένη γονοτοξικότητα μέσω βλαβών στο DNA των κυττάρων.

Μονάδα χλωρίωσης ύδατος [Αναφ. 12β].

Χλωροφόρμιο από τη χλωρίωση ύδατος. Η χλωρίωση του πόσιμου νερού είναι η πλέον διαδεδομένη και σίγουρη μέθοδος απολύμανσης από παθογόνους μικροοργανισμούς. Ανάλογα με το οργανικό φορτίο του νερού (χουμικά οξέα και άλλες οργανικά υλικά) σχηματίζονται χλωριωμένες οργανικές ενώσεις και κυρίως χλωροφόρμιο. Oι αντιδράσεις παραγωγής χλωροφορμίου στην πολύ γενική μορφή τους μπορούν να αποδοθούν ως εξής:

Οι συγκεντρώσεις των χλωριωμένων ενώσεων από την χλωρίωση αυτή είναι εξαιρετικά χαμηλές, αλλά λόγω των καρκινογόνων ιδιοτήτων τους αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνο της ουροδόχου κύστης. Επιδημιολογικές έρευνες δείχνουν ότι υπάρχει ένα σχετικά χαμηλό ποσοστό αύξησης καρκίνου της ουροδόχου κύστης για καταναλωτές πόσιμου νερού με χλωρίωση [Αναφ. 12α].

Η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) έχει καθιερώσει ως ανώτερο αποδεκτό όριο (συνολικών) τριαλογονομεθανίων στο πόσιμο ύδωρ τα 80 ppb (μέρη στο δισεκατομμύριο), ενώ στην Ευρωπαϊκή ‘Ενωση το αντίστοιχο όριο είναι 100 ppb. Ως τριαλογονομεθάνια (trihalomethanes, THMs), στην προκειμένη περίπτωση εννοούνται οι ενώσεις: CHCl3 (το πλέον κοινό), CHBr3, CHBr2Cl (το πλέον επικίνδυνο) και CHBrCl2. Σχετικά αυξημένες περιεκτικότητες σε βρωμιούχα τριαλογονομεθάνια αναμένονται σε παραθαλάσσιες περιοχές, όπου στο πόσιμο νερό διεισδύουν ποσότητες θαλασσινού νερού.

Τα τριαλογονομεθάνια στο πόσιμο νερό μπορούν να μειωθούν με την κατά το δυνατόν πληρέστερη απομάκρυνση των πρόδρομων οργανικών ενώσεων (χουμικά) με διήθηση και κροκίδωση, πριν από το στάδιο της χλωρίωσης. Μέτρο της περιεκτικότητας του νερού σε χουμικά οξέα αποτελούν οι δείκτες TOC (total organic carbon) και TOD (dissolved organic carbon). Πάντως, σύμφωνα με την EPA, οι κίνδυνοι ανάπτυξης καρκίνου από τα ίχνη των τριαλογονομεθανίων στο πόσιμο ύδωρ υπερ-αντισταθμίζονται από τα οφέλη της απολύμανσής του [Αναφ. 12β,γ].

Σε μια μελέτη που διεξήχθη στις ΗΠΑ (έκθεση 1990), η συγκέντρωση του χλωροφορμίου στην ατμόσφαιρα των ΗΠΑ εκτιμάται στα περίπου 30 ppt, ενώ στο πόσιμο νερό (σε περιοχές της Καλιφόρνιας) βρέθηκε από 14 έως 50 ppb (μέρη στο δισεκατομμύριο) [Αναφ. 10ε]. Σε αντίστοιχη μελέτη σε πόσιμα ύδατα της Ελλάδας, διαπιστώθηκε ότι γενικώς τα τριαλογονομεθάνια στα εξετασθέντα δείγματα (δείγματα μέσων δεκαετίας 1990) βρίσκονται κάτω από το όριο των 100 ppb εκτός από μια περίπτωση που παρουσιάσθηκε μια μικρή υπέρβασή τους σε δείγματα που ελήφθησαν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες [Αναφ. 12γ].

Βιβλιογραφία – Πηγές από το Διαδίκτυο
Βιβλιογραφία και διαδικτυακές πηγές στο άρθρο Οι πηγές ήταν πάρα πολλές και έτσι θα έπαιρνε πολύ χρόνο να τις αντιγράψω. Επίσης, τις εικόνες του άρθρου μπορείτε να τις δείτε από την πηγή. Η εικόνα που έβλααλα στην αρχή του αάρθρου προέρχεται από την αγγλική wikipedia.

Εδώυπάρχουν άρθρα σχετικά με το στρες, την αντιμετώπισή του, καθώς και τρόπους σωστής αντιμετώπισής του.
Το στρες είναι κάτι ευρύτερο από το άγχος, είναι η γενική ένταση που μας προκαλούν διάφορες μη επιθυμητές ή δυσάρεστες καταστάσεις. Όλοι οι άνθρωποι θα έχουν περάσει από στρες σε κάποια φάση της ζωής τους. Σήμερα, με τους γρήγορους ρυθμούς και τις πολλές απαιτήσεις στη ζωή μας, το στρες γίνεται πολλές φορές έντονο, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη αντιμετώπισής του. Το στρες δεν καταβάλλει μόνο το μυαλό, αλλά και το σώμα. Εξασθενεί το ανοσοποιητικό σύστημα και συμβάλλει στην εμφάνιση πολλών ασθενειών. Γι’αυτό η αντιμετώπισή του γίνεται καλύτερα με μια ολιστική προσέγγιση.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 32 other followers